Хайдах эбитий, Америка диэн дойдулара?

Вера Алексеевна Соловьева аатын социальнай ситимнэри туттар киһи үксэ истибитэ буолуо. Мин кинини омук сиригэр олорор сахалары түмэр сайт уонна инстаграм (РФга бобуулаах ситим) «Саха-Диаспора» салайааччытын быһыытынан билэр этим. Кини урут соцситимҥэ сэргэх дьону кытары быһа эфиргэ кэпсэтэрэ.

«Ол формаппытын билигин тохтотон турабыт», – диэн Вера этэр.

Вера Алексеевна АХШ олорбута 28 сыл буолбут. Жаргал диэн бурят уонна саха хааннаах кэргэннээх, үс оҕолоох. Бэйэтэ наука үлэһитэ, икки музейга тэҥинэн үлэлиир эбит.

Билигин иэрэҥ-саараҥ кэм. Онон улаханнык бэлиитикэлээбэккэ судургутук киһи майгытын, дойду уратытын кэпсэтиэҕиҥ.

Научнай үлэһит урут да, аны да үүккэ-сүөгэйгэ сөтүөлээбэтэх киһи, ордук 90-с, «нулевой» диэн ааттыыр кэммитигэр ыарахана. Идэтинэн биолог, наука кандидата Вера Соловьева 1997 сыллаахха үлэтэ суох хаалар туруктаах сылдьан, граҥҥа кыттан АХШыга стажировкалана барар буолан хаалар. Ол кэнниттэн 28 сыл ааста.

-Вера, АХШ диэн бука олох атын эйгэ эбитэ буолуо?

-Киһи тэҥниир кыаҕа суох. Судургутук эттэххэ, онно тиийэн баран олоххун саҥа лиистэн саҕалыыгын. Манна ылбыт аатыҥ-суолуҥ, чыыныҥ-хааныҥ суолтата барыта нуулга түһэр.

-Ыарахан?

-Эдэрдэргэ, баҕар, саҥаттан олоҕу саҕалыыр дьоҥҥо арыый судургу соҕус эбитэ буолуо. Оттон орто саастаах, сааһырбыт киһиэхэ олус уустук, – диир. – Киһи билиэхтээх, онно бардаҕына кинини туох күүтэрин. Мин өссө бастаан кэлэрбэр граннаах этим буоллаҕа, ол да үрдүнэн ыарырҕаппытым. Онтон стажировкам кэнниттэн оҕолонон  уон сыл дьиэҕэ олорбутум. Ол иһин дьону кытары алтыһаары, тылбын эрчийээри кыыһым детсадка барарыгар воспитателинэн үлэлии киирбитим. Үчүгэйэ диэн университетым детсада этэ. Оннук кыралаан обществоҕа төннүбүтүм.

Вера бэйэтэ Дьокуускайга төрөөбүт. Онтон аҕата Павлов Алексей Николаевич Өктөмҥө Космофизика  институтугар ШАЛ (широкие атмосферные ливни) экспедиция тэриллибитигэр, онно 1968-ка үлэҕэ киирэр. Кэргэнэ Екатерина Федоровна бастаан ШАЛга лаборанынан, кэлин ЭВМ операторынан үлэлээбитэ. Хас да сыл ШАЛга олорон үлэлииллэр, онтон Өктөмҥө дьиэ туттан көһөллөр.

-ШАЛ оччолорго олус элбэх үлэһиттээх этэ, киин куораттартан, омук сириттэн элбэх учуонай кэлэрэ. Өктөм оскуолатыгар нууччалыы кылааска ШАЛ оҕолорун кытары бииргэ үөрэммитим. Америкаҕа барыахпар диэри сахалыы үчүгэйдик билбэт этим, – диэн кэпсиир Вера.

Вера улааппыт ШАЛа билигин сабыллар туруктаах. «Уруккута буолбатах», – диибин. Ону кини: «Урут бастыҥ технология баар буолан научнай арыйыы бөҕө оҥорбуттара».

Вера Соловьева АХШ-гар бастаан көспүт сылыгар

-Омук сиригэр бардахха, российскай кандидатскай анараа докторскайга тэҥнэһэр дииллэр дии?

-Ханнык университеккэ көмүскээбиккиттэн. Сылын аайы университеттар аан дойдутааҕы рейтиннэрэ тахсар. Урут, Россия киин вузтарын рейтинэ үрдүк этэ. Ол иһин докторскай степени судургутук ылаллара. Билигин рейтинг наһаа түстэ. Ол иһин научнай степени ылар олус уустугурда. Ол иһин кандидатскайы көмүскээбиттэр мастерга (научнай степень) эрэ сылдьаллар.

