Тыа хаһаайыстыбата: тиийбэт тирии, таппат тараһа, эбэтэр Уустук үллэрии
Инстаграм, бобуллубутун да үрдүнэн, дьон-сэргэ, ордук ыччат туох да омуна суох элбэхтик тоҕуоруһар сирэ. Ким тугунан тыынарын, ханна туох үлэ-хамнас, быһылаан, түбэлтэ буолбутун көрө-билэ олоробут.
Виталина диэн Таатта улууһугар олорор фермер кыыс «эмиэ грантан маттым, наар биэрбит дьонноругар биэрэллэр» диэн кыһыйбыт-абарбыт видеота элбэх киһи болҕомтотун тарта. Бу кыыс страницатыгар күннээҕи үлэтин-хамнаһын, тыа олоҕун кэпсиир. Эдэр кыыс диэтэххэ үлэһитэ сүрдээх. Бэйэтэ бултуур, сааланар, сүөһү көрөр, тыраахтыры ыытар, буолатын тиэрэр, хортуоппуй олордор – түбүгэ баһаам.
Виталина улууска тыа хаһаайыстыбатын сайдарыгар анаммыт грант үллэстиитин суруйбут. Улуус баһылыгыттан Айаал Бурцевтан ыйытабын: «Тоҕо тыаҕа үлэлии сатыыр ыччаты өйөөбөккүт?» – диэн.
Айаал БУРЦЕВ хардарар:
-Туйаара, дорообо! «Өйөөбөккүт», – диэн этии сыыһа. Өйөөн-өйөөн кэллибит. Кэлиҥҥи сыллар тухары Виталинаҕа барыта 5,5 мөл. тахса көмө оҥоһуллубута (Оттон Виталина граҥҥа тиксибитим эрээри, ол 5,5 мөл. харчытын көрө иликпин диир – аапт.). «Беларусь» тыраахтыр да бэриллибитэ. Сылын ахсын сиэмэ атыылаһарыгар эмиэ көмөлөһөбүт. Кини билигин 50 туонна хортуоппуйу хомуйар. 300 туонна хортуоппуйу харайарга диэн овощехранилище тутуутугар 18 мөл. кердуур. Оттон гранмыт уопсай суумата биһиги улууска баара-суоҕа – 34 мөл. эрэ. Ити ТХМ көрөр харчыта.
Мин эмиэ бастаан Виталинаны өйүөххэ диэн этэ сылдьыбытым. Ону грант биэрэри быһаарар конкурснай хамыыһыйа чилиэннэрэ – грант бэриллэр Балаһыанньатын көрдөрбүттэрэ. Онно сурулла сылдьар: бастакы уочарат сүөһү иитэр хаһаайыстыбалар өйөнүллүөхтээхтэр диэн. Сүөһү ахсаана аччыы турар, бэйэҕит да билэҕит. «Овощи» салаа, Виталина граҥҥа кыттыбыт салаата, саамай кэнники сылдьар.
Онон бу ТХМ биэрбит 34 мөлүйүөннээх гранын бастакы уочарат ынах-сүөһү иитэр хаһаайыстыбаларга биэрдибит. 100 уонна 120 төбөлөөх хаһаайыстыбалар хотоннорун сөргүтэллэригэр грант ыллылар. Кинилэр сэбиэскэй саҕанааҕы хотоннорго сүөһүлэрин көрөллөр. Алдьанан, көөрөнөн бүппүтүн абырахтыырга диэн харчы бэрилиннэ.
Аны туран, уруккуттан соһулла сылдьар иэстээх хаһаайыстыба кредитин бырыһыанын сабарыгар харчы ыыттыбыт. Урут ТХМ: «Хотонно туттуҥ, толуйуохпут», – диэн баран харчы биэрбэтэхтэрэ. Ол түмүгэр Агрохолдинтан иэс ылан баран бырыһыаҥҥа ыйанан сылдьаллар. Сылын ахсын ол иэһи сабарга грантан харчы ыытабыт. Ону Виталина «наар биир ылбыт дьоҥҥо биэрэ олороллор» диэн этэр быһыылаах.
ТХМ буоллаҕына эһиэхэ харчы биэрбэппит, ити грант харчытыттан төлөөҥ дииллэр. Ону таһынан ити кредит ылалларыгар муниципальнай оройуон мэктиэлээх этэ, ол мэктиэлээбит иэһин саптыбыт, – диэн Айаал Бурцев быһаарар.
***
Бастатан туран, тоҕо кредит төлөбүрүн бырыһыанын грант харчытыттан төлүөхтээхтэрий диэн боппуруос турар. Бу сайдыыга барар харчы эбээт, сыала-соруга атын буолбатах дуо?
Иккиһинэн, 34 мөл. солкуобай бүтүн улууска олох кыра харчы. Оттон биир дьиэ тутуутугар Дьокуускайга миллиардынан суума көрүллэр. Тутулла сатаабыт Арктическай киин бастакы сметанынан сыаната – 19 млрд этэ. Билигин сыана ыараан, инфляциялыын, бырыһыанныын, иэстиин-күүстүүн 32 млрд буолла диэн сорохтор ааҕаллар.
Табаҕа тумулугар туох да үлүгэр харчы «Полярная звезда» лааҕыр тутуутугар кутуллан баран таах быраҕыллан турар. Бу кэриэтин бачча миллиардынан харчыны тыа сирин фермердэригэр куппуттара буоллар төһөлөөх хаһаайыстыба өрүттүөх, атаҕар туруох этэй? 34 мөл. диэн Олонхоленд биир кирилиэһэ эрэ буоллаҕа – быыкаай. Кып-кыра харчыны үллэстэ сатаан тыа дьоно иирсээн бөҕө. Үллэрэр дьоҥҥо да уустук.
