“Бэс ыйыгар туох барыта сириэдийэ ситэр. Кэҕэ этэн чоргуйар, чыычаах ырыалара аҕыраабат, күөлгэ балык күннээн ыыр” диэн туран, норуот синоптига Тускул үгэс быһыытынан улуустарынан сайыҥҥы ыйы билгэлээтэ.
— Бу ыйга саамай уһун күннэр тураллар. Сырдык үрүҥ түүннэргэ киэһээҥҥи уонна сарсыардааҥы саһарҕалар оонньууллар. Бэс ыйын 21 күнэ — саамай уһун күн, саамай кылгас түүн. Ый саҕаланыытыгар тыал үүнээйини кэҕиннэрэр, ииннэрэр эбит буоллаҕына, ый бүтэһигэр тыал от-мас сиэмэлэрин ыһар, кэлэр сыллааҕы кэскили түстэһэр.
Быйылгы ыам ыйа саҕаланыытыттан тымныынан хатаҕалаабыт буоллаҕына, бүтүүтүгэр аны өссө тымныйан, үгүс хотугу улуустарга хаардаан соһутта. Айылҕабыт уларыйбыта сылтан сыл киһи үөйбэтэҕин, саҥа соһуччу уларыйыылары көрдөрөр. Онтон ыам ыйын 23-25 күнүгэр түүнүн өтөрүнэн кэлбэтэх этиҥнээх ардах, чаҕылҕана сырдыгын, ардах иннинэ буурҕата, ол кэнниттэн биэдэрэлээх ууну таҥнары куппут курдук, таһырдьа кураанах турбут 10 литрэлээх биэдэрэ аҥарыгар дылы түһэн соһутта. Бу айылҕа маннык уларыйыыта ыаллыы сытар Камчаткаҕа эстэр вулканнары кытта сибээстээхтэр дуу диэхпин баҕарабын. Сатаатахха, биһигиттэн чугаһа да дьиксиннэрэр. Олох быһа көрөн кэбистэххэ, 1500-1700 км сытар.Ол охсуута быйыл сайын айылҕаҕа буолар уларыйыыларынан биллиэн сөп. Ол курдук, эмискэ күүстээх баҕайы тыаллар, холоруктар түһүөхтэрин сөп. Ити барыта температурабыт эмискэ хамсааһыныттан тутулуктаах: сорох сирдэргэ тобурах түһэн хоромньуну аҕалыан сөп, эмискэ-эмискэ биэдэрэнэн куппут курдук ардаан ааһыан сөп. Үгүс сирдэргэ билигин да күүстээх тыал, тобурах түһэн, улахан хоромньуну аҕалаллар. Ол гынан, үгүс улуустарга күүстээх этиҥнээх ардахтар түһүөхтэрэ, бэс-от ыйдара сөптөөх ардахтаах буолуохтара, сөрүүн сайын кэлэрэ сабаҕаланар. Ол оннугар сир-оҕуруот аһа өлгөмнүк үүнэр сайынын кэтэһэбит.
Бэс ыйын билгэтэ
Бэс ыйын 3 күнэ – Саар Көстөкүүн. Анды үгэннээн киирэр. Сайылык малааһына.
Бэс ыйын 16 күнэ – Хотугулуу-арҕааттан тыалырдаҕына, сайына ардахтаах.
Бэс ыйын 19күнэ – Күн уһуна 19 чаас 46 мүнүүтэ. Мантан ыла биир таһымҥа 4 күн турар — бэс ыйын 23 күнүгэр дылы.
Бэс ыйын 19 күнэ — Хатыҥ туоһун хастааһын кэмэ (от ыйын ортотугар дылы).