-Науканы төһө өйүүллэрий?

-Наука АХШ интэриэһиттэн тутулуктаах. Билигин точнай наукалары – математиканы, физиканы – өйүүллэр. Гуманитарнай науканы билигин соччо өйөөбөттөр. Аны өйөбүл диэн барыта грант көрүҥүнэн барар. Чааһынай фондалар, меценаттар граннарын иһин сытыы киирсии.

-Эн билигин ханна үлэлиигин?

-Мин Смитсониан институтка контрагынан Арктиканы үөрэтэр кииҥҥэ үлэлиибин. Ону таһынан АМЕИ музейга эмиэ дуогабардаһан үлэлиибин. Билиҥҥи контракпын уһаталлара-уһаппаттара биллибэт. Трамп кэлэн туох да уларыйыы бөҕө. Климат уларыйыта суох диэн эппитэ уонна грант бөҕөтүн сотто, тохтотто. Ол иһин Америка учуонайдара атын дойдуларга барыталаан эрэллэр.

-Билигин СНГ дойдуларыттан учуонайдар син биир АХШ кэлэ сатыыллара буолуо, ээ?

-Баар көстүү. Аан бастаан науканан дьарыктаныан баҕалаах киһи университеттарга резюме ыыталыыр. Мастерга дуу, аспирантураҕа дуу киириэн сөп. Аспирантура босхо, өссө стипендия төлүөхтэрин сөп. Американскай дипломнаах буоллаххына сыһыан быдан атын. Үлэҕэ да киирэргэ чэпчэки буолар.

-Диссертация көмүскүүр төһө уустугуй?

-Аттестационнай комитет тэриллэр. Эн үлэлиир салааҕар учуонайдар хомуллаллар. Кинилэр үлэҕин көрөн, үөрэтэн баран ханнык боппуруоска хоруй ылыахтарын баҕаралларын этэллэр. Эбэтэр маны толороруҥ буоллар, итини эбэриҥ-көҕүрэтэриҥ дуу диэн сүбэлииллэр. Онтон кинилэр боппуруостарыгар эппиэт булан, үлэҕин чочуйан баран диссертацияҕын көмүскүүгүн. Биһиэнигэр холоотоххо көмүскэнии быдан чэпчэки. Эн үлэҕин бу дьон урут көрдөхтөрө, итэҕэһи-быһаҕаһы эттэхтэрэ дии. Онон бэлэм буолаҕын. Манна көмүскүүр эрэ кэмҥэр эн үлэҕин көрөллөр, ханнык боппуруос биэрэллэрин эрдэттэн билбэккин.

Аны Америкаҕа, научнай салайааччыҥ эйиэхэ улаханнык кыһаллыбат, сорохтор, бэл, соруйан мэһэйдии сатыыллар. Тоҕо диэтэххинэ, диссертацияҕын көмүскээтэххинэ, эн киниэхэ тута конкурент буола түһэҕин. Конкуренция сүрдээх улахан, грант былдьаһыыта буоллаҕа,  улахан харчы.

-Россияҕа курдук Наука академията диэн кииннэммит тэрилтэ АХШыга баар дуу?

-Онуоха майгынныыр баар эрээри, үлэтэ-хамнаһа олох атын. Граннары тарҕатааччы оруолугар сылдьар.

-Эн научнай үлэҥ Саха сирин кытары сибээстээх?

-…этэ. Олохтоох норуот билиитэ-көрүүтэ климат уларыйыытыгар тугунан туһалаах буолуон сөбүн үөрэтэбин. Билигин Аляска инуиттарын, индеецтэри үөрэтэ сылдьабын.

-Туох эмэ майгыннаһар баар дуу, биһигини кытары?

-Айылҕаҕа сыһыан майгынныыр уонна общественнай тутуллара. Холобур, американецтар Европаттан кэлбит дьон сыдьааннара буоллаҕа. Ол иһин кинилэр – индивидуалистар. Ыал ыалтан атын да, үксэ оҕолоро 18 сааһын туолла да, үгэс быһыытынан, туспа бараллар. Кырдьан баран оҕолоругар бааспаттар, Дом престарелых бараллар. Ким да кимиэхэ да мэһэйдиэ суохтаах диэн бириинсиптээхтэр. Оттон индеецтэр, инуиттар да буоллун, сахалар курдук бииргэ тутуһан, аймахтаһан олорорго дьулуһаллар.

