Манчаары Баһылай бирииһигэр XVII-с спартакиадаҕа

2005 сыл бэс ыйын 30 — от ыйын 4 күннэригэр Майаҕа Манчаары Баһылай аатынан спорт национальнай көрүҥнэригэр XVII-с Саха сирин Спартакиадата улахан ситиһиилээхтик ыытыллыбыта. Спартакиада Аҕа дойду Улуу сэриитигэр Кыайыы 60 сылыгар, Манчаары Баһылай төрөөбүтэ 200 сылыгар ананан тэриллибитэ.

Түһүлгэҕэ Саха сирин бары улуустарыттан (үөһээ-халымалар эрэ кыайан кыттыбатахтара) уонна Дьокуускай куораттан 1200 ат бөҕө, кус быһый түмсэн спорт 10 көрүҥэр күөн көрсөн илин-кэлин түһүспүттэрэ. Кинилэр ортолоругар 16 дойдулар икки ардыларынааҕы кылаастаах спорт маастара, 103 Россия спордун маастара, 174 Саха сирин спордун маастара кыттыбыттара. Түөрт сиринэн тэҥҥэ барбыт күрэхтэһиилэри 159 судьуйа дьүүллээбитэ.

Атах оонньуутугар

Эр дьоҥҥо кылыыга Юрий Гаврильев (Мэҥэ Хаҥалас) – 46 м 49 см көрдөрүүлээх бастыыр, 2 миэстэ Сергей Кривошапкин (Кэбээйи) – 46 м 12 см, 3 миэстэ Виталий Васильев (Ньурба) – 45 м 67 см буолаллар.

Ыстаҥаҕа Юрий Гаврильев (Мэҥэ Хаҥалас) – 46 м 68 см кыайар, 2 миэстэ Виталий Васильев (Ньурба) – 46 м 47 см уонна 3 миэстэ Сергей Кривошапкин (Кэбээйи) – 43 м 13 см.

Куобахха Виталий Васильев (Ньурба) – 39 м 69 смтэҥнээҕин булбат, Дмитрий Жирков (Мэҥэ Хаҥалас) – 38 м 64 см — иккис, Юрий Гаврильев (Мэҥэ Хаҥалас) – 38 м 20 см – үһүс буолаллар. Үс көрүҥ түмүгүнэн Виталий Васильев (Ньурба) – 131 м 83 см бастыыр, 2 миэстэ Юрий Гаврильев (Мэҥэ Хаҥалас) – 131 м 37 см уонна 3 миэстэҕэСергей Кривошапкин (Кэбээйи) – 127 м 27 см тиксэр.

Алексей Алексеев (Тиит Эбэ) бэйэтин баарынан күрэхтэспитэ. Уолаттарга Игнат Прохоров, Толя Тихонов эгил-тэгил күрэхтэспиттэрин хайгыахха эрэ сөп. Бэтэрээннэргэ Михаил Филиппов кыттыбыта.

Дьахталларга 1500 м Ольга Проданчукпут 7-с көрдөрүүлэммитэ. Эр дьоҥҥо 1500 м Михаил Охлопковпыт 13-с миэстэҕэ тахсыбыта. Бэтэрээн дьахталларга 3000 м сүүрүүлэригэр Хаҥалас аатыттан кыттыбыт Александра Анахина, Наталья Федотова (Дьокуускай) кэнниттэн иккис буолбута. Бэтэрээн  эр дьоҥҥо 5000 м сырсыыларыгар Семен Афанасьев (Төхтүр) 12-с бириэмэни көрдөрбүтэ. Дьахталларга 5000 м илин-кэлин түсүһүүлэригэр Лада Дьячковская бэйэтин кыаҕынан сүүрбүтэ. Эр дьоҥҥо 10000 м сырсыыларыгар Хаҥалас аатыттан кыттыбыт Уус Алдан ыччата Илья Иванов төрдүс бириэмэни көрдөрбүтүн биир улахан ситиһиибит быһыытынан сыаналыыбыт.

Хотугу многоборьеҕа Альберт Иванов (Чурапчы) – муҥутуур кыайыылаах буолбута. Биһиги уолбут Виталий Яковлев – 7-с көрдөрүүлээх. Дьахталларга бу көрүҥҥэ куоталаһан Татьяна Соловьеваны кыттан хамаанданан түмүккэ сэттис миэстэлэммиттэрэ.

Мас тардыһыыга:

56 киилэҕэ диэри ыйааһыҥҥа спорт маастара Игорь Филиппов (Хачыкаат) – 29 киһиттэн 7-с миэстэҕэ тахсыбыта.

Спорт маастара Петр Марковпыт (62 кг, Төхтүр) – 28 күрэстэһээччиттэн 9-с буолта. Александр Брызгаевпыт (68 кг, Нөмүгү) 2-с миэстэни ылбыта.