Бэс ыйын 21 күнэ — ЫhЫАХ КYНЭ. Этиҥ этэрэ элбиир. Сыыс оту, кучуну үргүүллэр, бүгүйэх тиллэр, ынах үүтэ тардар. Көтөр сымыыт баттыыр үгэнэ. Эһэ, саарба иссэр, тайах төрүүр, андаатар ууһуур, ороһу биэ төрүүр. . Этиҥнээх ардах түстэҕинэ — от хомуура мөлтөх. Туос хам сыста илигинэ хастанар. Ыһыах буолар.
Бэс ыйын 22 – күнэ. Саамай уһун күн. Саамай кылгас түүн.
Бэс ыйын 25 күнэ — Сайын иэҕиллиитэ, дьыл саамай уhун кэмэ. Күлгэри ыллыыр дииллэр.
Бэс ыйын 26 күнэ — Өкүлүүнэлэр күннэрэ. Күн кылгаан барар. Мас кэхтэр тыала түһэр. Бу күнтэн Саха сирин хоту өттүгэр бырдах хойдор, бастакы түптэ оттуллар.
Бэс ыйа — улуустарынан
ИЛИН ЭҤЭР УЛУУСТАР:
Бэс ыйа илин эҥэр үгүс улуустарга былырыыҥҥыга тэҥнээтэххэ соччо түүнүн сылыйыа суох, сөрүүн буолсу. Бэс ыйа үгүс улуустарга I дэкээдэҕэ түүҥҥү өттүгэр сөрүүн буолсу уонна ый аҥара көтө сылдьан ардыыһы, II-III дэкээдэҕэ күнүһүн балай да сылыйыыһы, ый бүтүүтэ III дэкээдэҕэ ардахтаах буолсу.
Бу ыйга бастакы дэкээдэҕэ күнүс +21С+23С кыраадыс сылаас, түүнүн +7С+9С. II дэкээдэҕэ күнүс +21С+23С кыраадыс, түүнүн +15С +18С кыраадыс сылаас. III дэкээдэҕэ күнүс да, түүн да биллэрдик сылыйар. Күнүс +24С+26С кыраадыс, түүн +15С +17С кыраадыс сылаас буолсу.
КИИН УЛУУСТАР:
Бэс ыйа үгүс улуустарга I дэкээдэҕэ киин үгүс улуустарга түүнүн балай да сөрүүн буолсу. Көтө сылдьан ардахтаах. Ардах бу ыйга II дэкээдэҕэ көннөрү ардахтаах, онтон III дэкээдэҕэ ый бүтүүтэ ыһыахтар саҕана буоларын курдук, ардаҕынан хатаҕалыыһы.
Бу ыйга күнүс +20С- +23С кыраадыс куйаас, түүнүн +8С+10С сылаас. II дэкээдэҕэ күнүс +23С+25С кыраадыс, түүнүн +12С +17С кыраадыс сылаас. III дэкээдэҕэ күнүс +24С+27С кыраадыс, түүн +16С +19С кыраадыс сылаас.
БҮЛҮҮ БӨЛӨХ УЛУУСТАР
Бүлүү эҥэр улуустарга киин улуустары кытта тэҥ соҕустук арыый да сөрүүн буолсу. Дьэ уонна бу ыйга Бүлүү эҥэр улуустарга II- III дэкээдэҕэ балай да ардахтаах буолсу. Күнүс +18С+20С кыраадыс сылаас, түүнүн +8С+10С . II дэкээдэҕэ күнүс +16С+23С кыраадыс, түүнүн +13С +15С кыраадыс сылаас. III дэкээдэҕэ күнүс+23С+25С кыраадыс, түүн +17С +18С кыраадыс сылаас буолсу.