-Индеецтэр  резервацияларыгар олороохтууллар?

-Бэйи, наһаа «олороохтууллар» диэмэ. Резервация үтүөтэ диэн – сирдэрэ түгэҕиттэн куйаарга диэри барыта кэтэх бас билии. Онон сир баайа баар буолла да, этэргэ дылы, сытыйа байаллар. Холобура навахалар ньиэп, чох уонна гаас атыылыы олороллор.  Атын индеец уустара бэйэлэрин сирдэригэр казино тутталлар уонна онон харчы оҥороллор. Холобур, Шакопии Сиу уустара сылга биирдии бэйэлэрэ 1-дии мөлүйүөн дуоллары казино үлэтиттэн ылаллар. Штат сиригэр оннук тутуу бобулаах этэ, ол иһин индеецтэр резервацияларыгар  туппуттара.

Биллэн турар, индеецтэр бары уустара баайдык-тоттук олорботтор.  Кимиэхэ эрэ сирдэрин баайа суох, кимнээх эрэ правительстволара сыыһа-халты дьаһанар, атын да төрүөттэр бааллар. Элбэх резервацияларга пост-колониальнай  проблема баар –  алкоголизм, наркомания, үлэтэ-үөрэҕэ суох буолуу, онтон сылтаан үгүс кыһалҕа тахсар. Ол гынан баран ити проблемалары ким да кистээбэт, аһаҕастык билинэн быһаара сатыыллар. Бэйэлэрин үгэһирбит итэҕэллэрин сөргүтэн христианствоттан аккаастаналлар. Историяларын үөрэтэллэр, тылларын, абыычайдарын сөргүтэллэр, араас фондалары тэрийэллэр. АХШ правительствотын кытары сууттаһан сирдэрин төннөрөллөр, эбэтэр кэтэх бас билиигэ ылаллар.

-Хас да сыл төрүт олохтоох норуоттар үгэстэрин чинчийдэҕиҥ. Саамай сытыы диэн биир проблеманы ааттаа эрэ.

-Төрүт олохтоох норуоттар үгэстэрин, билиилэрин сыаналаабаттар. Холобур, өртөөһүн. Америкаҕа сүүс сылы быһа индеецтэр өртүүллэрин бобон олорбуттара. Ол иһин түргэнник умайар бөх-сыыс мунньуллан улахан уот тахсааччы. Дьэ, билигин өртөөһүнү көҥүллээн эрэллэр. Мин, холобур, Саха Сиригэр өртөөһүнү боболлорун олох утарабын. Биһиги курдук тыйыс айылҕалаах, кылгас сайыннаах сиргэ от ситэ сытыйбат, үрэллибэт. Сылтан сыл мунньуллан, лаҥхаран, саҥа үүнээйи тахсарын мэһэйдиир. Кур от, кураанах мутук мунньуллан улахан уокка кубулуйуон сөп. Оннук да буолар. Ону сэргэ, былырыҥҥы от куутуйаланан араас ыарыы, паразит, грибок үөскээн, дьиикэй кыылы эрэ буолбакка дьиэ кыылын эмиэ сүһүрдэр.

-Австаралияҕа өрт уотун эмиэ бобон баран көҥүллээбиттэрэ быһыылааҕа.

-Оннук. Тыһыынчанан сылларга айылҕаны кытары ыкса алтыһан олорбут норуоттар үгэстэрин туһаныахха наада.

-Наукаҕа сыһыаннаан өссө биири ыйытыам этэ. Наука ситиһиитин омуктар түргэнник олоххо киллэрэллэр дииллэр. Ол хайдаҕый?

-Эн научнай ыстатыйа суруйдуҥ да, арыйыыгын олоххо киллэрэн барыаххын сөп. Өскөтүн спонсор буллаххына. Онно ким да государство атаҕын-илиитин манаабат. Барытыгар бэйэҥ эрэ сүүрүөххүн-көтүөххүн наада.

-Оттон ааптар бырааба төһө тутуһулларый?

-Ааптар бырааба Америкаҕа сүрдээҕин сокуон өттүнэн көмүскэнэр. Ол барыта бэрээдэктээх. Патент, ааптар бырааба ол иһин олус сайдан турар.