74 киилэҕэ Төхтүр ыччата Анатолий Татаринов (СГУ) – 26 киһиттэн 14-с миэстэни муҥурдаммыта.

82 киилэҕэ спорт маастара Андрей Винокуров (Уулаах Аан) – помостка сэттэтэ тахсан утарылаһааччыларын барыларын тоҕута тардыталаан Манчаары Баһылай аатынан XVII-c Спартакиада чемпионун үрдүк аатын ылан “Уһулуччу үчүгэй түмүгүн иһин” диэн мас тардыһыыга өрөспүүбүлүкэ федерациятын анал бирииһин ылбыта.

90 киилэлээхтэргэ 23 киһи кыттыбыта. Манна спорт маастарыгар кандидат Степан Кузьмин (Покровскай) – уон биирис буолбута.

90-тан үөһэ ыйааһыҥҥа улуус чиэһин Александр Данилов (Нөмүгү) көмүскээбитэ, кини 24 киһиттэн 7-с миэстэҕэ тахсыбыта.

Бэтэрээннэргэ: 65 киилэҕэ спорт маастара Андриан Харитонов (Өктөм) – 4-с буолар. 75 киилэҕэ диэри ыйааһыҥҥа Руслан Матвеевпыт (Нөмүгү) сэрэбиэйэ табыллыбатаҕа. 75-тэн үөһэ ыйааһыннарга “Хаҥалас хахайа” диэн сүрэхтээбит Антон Адамовпыт (Өктөм) олус табыллан күрэхтэспитэ – 21 мадьыныттан пьедестал үһүс үктэлигэр табайбыта. Мас тардыһыыга урукку спартакиадаҕа үһүстээбит буоллахтарына, бу спартакиадаҕа уон аҕыс хамаандаттан бэһис миэстэнэн муҥурдаммыттара.

Хапсаҕай тустууга: эр дьоҥҥо 55 киилэҕэ дылы (33 бөҕөстөн) Стас Никифоров – 6-с миэстэ, 62 киилэҕэ (32 бөҕөс) Виктор Крутько (Покровскай) – 8-с буолар, Юра Никифоров (70 киилэҕэ, Нөмүгү) – 35 хапсаҕайдьыттан 7-с миэстэлэнэр. Владислав Филиппов (80 киилэҕэ, 32 бөҕөс) 23-с миэстэҕэ тахсыбыта. 80-тан үөһэ киилэҕэ Петр Ефимовпыт (Покровскай) – 4-с буолбута.

Бэтэрээннэргэ эр дьоҥҥо Михаил Корякин (60 киилэҕэ, Нөмүгү) – 5-с миэстэҕэ үтүрүллэн хаалбыта. Уоннааҕылар эрдэ туораабыттара. Онон хамаанданан түмүккэ бөҕөстөрбүт 9-с буолбуттара.

Гиирэ анньыытыгар Юрий Житник (60 кг) табыллыбатаҕа, Алексей Семенов (65 кг) 16-с, Александр Якушев (70 кг) 11-с, Эдуард Иннокентьев (80 кг) 24-с, Илья Васильев (90 кг)14-с, Александр Надеев (90-тан үөһэ) 21-с миэстэлэммитэ. Онон сүүрбэ хамаандаттан уон төрдүс көрдөрүүлэммитэ.

Оҕунан ытыыга хаҥаластар аҥардастыы аатырбыттара. Ол курдук, дьахталларга Европа Кубогын үһүс призерунан, дойду чемпионунан, норуоттар икки ардаларынааҕы күрэхтэһиилэр кыайыылаахтарынан буола сылдьыбыт спорт маастара Анна Стасова (спорт бу көрүҥүн ахсаабат пропагандиһа, бастакы Спартакиада чемпиона П. М. Стасов кыыһа), Анна кэргэнэ Михаил Алексеевтыынбастааннар кытаанах илиилээхтэрин, кыраҕы харахтаахтарын көрдөрбүттэрэ.

Ат сүүрдүүтүгэр

Төһө даҕаны ат сүүрдүүтэ сахалар таптыыр көрүҥмүт буоллар, тоҕо эрэ спорт национальнай көрүҥнэригэр киирбэккэ сылдьыбыта.                                                                                                                           Манчаары оонньууларын көрүҥнэригэр ат сүүрдүүтэ 2005 сыллаахха киирбитэ. Хамаанданан түмүккэ Бавар курдук чаҕылхай сүүрүктэрдээх чурапчылар бастакы миэстэҕэ тахсыбыттара (тренер Игнатьев В. А., жокей Герасимов Н. Н.), иккискэ – Вилли, Роксвул, Чиргэл сүүрүктэрдээх Дьокуускай куорат(тренер Реев Н.Ф., жокей Петров В. В.), үһүскэ – Чэрэлийэ, Айталыына, Сарыал диэн бары Саха сиригэр төрөөбүт сүүрүктэрдээх Хаҥалас (тренер Протодьяконов П. В., жокей Лиханов С. С.) тахсыбыттара уонна ат сүүрүүтүн историятыгар ааттарын ааттатан, боротокуолга үйэлэргэ киирбиттэрэ.

