Сахалыы тыллаах матырыйаалы, ыстатыйаны интернет ситимигэр хаҥатарга устудьуоннар ылсаллар

М.К. Аммосов аатынан ХИФУ РФ Хотугулуу-Илиҥҥи норуоттарын тылларын уонна култуураларын институтугар төрөөбүт тылы үөрэтиигэ ураты болҕомтону уураллар. Киһи күннээҕи олоҕор үгүстүк төрөөбүт тылынан иһитиннэриини иһиттэҕинэ, суругунан матырыйаалы, ыстатыйаны аахтаҕына, тылы билиитэ өссө күүһүрэр диэн санааны кыһа уһуйааччылара бигэтик өйдөөн, устудьуоннары сыһыаран үгүс бырайыактары тобулаллар.

Өссө биир бэрт интэриэһинэй бырайыак биһирэмэ университет сүрүн куорпуһугар буолла. Манна Ил Түмэн наукаҕа уонна үөрэххэ сис кэмитиэтин бэрэссэдээтэлэ Антонина Григорьева, Ил Дархан дьаһалтатын иһинэн үлэлиир тыл сайдыытын управлениетын салайааччыта Римма Жиркова, «РУВИКИ» интернет-энциклопедия» тэрилтэ үөрэх кыһаларын кытта үлэлэһэр салаатын салайааччыта Людмила Цой, РФ Хотугулуу-Илиҥҥи норуоттарын тылларын уонна култуураларын институтун дириэктэрэ Гаврил Торотоев уонна университет уһуйааччылара, учууталлар, устудьуоннар кыттыыны ыллылар.

РФ Хотугулуу-Илиҥҥи норуоттарын тылларын уонна култуураларын института «РУВИКИ» диэн нэһилиэнньэ киэҥ араҥатыгар араас хабааннаах матырыйаалы, ыстатыйаны интернет ситимгэр таһаарар тэрилтэни кытта былырыын сөбүлэҥ түһэрсэн, сахалыы тылынан тахсар матырыйаалы хаҥатарга үлэлэһэн саҕалаабыта. Ол кэмтэн барыта 26 тыһыынчаттан тахса матырыйаалы «РУВИКИ» интернет былаһааккатыгар таһаардылар.

Бу туһунан институт дириэктэрэ Гаврил Торотоев кэпсээтэ: «Бүгүн сүрэхтиир бырайыакпыт «Саха тылын, култууратын: ыччакка» үөрэнэр предмеккэ эбии матырыйаал» диэн ааттаах. Быһаччы, үөрэнээччилэргэ уонна учууталларга көмө матырыйаал быһыытынан бу бырайыагы арыйдыбыт. Биллэн туран, төрөөбүт тылынан тахсар матырыйаал элбиэхтээх, оччотугар оҕолор төрөөбүт тылга болҕомтолоро өссө күүһүрүө этэ дии саныыбын. Тоҕо диэтэр, үөрэх кинигэтигэр барыта баар буолбатах, аны туран оҕотугар көмөлөһөөрү төрөппүт маннык хабааннаах матырыйаалга олус наадыйар. Онон биир өттүнэн оҕоҕо, оттон иккис өттүнэн төрөппүккэ эмиэ көмөлөөх буолуон сөп. Оттон учууталлар үлэлэригэр биһиги бырайыакпыт көмө-тирэх буолара саарбаҕа суох. Салгыы да «РУВИКИ» тэрилтэни кытта үлэлиир былааннаахпыт, өссө да саҥа бырайыактары олоххо киллэрэргэ ылсыахпыт».

Кырдьык, төрөөбүт тылы үөрэтэр учууталларга матырыйаал аҕыйах диэн үгүс мунньахха, семинарга үөрэх үлэһиттэрэ санааларын этэллэр. Чопчу сахалыы матырыйаалы хаҥатар туһунан Дьокуускай куорат оскуолаларын саха тылын уонна литературатын учууталлара этиилээх тахсыбыттар. Үөрэх үлэһиттэрэ оскуола үөрэнээччилэрин көрдүүр-чинчийэр сатабылларын сайыннарарга интернет ситиминэн араас үлэни ыыталларын, онно саха тылыгар, литературатыгар, култууратыгар сыһыаннаах матырыйаал олус аҕыйаҕын бэлиэтээбиттэр. Онон, учуутал үлэтин судургутутар, оҕо туһааннаах матырыйаалы кэбэҕэстик буларын туһугар бу анал бырайыак оҥоһулунна. Эбэн эттэххэ, төрөөбүт тылы ис-иһиттэн хасыһан туран үөрэтэр институт тыл билиҥҥи туругун эндэппэккэ билэр, итиэннэ устудьуоннар наукаҕа үлэлэрин бу эйгэҕэ туһаайар. Итинтэн сиэттэрэн, матырыйаал, ыстатыйа тиэмэтэ, ис хоһооно араас.

Ил Түмэн наукаҕа уонна үөрэххэ сис кэмитиэтин бэрэссэдээтэлэ Антонина Григорьева: «Дойдуга түөлбэлээн олорор норуоттартан биир бастакынан биһиги устудьуоннарбыт, уһуйааччыларбыт төрөөбүт тылынан тахсар матырыйаалы интернет ситимигэр хаҥатыыга ылсыбыттара хайҕаллаах. Бу социальнай суолталаах бырайыак тылы харыстыырга, итиэннэ нэһилиэнньэ киэҥ араҥатыгар тарҕатарга, төрөөбүт тылы үөрэтэргэ, чинчийэргэ бэрт табыгастаах буолуоҕа. Сыл иһигэр 26 тыһыынчаттан тахса сахалыы тыллаах ыстатыйаны суруйан, тылбаастаан интернет-энциклопедияҕа уган, үгүс үлэни көрсүбүттэрин бэлиэтиибин. Онон төрөөбүт тылы үөрэтиигэ туһаайыллыбыт бырайыак дьиҥ көмөлөөх уонна салгыы кэҥии туруо диэн эрэнэбин».

Салгыы мустубут дьон бырайыак үлэтигэр өссө туох саҥаны киллэриэххэ сөбүн ырыттылар. Учууталлар чопчу тиэмэҕэ ыстатыйалары эрдэттэн болдьоһон суруйтарыахтарын, оскуола оҕолоро бу бырайыакка кыттыһыахтарын сөп дуо диэн боппуруостары биэрдилэр. Ону тэҥэ, инникитин Саха Өрөспүүбүлүкэтин дьиҥ таһымнаах тылларынан (эбээн, эбэҥки, дьүкээгир) матырыйаалы, хомус тыаһын (аудио матырыйаалы) интернет-энциклопедияҕа киллэриэххэ сөбүн кэпсэттилэр.

***

Ил Түмэн пресс-сулууспата