-Интеллектуальнай бас билиини төһө уораллар?

-Ынырык буоллаҕа, ол иһин ити өттүнэн сокуон күүскэ үлэлиир. Уопсайынан киһи тугу айбытын барытын бэйэтэ тиһэҕэр диэри олоххо киллэрэн барыс ылар усулуобуйата баар. Онон ханнык эрэ, хас эрэ сылга муннугу-ханныгы булан үлэлии олорбут учуонай эбэтэр программист биир күн миллионер буолан туруон сөп.

-«Американская мечта»  диэн итини этэн эрдэхтэрэ.

-Онон өйдөөх-төйдөөх, тобуллаҕас, сытыы-хотуу киһи элбэҕи ситиһиэн сөп дойдута. Ол гынан баран арыйыы барыта олоххо киирбэт. 10 стартаптан 8 умайар дииллэр

***

-Дьон дойдутуттан тэйдэҕинэ сахатын тыына уһуктар быһыылаах. Эн, холобур, анараа эрэ баран сахалыы үөрэппиккин дии?

-Улахан аҥаардарыгар уһуктар, – Вера мичээрдиир. – Оттон сорохтор түргэнник атын сиргэ адаптациялана охсоору тута кэлбит дойдуларын тылыгар, култууратыгар умсаллар.  Мин дойдубун, дьоммун наһаа ахтар этим, инньэ гынан дьиэбэр олорон эрэ сахалыы саҥарарга, ааҕарга, суруйарга үөрэммитим.

-Кэргэҥҥин кытары ханна билсибиккиний?

-Санкт-Петербурга үөрэнэ сылдьан билсэн ыал буолбуппут. Икки уоллаахпыт, биир кыыстаахпыт. Кыралар Америкаҕа төрөөбүттэрэ. Бары улааттылар, үлэһиттэр.

-Сахалыы, нууччалыы билэллэр, өйдүүллэр?

-Улахан уолум кыра сылдьан син сахалыы, нууччалыы өйдүүр этэ. Билигин кыратык нууччалыы саҥарар да, тылын баайа адьас аҕыйах, умнан кэбиспит. Кыралар английскайдыы эрэ саҥараллар.

-Оҕолоруҥ Саха сиригэр кэлэ сылдьыбыттара?

-Саха сирин сэргииллэр, үстэ кэлэ сылдьыбыттара. Кэлин, бэйэҕит билэҕит, уустук буолла.

-Жаргал эмиэ учуонай дуо?

-Суох, телекоммуникацонный инженер. Дьиэ кэргэҥҥэ биир киһи хайаан да стабильнай дохуоттаах буолуохтаах.  Оҕолорум эмиэ науканан барбатылар, көрөр буоллахтара – ийэлэрэ контрактан контракка эрэ диэри хамнастаһарын. Икки кыралар аҕаларын курдук нетворкинг өттүнэн бардылар, оттон улахан уол контент устар өҥө компаниятыгар үлэлии сылдьар.

-Дойдугун ахтан-ахтан баран хас сылынан уоскуйдуҥ?

-15 -хас сыл эрэйдэммитим. Биһиги кэргэмминээн наар төннүөхпүт, манна быстах кэмҥэ үлэлии эрэ кэлбиппит диэн санаалаах этибит буоллаҕа. Оннук санаалаах буоллаххына күүскэ ахтар эбиккин. Онтон биирдэ арай өйдөөн көрбүтүм – оҕолорум улаатан хаалбыттар, квартира ыллыбыт, ипотека төлүөххэ наада, доҕоттордоннубут… оҕолорум төрөөбүт сирдэрэ буоллаҕа, тоҕо да атыҥыраатахпыный дии санаатым… Ол кэннэ дьэ уоскуйан дьиэтийбитим. Уонна оттон мин Саха сирин кытары ыкса үлэлии сырыттаҕым, кэлэ-бара ахтылҕаммын таһаара.

-Дьон сыһыана, «понаехали» эҥин диэн тема баар дуо?

-Американскай общество бөлөх-бөлөх тутуллаах. Биир бөлөх, холобур, церковь. Церковь-церковь аайы тус-туспа бөлөх. Онтон биир бөлөх – үлэ, үһүс, холобур, оскуолаҕа төрөппүттэр түмсүүлэрэ диэбит курдук. Биһиги бастаан тиийэн баран ол бөлөхтөр икки ардыларыгар салгыҥҥа ыйанан хаалбыппыт, кими да билбэккин, биир да бөлөххө киирбэккин. Церковька барыахпытын таҥараһыт буолбатахпыт. Наһаа ыарахан этэ.

