Урбаанньыттар пуорумнара: «Оонньууларга бииргэ бэлэмнэнэбит»

Балаҕан ыйын 25 күнүгэр Ньурба куоратыгар «Кыталык» КД-гар Саха Өрөспүүбүлүкэтин норуоттарын IX Спортивнай оонньууларыгар урбаанньыттар бэлэмнэниилэрин туһунан «Лето больших возможностей-2027» диэн пуорум ыытылынна.

Аатыттан даҕаны көстөрүн курдук, улууспут сайдыытыгар улахан сабыдыаллаах бу улахан тэрээһиҥҥэ бэлэмнэнии уонна урбаанньыттар, нэһилиэктэр итиннэ хайдах үлэлэһэн үбү-харчыны киллэриэхтээхтэрин туһунан элбэх кэпсэтии таҕыста.

Эгэлгэ баай быыстапка

Фойеҕа олохтоох табаары оҥорооччулар уонна оскуола биисинэс-инкубатордарын «Ньурбаҕа оҥоһуллубут» быыстапка-дьаарбаҥката үгүс дьон сэҥээриитин тарта. Урбаан араас хайысхатыгар үлэлии сылдьар дьон, нэһилиэктэр дэлэгээссийэлэрэ, оскуолалар, тэрилтэлэр бэйэлэрин араас сувенирнай оҥоһуктарын көрдөрө, атыылыы аҕалбыттар. Элбэх бэйэ мүөтүн уо.д.а. илдьэ киирэн хамаҕатык атыылыы турар Антоновка агро-оскуолата ала бэлиэтик көстөр.

Лена Игоревна Портнягина, Антоновка орто оскуолатын географияҕа учуутала: «Бу дьаарбаҥкаҕа оскуолабыт агро-кулуубун оҕолорун илдьэ кэллибит. Оскуола-биисинэс инкубатора диэммит. Мүөттэн «забрус», «мед в сотах», кытыан, Букчай чэйдэрин, хатарыллыбыт помидордары, хортуоппуй пюретын аҕаллыбыт. Бу барыта оскуола оҕолоро оҥороллор. Аҕалбыт аһылыкпыт барыта барда, мүөппүт эрдэ бүттэ. Ньурбаҕа да, Дьокуускайга да тэрээһиннэргэ көхтөөхтүк кыттабыт. Ааспыкка Ньурба куорат Күнүгэр эмиэ кыттан атыылаабыппыт».

Маар оскуолатын учуутала Нюргуяна Николаевна Егорова: «Бүгүҥҥү дьаарбаҥка-быыстапкаҕа Маар орто оскуолатыттан предпринимательскай хайысхалаах 6 кылааһын үөрэнээччилэрин илдьэ кэллибит. Оҕолор онорбут оноhуктарын көрдөрөбүт, атыылыыбыт уонна атын оскуолалар, урбаанньыттар быыстапкаларын көрөбүт. 2024 с. «Бизнес Куб» бырайыагынан Ил Дархан Граныгар тиксибиппит. Көрүллүбүт харчынан араас оборудованиелары атыылаhан оскуолабытыгар үлэлэтэ турабыт. Ол курдук пищевой принтер, сушильнай аппараат, вышивкалыыр массыына. Маннык интэриэhинэй тэрээhиҥҥэ кытта кэлбиппититтэн үөрэбит».