ӨЛҮӨХҮМЭ, АЛДАН, НЕРЮНГРИ:
Соҕуруулуу-арҕаа улуустарга быйыл I дэкээдэҕэ балай да ардахтаах буолара сабаҕаланар, II дэкээдэҕэ ардаҕа кэмчи буолсу, III дэкээдэҕэ ардаҕынан балай да хатаҕалыыһы. Салгын температурата былырыыҥҥы куйааска тиийиэ суох, көннөрү сылаас буолсу. Бу ыйга I дэкээдэҕэ күнүс + 15 С + 19 С кыраадыс сылаас, түүнүн + 7 С + 9 С сылаас. II дэкээдэҕэ күнүс + 21 С + 23 С кыраадыс сылаас, түүнүн +13С +16С кыраадыс сылаас. III дэкээдэҕэ күнүс + 23 С + 25 С кыраадыс сылаас, түүн + 15 С + 17 С кыраадыс сылаас буолсу.
ӨЙМӨКӨӨН УЛУУҺА:
Өймөкөөн улууһугар бэс ыйа былырыыҥҥыга тэҥнээтэххэ көннөрү сылаас буолсу. Быйыл Өймөкөөҥҥө атын улуустарга холоотоххо, эмиэ ардахтаа, онон эрдэттэн сэрэннэххэ табыллыыһы. Ыһыахтаргытын халлааны көрөн, сүбэлэһэн баран ыыта сатааҥ.
Бу ыйга I дэкээдэҕэ күнүс +15С+17С кыраадыс, түүн +5С+7С сылаас. II дэкээдэ күнүһүн +19С+21С кыраадыс, түүнүн +10С+8С кыраадыс сылаас. III дэкээдэҕэ күнүһүн +20С+23С кыраадыс сылаас, түүн +11С+13С кыраадыс сылаас.
ДЬААҤЫ УЛУУҺА:
Былырыыҥҥыга тэҥнээтэххэ, манна бастакы дэкээдэҕэ онно тиийбэт гына сылыйыыһы, сөрүүн соҕус буолсу. Ардах ордук II-III дэкээдэлэргэ баар буолсу. Ол оннугар этиҥнээх ардах балай да баар. Бу ыйга I дэкээдэҕэ күнүс +15 С+17 С кыраадыс сылаас, түүнүн +3 С + 7 С сылаас. II дэкээдэҕэ күнүһүн +18 С+ 21 С кыраадыс сылаас, түүнүн +10 С +15 С кыраадыс сылаас. III дэкээдэҕэ Күнүһүн +19 С+21 С кыраадыс сылаас, түүн +12 С+14 С кыраадыс буолар.
АБЫЙ, МУОМА, ХАЛЫМА, ҮӨҺЭЭ ХАЛЫМА, АЛЛАРАА-ХАЛЫМА, АЛАҺЫАЙ УЛУУСТАРА:
Халыма-Индигиир эҥэр улуустарга бу сайын былырыыҥҥыга тэҥнээтэххэ, сөрүүн буолсу. Ол оннугар бэс ыйыгар I-II дэкээдэлэргэ балай да ардахтаах.
Күнүс +16С+18С кыраадыс сылаас, түүн +5С+7С кыраадыс сылаас. II дэкээдэҕэ күнүһүн +22С+23С кыраадыс сылаас, түүнүн +7С+9С кыраадыс сылаас. III дэкээдэҕэ күнүһүн +20С+24С кыраадыс сылаас, түүн +10С+12С кыраадыс сылаас.
АНААБЫР, ӨЛӨӨН, ТИКСИИ:
Артика эҥэр улуустарга быйыл өтөрүнэн кэлбэтэх ардахтаах бэс ыйа буолсу. Ол курдук, II-III дэкэдэлэргэ ардахтаах буолсу. Былырыыҥҥыга тиийбэт сөрүүн. Күнүс +1С +5С кыраадыс сылаас, түүн 0С +2С сылаас. II дэкээдэҕэ түүҥҥү өттүгэр балай да тымныйыыһы. Күнүһүн +9С+3С кыраадыс сылаас, түүнүн +2С+4С кыраадыс сылаас. III дэкээдэҕэ күнүһүн +9С+11С кыраадыс сылаас, түүн +4С+5С кыраадыс сылаас буолсу.
Оставить комментарий