Американецтарга «тэттик кэпсэтии» өйдөбүлэ баар. Быстах кэпсэтии үгэһэ. Онно халлаан, суол-иис, кыра туох эрэ проблема да буоллун туһунан быстахтык кэпсэтэн ааһаллар. Бастаан биһиги дьоммут Америкаҕа кэлэн баран ити үгэһи билбэт буолан элбэхтик албыннаталлар. «Оо, наһаа үчүгэйдик кэпсэттэ, бу киһини кытары доҕордоһуохпун сөп эбит», – дии саныыллар. Оннук буолбатах. Американецтар сүрдээх кытаанах ис границалаахтар, кып-кыратык «тэттик кэпсэтии» эрэ сиэринэн бэйэлэригэр кыратык киллэрэллэр, салгыы – истиэнэ. Ол истиэнэни эн элбэхтик бииргэ алтыһан, биир интэриэскэ үлэлээн эрэ алдьатыаххын сөп. Онтон истэригэр киирдэххинэ дьэ биирдэ аһыллаллар. Ону билбэккэ биһиги дьоммут кэнники хомойоллор – албын мичээрдэхтэр диэн. Ол сыыһа, атын культура буоллаҕа. Мин санаабар, сырдыкка тардыһар, албыннаабакка сылдьар киһи ханна да тиийдэр оннук курдук бэйэтигэр атылыы дьону син биир көрсөр уонна истиҥник доҕордоһор.

Оттон «понаехали» диэн биһиги олорор сирбитигэр букатын суох. Ол гынан баран кэлин истибитим олорор штаткыттан уонна оройуоҥуттан тутулуктаах эбит.

-Ис-иһигэр киирдэххэ хайдах дьон эбитий?

-Син биир киһи-киһи курдук сыаннастаах, сиэрдээх-майгылаах, чиэһинэй, истиҥ дьон. Ол гынан баран, биллэн турар, олорор усулуобуйалара өйдөрүгэр-санааларыгар сабыдыаллыыра көстөр.

-Биһиги оҕолорбут уонна кинилэр оҕолоро туох уратылаахтарый, эн көрөргөр?

-Онно оҕолор наһаа түргэнник улааталлар. Үлэлиэхтэрин, төрөппүттэриттэн туспа бара охсуохтарын баҕараллар. Манна оҕо хойукка диэри оҕо. Биир өттүнэн, эмиэ да минньигэс баҕайылар дии… Мин улаханым бэлиэр эр киһи буолла, киниттэн мэлдьи сүбэ-ама ыйыта сылдьабыт..

-Кэргэннэммэтэ дуо?

-Суох. Онно хойут ыал буолаллар. Эдэрдэр атын санаалаахтар. Киинэҕэ эрэ буолбатах эбит… «Саха кыыһын ылыаҥ этэ дуу?» – диэн ыйытан көрбүтүм, ону: «Биир өйдөөх-санаалаах, сыаллаах-соруктаах буоллахпытына ылымына», – диэбитэ.

-Американецтар төһө политизированнайдарый?

-Ис политиканы олус сэргииллэр. Тас политиканы улаханнык сэҥээрбэттэр. Тус бэйэлэрин эрэ таарыйар буоллаҕына биирдэ истэ-билэ, ырыта сатыыллар. Трампы сөбүлүүр да, сөбүлээбэт да икки тэҥинэн.

-Отучча сыл олордоҕуҥ Америкаҕа. Олох уларыйда дуо?

-Уларыйа турар. Билигин республиканецтар былааска кэллилэр. Трамп правительствотын 30% ылла да, ууратан кэбистэ. Институттары сабар, граннарын сарбыйар… онто-манта элбэх. Куһаҕаннаах да, үчүгэйдээх да. Холобура, наркотиктары кытта охсуһуну саҕалаата. Кэлиҥҥи сылларга наһаа элбэх наркоманнар баар буоллулар.

-Но! Төрүөтэ?