Хатыы агро-оскуолатын үлэ уонна уруһуй учуутала Уйгулана Семеновна Тимофеева: «Мин бэйэм төрдүм – Уус Алдан, Ньурба улууһугар кийииппин. Айар-тутар идэлээх уонна сахалыы тыыннаах буоламмын, маннык тэрээһиннэри олус сэҥээрэбин, ис-испиттэн сөбүлүүбүн. Быыстапкаҕа бары биир эйгэлээх дьону кытта алтыһан, ордук туохха наадыйалларын билэҕин, саҥа идиэйэ киирэр, үлэҕэ күүрээн, көтөҕүллүү үөскүүр. Хас биирдии киһи бэйэтэ истииллээх буолар. Мин оҥоһуктарым барыта дьиҥ сахалыы, хайаан даҕаны сахалыы орнаменнары тутуһабын. Миигин кыра эрдэхпиттэн төрөппүттэрим үөрэппиттэрэ, онон түгэнинэн туһанан дьоммор махтаныахпын баҕарабын. 5 кылаастан художественнай үөрэххэ барарбын билэр этим. Тастыҥ эдьиийим дьиэтигэр бэйэтэ баҕалаах оҕолору түмэн уруһуйдуурга үөрэтэрэ. Төһө даҕаны кыра дэриэбинэҕэ олордорбут, 8-9 кылаастарга үөрэнэ сылдьан Москваҕа Бүтүн Арассыыйатааҕы быыстапкалара тиийэн миэстэлэһэрбит, 2-с эҥин миэстэ буолан турардаахпыт. Атыы үчүгэй, сахалыыны дьон сэҥээрэр, анаан-минээн оҥоһуллубут син-биир хаһаайынын булар».

Үөдэйтэн нэһилиэк баһылыга Мария Николаева, «Айылгы» НАДь дириэктэрэ Надежда Аммосова, уус-уран салайааччыта Марфа Федорова, бибилэтиэкэр Наталия Крылова, успуорт бэтэрээнэ Юрий Николаев киирбиттэр. Кинилэр кэнники кэмҥэ оҥоһуллубут нэһилиэк брендэ буолар «Балбаара» диэн ааттаах 3D принтергэ оҥоһуллубут В.А. Петрова пааматынньыгын, кэмпилиэк открыткатын, кинигэ закладкатын, оскуола учуутала Мариника Федорова оҥорбут араас брелоктарын уо.д.а. атыыга туруорбуттара эмиэ атыыга хамаҕатык барда. Үөдэйдэр нэһилиэк туспа ураты култуурунай кодун дьоҥҥо-сэргэҕэ көрдөрдүлэр.

Мария Пудовна Спортивнай оонньуулары көрсө өссө да араас сувенирдары аны кыһын оҥоруохтаахтарын иһитиннэрдэ: «Былаан, идиэйэ элбэх. Оскуола, кулууп, дьаһалта кэлэктиибэ буолан сүбэлэһэн, улуус ыытар үлэтигэр барытыгар көхтөөхтүк кыттыһан, эһиилги Оонньууларга сувенирнай оӈоһуктары оҥоруунан эрэ муҥурдаммакка, нэһилиэк көстүүтэ тупсаҕай буоларыгар, ыалдьыттары көрсөргө анаан таҥас-сап тиктэн кэтэргэ, эбии кинигэ бэчээттииргэ болҕомто ууруллар. Ону таһынан пуонда хаҥыырыгар Үөдэй дьоно бэйэлэрин сэмэй кылааттарын инникитин да киллэрэр былааннаахтар».

Урбаанньыт Хорохоот Харыстаана Кудаҥса Сыдьаана бииргэ үлэлиир дьонун кытта «Саха аһа, чэйэ, Саха сирин эмтээх отторо» диэн эгэлгэ быыстапканы туруорда. «Өбүгэ саҕаттан тиийэн кэлбит төрүт аһылыкпытын сөргүтэн, сүтэн-симэлийэн хаалбатын диэн санааттан, дьон оннук астанан доруобуйалара тупсарын туһугар көрдөрөбүт, — диир кини. — Эттэн-балыктан уонна бултан аһылык арааһын, Агафья Тарасова үүннэрбит бурдугуттан алаадьы уонна лэппиэскэ аҕаллыбыт. Саха сиригэр үүнэр отторунан эмиэ дьарыктанабыт. Хомуйан чэй гынан иһэбит. Мин кэргэммин кытта эрдэ маннык чэйи испит буоламмыт, ковид кэлбитигэр иккиэн ыалдьыбатахпыт. Онон туһатын бэйэбитинэн билэн, Ньурбаҕа үүнэр эмтээх отторбутун дьоҥҥо көрдөрөн, кэпсээн тарҕатан, бэйэлэригэр доруобуйаларыгар туһа буоллун диэммит сылдьабыт. Саха сиригэр олус элбэх от үүнэр, эмп да, чэй да гыныахха сөп, маас эмиэ оҥоһуллар. Ол иһин эмтээх отторбутун быыстапкаҕа эмиэ аҕаллыбыт. Оппут арааһа элбэх, биир от 3-4 арааһа үүнэр. Холобура, Ньурбабыт иһиттэн үөрэ отун 4 арааһын хомуйабыт».