Биирдиилээн дистанцияларга Майаҕа ыытыллыбыт Манчаары бирииһигэр спартакиада бастакы кыайыылаахтарынан уонна призердарынан буолбуттара: 1600 м – бастакы миэстэ – Ривер Де Фео (Нам, тренера Ядреев С. П., жокей Лиханов С. С.), иккис миэстэ Шаддат (Мэҥэ Хаҥалас, тренер Аргунов Г. Г., жокей Соловьев Р. Н.), үһүс миэстэ – Кимиэл (Чурапчы, тренер Игнатьев В. А., жокей Герасимов Н. Н.). 2400 м – бастакы миэстэ – Шаллетром (Чурапчы, тренер Игнатьев В. А., жокей Герасимов Н. Н.), иккис миэстэ – Айталыына (Хаҥалас, тренер Протодьяконов П. В., жокей Лиханов С. С.), үһүс миэстэ – Роксвул (Дьокуускай к Реев Н. Ф., жокей Петров В. В.). 3200 м – бастакы миэстэ – Бавар (Чурапчы, тренер Игнатьев В. А.,жокей Герасимов Н. Н.), иккис миэстэ – Чирэс (Амма, тренер Платонов С. А., жокей Ларионов Р. Ф.), үһүс миэстэ Сарыал (Хаҥалас, тренер Протодьяконов П. В., жокей Лиханов С. С.).

Дьэ онон Хаҥалас улууһун уопсай түмүккэ хапсаҕайга – 50 очукуо, сүүрүүгэ – 68, мас тардыһыытыгар – 63, национальнай ыстаныыларга – 167, хотугу многоборьеҕа – 10, саха оонньуутугар – 18, гиирэ анньыытыгар – 72, ат сүүрдүүтүгэр – 12 очукуону ылан киин улуустар бөлөхтөрүгэр 20 хамаандаттан 11-с миэстэҕэ тахсыбыттара. Кэннибитигэр Үөһээ Бүлүү, Мэҥэ Хаҥалас-II, Нерюнгри, Горнай, Өлүөхүмэ, Томпо, Мииринэй, Ленскэй, Алдан хамаандалара хаалбыттара.

Хамаандалар уопсай түмүктэрэ – Мэҥэ Хаҥалас бастаабыта, Орто Халыма — II миэстэ Дьокуускай куорат, Үөһээ Дьааҥы, III миэстэ — Чурапчы, Эдьигээн.

Абсолютнай чемпионнар:

мас тардыһыыга Николай Колодко (Нерюнгри),

саха многоборьетыгар Николай Дьяконов (Нам),

хапсаҕайга Николай Чукров (Дьокуускай)

атах оонньуутугар Виталий Васильев (Ньурба)

хотугу многоборьеҕа Альберт Иванов (Чурапчы).

Үбүлүөйдээх Спартакиадаҕа бириискэ анаан сэттэ массына туруоруллубута күрэхтэһии күүрээнин муҥутуурдук сытыырхаппыта. Ол курдук, өрөспүүбүлүкэбит Президенэ Вячеслав Штыров хапсаҕайга Аан Дархан бөҕөс аатын былдьаһар күрэс кыайыылааҕар туруорбут УАЗ Hanter массыынатын Уус Алдан чиэһин көмүскээбит Николай Чукров ылбыта.

Ил Түмэн бэрэссэдээтэлэ, национальнай ыстаныыларга федерация салайааччыта Ньургун Тимофеев бирииһэ үс көрүҥ түмүгүнэн саҥа рекорд хаһаайынынан буолбут Виталий Васильевка (Ньурба) туттарыллыбыта.

Саха оонньууларыгар кыайыылааҕынан тахсыбыт Николай Дьяконов (Нам) Ил Түмэн депутата, саха оонньууларыгар федерация бэрэссэдээтэлэ Федот Тумусов бирииһин хаһаайынынан буолбута. Өрөспүбүлүкэ вице-президенэ Александр Акимов туруорбут массыынатынан Аан Дархан мадьыны аатын ылары ситиспит Николай Колодко (Нерюнгри) наҕараадаламмыта.

Мэҥэлэр өссө биир киэн туттар быһыйдара, уон көскө сүүрүүгэ Аан дойду икки төгүллээх чемпионката Татьяна Жиркова биэс биэрэстэҕэ сырсыыга муҥутуур түмүгү көрдөрбүтэ.

​​​​​​

***

Василий МОЖУКОВ, СӨ спордун бэтэрээнэ, Покровскай к.