Харбиҥҥа – Манньыаттаах Уола олорбут сиригэр

Ыам ыйын 14-21 күннэригэр Кытай Норуодунай Өрөспүүбүлүкэтин Харбин куоратыгар Саха Өрөспүүбүлүкэтин баһылыгын сүбэһитэ Георгий Дмитриевич Никонов салайааччылаах дэлэгээссийэ ХХ үйэ саҕаланыытыгар өрөбөлүүссүйэ кэннинээҕи саха эмиграциятын туһунан архив докумуоннарын көрдүүр, үөрэтэр сыаллаах үлэлээн кэллибит.

Дэлэгээссийэ састаабыгар Дьокуускай куорат архивын салайааччыта Ли Индира Петровна, Дьокуускай куорат историятын түмэлин салайааччыта Ноговицын Александр Павлович, Р.Г. Васильев аатынан Мэҥэ Хаҥаластааҕы кыраайы үөрэтэр түмэл салайааччыта Федорова Анастасия Алексеевна, видеограф Никонов Дмитрий Георгиевич үлэлээтибит.

Ыам ыйын 17-18 күннэригэр Харбиннааҕы 35-с норуоттар икки ардыларынааҕы дьаарбаҥка арыллыытыгар итиэннэ “Арассыыйа-Кытай сыһыаннаһыыларын бөҕөргөтөр туһугар доҕордуу сибээс” мунньахха кыттыыны ыллыбыт.

Харбиннааҕы судаарыстыбаннай архив үлэһиттэрин кытта көрсөн кэпсэттибит, саха эмиграциятын туһунан докумуоннары ирдиир үлэни ыыттыбыт. XX үйэ саҕаланыытыгар саха биллиилээх уопсастыбаннай диэйэтэлэ, Саха АССР Конституциятын төрүттэспит Ефимов Георгий Семенович туһунан эбии архив докумуона булулунна.

Киэн туттар биир дойдулаахпыт, саха саарына, 1-кы гильдиялаах эргиэмсик, мэссэнээт Гавриил Васильевич Никифоров – Манньыаттаах Уолун уонна кини сыдьааннарын туһунан докумуоннар көстүбэтилэр. Ол да буоллар Манньыаттаах Уола Харбин куоракка олоро сылдьыбыт сиригэр (Арбат таһыгар, билигин атын дьиэ турар) сырыттыбыт.

Манньыаттаах Уола 1930-1940 сылларга Далянь куорат Ся-цзя-хэцзы (дьоппуоннуу Какагаси) бөһүөлэгэр олорбута биллэр, салгыы онно тиийэн олохтоох дьону көрсөн ыйыталастыбыт, баай нуучча дьоно олоро сылдьыбыт дьиэлэрин ыйдаран булан көрдүбүт. Чугастыы сытар Бохайскай муора кытылыгар сырыттыбыт, биир дойдулаахтарын ааттарыттан ытыктабылбытын биллэрэн, төрөөбүт Аһыкай алааһыттан ийэ буорун аҕалан куттубут, сиэр-туом ыыттыбыт.

Улуу Кытай норуотун олоҕун-дьаһаҕын, баай ис хоһоонноох историятын, култууратын билиһэннэрэр Харбин куорат түмэллэрин, бэлиэ сирдэрин көрдүбүт-иһиттибит.

Сырыыбыт түмүгүнэн “Пути великих свершений” бырайыак документальнай киинэтэ оҥоһуллан, дьоҥҥо-сэргэҕэ тахсыаҕа.

Улуу Кытай сиригэр олоро сылдьыбыт киэн туттар биир дойдулаахпыт Г.В. Никифоров – Манньыаттаах Уола олорбут сирин көрөн-билэн, кини туһунан үөрэтиигэ улахан хардыы буоларын бэлиэтээн туран, салайааччыбытыгар Георгий Дмитриевичка дириҥ махталбын биллэрэбин. Инникитин даҕаны историяны чинчийэр, үйэтитэр бырайыактарыҥ олоххо киирэ турдуннар, ыытар үлэҥ таһаарыылаах, ситиһиилээх буоллун, бар дьон махталын, биһирэбилин ыла турдун!

***

А.А. Федорова, 2026 с.

Скрины из запрещенной сети