Киэҥник биллэр уус, Сата уустарын үйэлээх үтүө үгэстэрин салҕааччы Ариан Афанасьев саха быһахтарын, хомустарын кытта араас сувенирнай оҥоһуктары; К.Д. Уткин аатынан Норуоттар доҕордоһууларын түмэлэ Спортивнай оонньууларга сыһыаннаах өйдөбүнньүк оҥоһуктары аҕалбыттар. Атын даҕаны кыттааччылар элбэхтэр.

Урбаанньыттар үлэлиэхтээх хайысхалара

Пуоруму киирии тылынан аспыт улуус баһылыга Алексей Иннокентьев уонна Ньурба к. баһылыгын солбуйааччыта Павел Необутов урбаанньыттары идэлээх бырааһынньыктарынан истиҥник эҕэрдэлээтилэр, Спортивнай оонньууларга бэлэмнэниигэ, СВО пуондатыгар да, Спортивнай оонньуулар пуондатыгар урбаанньыттар көхтөөхтүк кыттыһалларын бэлиэтээтилэр.

СӨ норуоттарын IX Спортивнай оонньууларын дириэксийэтин салайааччыта Артур Яковлев урбаанньыттар үлэлиэхтээх 5 сүрүн хайысхаларын ыйда. Спортивнай оонньуулар кэмнэригэр 5 күҥҥэ 20-30 тыһ. киһини хоннорорго олус элбэх «гостевой дьиэлэр» наадалар. Дьону хонноруон баҕарар дьон уопсай Оргкомитет Реестригэр киириэх тустаахтар, Реестр оҥоһулла турар. Дьиэҕэ наадыйар дьон сайаапкалыыр буоллахтарына, бу Реестргэ киирбит дьон контактара уонна этиилэрэ анал платформаҕа, саайтка тахсыаҕа. Ньурба к. пааркатыгар элбэх дьону аһатарга «хорчуоппаны» күүскэ тэриллиэхтээх, аһатар туочуканы ылбыт дьон 5 күнү быһа дьону аһатыахтаахтар. Оонньуулар да кэнниттэн саҥа спортивнай эбийиэктэргэ өрөспүүбүлүкэ таһымнаах улахан тэрээһиннэр, күрэхтэһиилэр ыытыллыахтара, онон «Хорчуоппа сирэ» мэлдьи дьоҥҥо наадалаах буолуоҕа. Оонньуулар кэмнэригэр пааркаҕа «Маастардар куораттара» диэн ааттаах суверенирдары, таҥаһы-сабы, араас оҥоһуктары атыылыыр дьаарбаҥка тэриллиэҕэ. Култуурунай чаас хамыыһыйата 5 түүннээх күн устата элбэх улахан таһымнаах тэрээһиннэри былаанныыр. Оонньуулар кэмнэригэр араас хайысхалаах (такси, оҕону аралдьытар кииннэр, дискотекалары тэрийии, өрүскэ хатааһылатыы, балыктатыы уо.д.а) дьон сынньалаҥын тэрийии эмиэ олус элбэх дохуоту киллэриэн сөп.

Улуус баһылыгын ис бэлиитикэҕэ солбуйааччыта-урбаан, эргиэн уонна олохтоох производство департаменын салайааччыта Михаил Пан урбаанньыттар улуус олоҕор-үлэтигэр оруоллара улаханын бэлиэтэээтэ. СӨ ыалдьытымсах буолуутун ассоциациятын бэрэссэдээтэлэ, Ил Түмэн дьокутаата, «Вкус Якутии» бырайыак ааптара Татьяна Тымырова «Как подготовиться к событийным мероприятиям: единые стандарты сервиса, гостеприимство и уникальные впечатления для гостей» сэминээри иилээн-саҕалаан ыытта, элбэх туһалаах сүбэни-аманы биэрдэ. «Локальный продукт и мерч: как заработать на бренде Игр», «Саха аһа, чэйэ, Саха сирин эмтээх отторо» маастар-кылаастар, испиисэлиистэр сүбэлэрэ, бааннар кирэдьииттэри биэриилэрин туһунан билиһиннэриилэрэ дьоҥҥо туһалаах буолла.