Уопсайынан бюджет харчытын сөпкө туһаныы, ааҕан-суоттаан туттуу суох. Холобур, аҕыйах ахсааннаах нэһилинньэлээх сиргэ – Ытык-Күөлгэ туох да элбэх миэстэлээх баараҕай спорткомплекс тутуллубута. Уута-хаара, көрүүтэ-истиитэ, хамнаһа ким санныгар сүгүллэр? Эмиэ татым бюджетка?
Дьэ, итинник хааһына харчытын суота-учуота мөлтөх буолла.
***
Туйаара НУТЧИНА,
Aartyk.Ru
Скрин из запрещенной сети
хаһыыстыба диэн буолбут, көрүөххүтүн наада
Син туьаммалаабыт кыысчаан эбит дьинэр. Ере барыы курдук эбит…Баьылык син аргументированно сааьылаан быьаарбыт.
Саха сиригэр тыа хаhаайыстыбата уустук ыарахан. Киинэни коро коро утуктэ сатыыллар. Со5уруу курдук буолбат. Онно суоhу таhырдьа кыстыыр.Yунээйи сыл тухары аhа5ас халлаацца уунэр. Биhигини эл. газ техника запчасть бензин сыаната сиир.Грант субсидия кредит тоттору толонор. Ону эргитэр продукциялара суох. Овощехранилище суох.Онно эмиэ орускуот элбэх. Арай олордор сирин нуорматын аччаттын. Сирин аренда5а биэрдин. Промыш. куораттарга фермердэр продукциялара суох. Алдацца Нерюнгрига олохтоох бэйэ аhа диэн суох.Билэллэрэ эрэ Якутскай. Онно дьон барыта бэйэтэ суоhулээх сылгылаах о5уруоттаах.Дорожный карта суох. Сатаан астарын батарбаттар. Барыыс киллэрбэттэр.
Таах сибиэ харчы хайытар тутуулар. Онтон сабан баран.Банкрот оцоруохтара. Ол курдук уhун киэц тутуу.Сыаната уллэ турар. Нерюнгри СК Горняк сабыллан турар.Саха сирин футбольнай командата дьарыктанар этэ. Общага тренердэр суол иис барыта баара.Сабыс саца СК ремоннуур ааттан саппыттар МинСпорта.СК Дохсун ЖКУга иэстээх буолан сабыллан турар. Ол кэннэ о5олор ханна баралларый. Спорт. карьерата тохтуур. Арай телефон куратордара бэлэмнэр. Арааска туhанарга. Ой санаа татым тойотторо. Сииргэ уорарга эрэ бэртэр.Биир эрэ кунунэн олоролор.Жатай саца судно оцорор завода эмиэ. Миллиардынан иэстээх эбит.Банкрот буолуо. Тугу да сатаан туттубат киhилии сатаан олорбот хаамайы дьону улэлэтэр. Туhата суох.Цыганнар курдуктар.Бэлэм эрэ наада. А5ал дииртэн ордубаттар. Ыйыстыбыттарын умналлар.Ити баара5ай тутуулары ким корор. Иhигэр ииктээн таhыгар саахтан кэбилиэхтэрэ. Кинилэр степка олорбут санаалара азиатскай менталитет баhыйар.Ол иhин Кытайга суут сокуон кытаанах. Кыыл племялары биир сунньулуур туhугар. Онно сууhунэн араас дьиикэй племя олорор. Биир тыллаах государства. Биир суут сокуон оцороллор. Сокуону кэспит дьону площадка таhаараллар. Дьону мунньан кордороллор.Син тиийэр быhыылаах.Онно И. В. Сталин сокуона улэлиир.Кытай Аан дойгуга сайдыытынан бастакы миэстэ5э турар.Оттон биhиги хаалыыылах ЮАР дойдуларын ситтибит.
Фермердэр урукку совхоз са5ана баьылаан сиэн олорбут тойоттор о5олоро сиэннэрэ. 90-ка сири суоhуну бэйэлэригэр барытын апчарыйбыттара.Урут да сиэн аhаан кэлбиттэрэ.Дьоццо ыалга нуорма диэн 2-5 кг. уцуо5у быра5ан биэрэллэрэ. Ол кыhын. Суоhу олоруутугэр. Ким оссо онно сылдьыбыт ис босхо ылара.Хас эмит элбэх о5олох ыалга. Наьаа батталлаах сиэмэх тойон хотун бааллара.Оноо5ор булт балык баарыгар А5а дойду сээриитигэр тыылга дьону аччыктатан олороллоро. Кэлин ол босхо хамначчыт наада буолан син тардынар этилэр.Ыьыллыы кэннэ дьон оттуур сирэ суох хаалта. Суоhуну эспиттэрэ. Дьону сугун олордубат этилэр.Онноо5ор сир астаппат этилэр. Барыта кинилэр бас билэр ааттахтар. Олор ити граны кредиты субсидияны былдьаhаллар. Oнтон ылан баран олох да атыцца туьанар. Уорар.Еврохотон еврокорова буолан баран. Барытын эспиттэрэ.Сатаан дохуот киллэрбэттэр. Чэпчэки кэлии табаар быьhар. Дьицинэн шк. детсад больница детский дом. Дом инвалидов зона шк.интернат ылыахтаах этилэр. Бэйэ аhын. Эт балык уут арыы о5уруот аhын.