– Американскай общество үс өлүүлээх: государство-бизнес-гражданскай общество. Государство суут-сокуон олохтуур, хонтуруоллуур, харчыны биэрэн активнай гражданскай обществаны өйүүр  уонна социальнай үлэни ыытар. Бизнес үлэ таһаарар, баайы оҥорор. Гражданскай общество государство уонна бизнес сыыһатын көрөн, кириитикэлээн, үҥсэн, суукка биэрэн, кинилэри отчуоттатан бэйэтин былаастан да, бизнестан да көмүскэнэр. Оннук гынан бэйэ-бэйэлэрин хонтуруоллаһаллар. Биирдэрэ баттаары гыннаҕына, иккистэрэ, үһүстэрэ бууннаан тураллар.

Бу наркотик проблемата демократтар өр  былааска олорон сиэри таһынан хонтуруола суох най ыыппыттарын түмүгэ буолуо дии саныыбын. Ааспыт икки-үс сылга марихуана элбэх штатка көҥүллэннэ. Фармацевтическай компаниялар барыс туһугар, билигин биллибитинэн, наркотиктаах эмп бөҕөнү оҥорон атыылаабыттар. Ол эмтэрэ психотропнай, киһини тутулукка киллэрэр веществолааҕын кистээбиттэр. Оттон быраастар ол эмтэри хото дьоҥҥо анаабыттар.

-Киинэ аайы американецтар бары кэриэтэ антидепрессант сииллэр быһыылаах.

-Дьэ, оннук олоххо баар. Бары буолбатах да, уопсайынан баар көстүү.

-Трамп аһара най барбыт обществоны тимир илиитинэн бэрээдэктиирэ оруннаах да эбит.

-Туох барыта икки өрүттээх. Уолу кыыс, кыыһы уол оҥоруу диэн аһары барыы этэ. Ол гынан баран Трамп эмиэ да олус кытаатаары гынна.

-Сахалар эһиэхэ төһө бараллар-кэлэллэр?

-Урут кэлэр этилэр. Наһаа үөрэбин, дойдум салгынын аҕалаллар. Бэйэм табаарыстарым, аймахтарым таһынан учуонайдар, этнографтар кэлэн барбыттара. Яроевтар уонна музей үлэһитэ Марьяна Барахова кэлэн АМЕИ музейыгар баар моҕол ураһа элеменнэрин үөрэппиттэрэ. Ити мин үлэлиир музейбар былыргы Сибиир норуоттарын коллекцията баар. Изабелла Элякова бөлөх тэрийэн саха былыргы таҥаһын үөрэппиттэрэ. Светлана Петрова кэлэн университекка лекция ааҕан барбыта. Эмиэ музей архыыбыттан былыргы саха малын-салын, таҥаһын кэлэн чинчийбитэ. Элбэх киһи сылдьан барар этэ. Былыргыны музейга эрэ үөрэппэппит. Холобура, Марина Яковлева Калифорния штаттарыгар сахалар олорон ааспыт суолларын үөрэппитэ. Былыр ыраахтааҕылаах Российскай-Американскай компанияҕа сахалары наймылаһаллара биллэр. Тулуурдаах, мындыр, сатабыллаах дьон диэн сыаналыыллар эбит.

-Билигин айан былыргы сахалар киэннэрин да курдук буолбатар, онон-манан эргийэн кэлэҕит быһыылаах?

-Уһун-киэҥ уонна сыаналаах айан тахсар. Урут Москваттан Лос Анжелеска 14-15 тыһ. солкуобайга быһа рейстэр көтөр этилэр. Билигин, дьэ, онон-манан эргийэбит.

-Саамай саха аһыттан тугу суохтуугун?

-Собону уонна сылгы быарын. Манна дьонум анаан-минээн уураллар.

-Кэнэҕэс туох былааннааххын?

-Көстөн иһиэ.

-Америкаҕа былаанныыр сатаммат дуу, уопсайынан аан дойду балаһыанньатын туругун этэҕин дуу?

-Америка да, аан дойду да туругун этэбин. Биир сүрүн сыалы туруорунуохха сөп эрээри, кэмиттэн-кэмигэр көннөрөн, уларытан биэриэххэ наада. Россияҕа өр кэмҥэ былааннаахтык олоруохха сөп, АХШыга табыллыбат.

-Бай, оччотугар Россия олоҕо ордук туруктаах буолан тахсар?

-Оннук бөҕө буоллаҕа. Америкаҕа хаһан баҕарар уларыйыыга-тэлэрийиигэ өрүү бэлэм буолуоххун наада, гибкэй.

-Вера, махтанабын, сэргэх сэһэҥҥэр.

-Эйиэхэ эмиэ.

***

Кэпсэттэ Туйаара НУТЧИНА,
Aartyk.Ru