Эбиэт кэнниттэн «Оонньууларга бииргэ бэлэмнэнэбит» төгүрүк остуолга улуус салайааччылара, «Киви Кейтеринг» ХЭТ тэрийсээччитэ Вероника Павлова, «РеклаМир» рекламнай-производственнай хампаанньа дириэктэрэ Антон Килясов, урбаанньыттар уонна Сунтаартан дэлэгээссийэ кыттыылаах киэҥ кэпсэтии таҕыста. Ньурба 2 №-дээх орто оскуолатын базатыгар СӨ Ыалдьытымсах буолуутун ассоциациятын чилиэнэ, эксперт Сардана Григорьева уонна Дьокуускай к. «Тортуга» ресторанын шеф-повара, эксперт Денис Бурцев «Сервис в гостеприимстве и туризме: стандарты качества и обслуживания», «Локальные продукты и высокие технологии в национальной кухне» маастар кылаастары ыыттылар.

Тэрээһин өрөгөйдөөх чааһынан Саха сиригэр Урбаанньыт күнүгэр аналлаах пуорум үөрүүлээхтик сабыллыыта буолла. Улуус баһылыгын экэниэмикэҕэ уонна үпкэ солбуйааччыта Эдуард Мярикянов, Михаил Пан уонна Артур Яковлев бастыҥ үлэлээхтэрэ наҕараадаларын туттардылар. «Ньурба улууһун социальнай-экэнэмиичэскэй сайдыытыгар кылаатын иһин» бэлиэ — Изабелла Татаринова, Бочуотунай грамота – Павел Потапов («СМУ»), Махтал сурук – бэйэ дьарыктаах Ариан Афанасьев, Урбаан министиэристибэтин грамотата – Василий Игнатчук («Изабелла» маҕаһыын), Урбаан министиэристибэтин Махтал суруга– Ярослав Федоров («Сити-Строй»), СӨ Эргиэн-бырамыыысыланнай палаататын «Урбаан сайдыытыгар үтүөлэрин иһин» мэтээлэ – оройуон дьокутааттарын Сүбэтин бэрэссэдээтэлэ Нюргуяна Михайлова уонна Михаил Пан, урбаан, эргиэн уонна олохтоох производство департаменын Махтал суруга –Артем Анисимов, Хорохоот Харыстаана Куданса Сыдьаана уо.д.а.

IX Спортивнай оонньуулар успуонсардарын наҕараадалааһын ураты үөрүүлээх буолла. Улуус сайдыытыгар уонна Оонньуулары өйөөһүҥҥэ кылааттарын иһин буолаары турар Оонньуулар успуонсардара «Ньурба оройуонун мецената» мэтээлинэн бэлиэтэннилэр: I истиэпэннээх мэтээлинэн — Дарья Федоровна уонна Дмитрий Николаевич Яковлевтар дьиэ кэргэттэрэ (Маар); II истиэпэннээх мэтээлинэн — Үөдэй нэһилиэгин баһылыга Мария Пудовна Николаева уонна Николай Николаевич Тимофеев (Маар).

СӨ норуоттарын IX Спортивнай оонньууларын тэрийэр кэмитиэтин Махтал суругунан уонна ааттара суруллубут наклейканан бэлиэтэннилэр: «Арыылаах» ХЭТ гендириэктэрэ Алексей Николаевич Тихонов, урбаанньыттар Ярослав Юрьевич Фёдоров («Сити-Строй» маҕаһыын), Наталья Никифоровна Михайлова («Сата»), Ольга Владимировна Румянцева («Татыйыына»). «Татыйыына» маҕаһыын наҕараадатын Ньурбатааҕы филиал дириэктэрэ Татьяна Афанасьевна Куприянова тутта.

Бу курдук эһиилги Спортивнай оонньууларга бэлэмнэнии быһыытынан урбаанньыттар пуорумнара түмүктэннэ.

***

Геннадий АНТОНОВ, Ньурба