Оробуочай сырыы: Халаан уутугар бэлэм уонна хаарбах дьиэлэр

СӨ Бырабыыталыстыбатын бэрэссэдээтэлин бастакы солбуйааччы Дмитрий Садовников Аммаҕа кэлэн күн аҥара үлэлээн, икки боппуруоһу дьүүллэһэн барда. Бэбиэскэҕэ сааскы халааҥҥа бэлэмнэнии уонна “Гражданнары хаарбах туруктаах дьиэлэртэн көһөрүү” бырагырааматынан тутулла турар икки элбэх кыбартыыралаах дьиэлэр тутууларын хаамыытын туһунан киирдилэр.

Аммаҕа кэлээт СӨ Бырабыыталыстыбатын бэрэссэдээтэлин бастакы солбуйааччы Дмитрий Садовников үлэҕэ киириэхтээх болдьохторо ааспыт икки элбэх кыбартыыралаах дьиэлэр тутууларын көрдө, манна үлэни ыытар сылдьар бэдэрээччиттэри кытта көрүстэ.

Бу кэнниттэн улуус дьаһалтатын аактабай саалатыгар киэҥ ыҥырыылаах мунньаҕы ыытта. Ол курдук мунньах бэбиэскэтигэр сааскы халааны тэрээһиннээхтик көрсүүгэ бэлэм хайдаҕа уонна Амма улууһун территориятыгар “Гражданнары хаарбах дьиэттэн көһөрүү”  өрөспүүбүлүкэтээҕи аадырыстаах бырагыраама хайдах олоххо киирэн иһэрин туһунан боппуруостар киирдилэр. Бастакы боппуруоһунан иһитиннэриилэри СӨ гидрометерологическай сулууспа управлениетыттан начальник Людмила Мурашко  уонна Арассыыйа ЫБМ судаарыстыбаннай Управлениетын Саха сиригэр салаатын начальнигын  э.т. Виталий Немцов уонна Амма улууһун баһылыга Степан Кузьмин оҥордулар. Билэргит курдук 2018 сыллаахха улахан уу кэлэн Амма улууһа улахан хонтуруолга тутуллар. Гидрометсулууспа иһитиннэрбитинэн муус да, хаар да халыҥа нуорматтан кыра. Ол да буоллар, айылҕа хайдах эргийэн тахсарын ким да билбэт. Өссө чопчулааһын муус устар 16 күнүгэр оҥоһуллуо. Людмила Ивановна бэлиэтээбитинэн, муус эстиитэ нуорма быһыытынан ыам ыйын 9 күнүгэр күүтүллэр. Ол гынан баран этиллибитин курдук эмискэ ириэһин бардаҕына, балаһыанньа уларыйыан сөп. Муус харыыта тахсара эмиэ күүтүллэр. Кэпсэтиигэ СӨ гражданскай оборонаҕа уонна нэһилиэнньэ олоҕор куттал суох буолуутун хааччыйыы миниистирэ Дмитрий Лепчиков, СӨ быыһыыр сулууспатын начальнига Иннокентий Андросов, улуус борокуруора Михаил Николаев  уонна да атын туһааннаах салайааччылар кыттан, боппуруостары биэрдилэр. Арассыыйа ЫБМ судаарыстыбаннай Управлениетын Саха сиригэр салаатын начальнигын  э.т. Виталий Немцов бэйэтин иһитиннэриитигэр Амма улууһугар ыытыллыбыт бэрэбиэркэ түмүгүнэн, кэккэ итэҕэстэр баалларын, улуус халаан уутун көрсөргө кэккэ итэҕэстэрин киллэрэн  туран, сүрүннээн бэлэм  диэн буолла. Улуус баһылыга Степан Кузьмин бэлиэтээбитинэн, команднай-штабнай үөрэх ыытыллыбыт түмүгүнэн ыйыллыбыт итэҕэстэри туоратыыга үлэ бара турарын, улуус территориятыгар ууга барар кутталлаах 6 нэһилиэк баар, манна 340 дьиэ киирэр, онно 842 киһи олорор, ол иһигэр 243 оҕо. Күн бүгүн мууһу чарааһырдыыга үлэлэр ыытыллар туралларын, 2 учаастакка үлэ түмүктэммитин эттэ. Салгыы тыа баһаардарыттан сэрэхтээх буолууга эмиэ кэккэ үлэлэр бара туралларын кэпсээтэ.

Иккис боппуруоска иһитиннэриини улуус баһылыгын тутууга солбуйааччы Виктор Смирников оҥордо. Кини уопсай бу икки дьиэнэн балаһыанньа билиҥҥи туруга хайдаҕын, тутааччылар ханнык хамсааһыннары оҥоро сылдьалларын сырдатта. Биллэрин курдук бу икки дьиэ ааспыт сылга үлэҕэ киирэн олохтоохтор күлүүстэрин ылан билигин быр бааччы олорор буолуохтаахтара. Ол гынан баран бэдэрээччиттэр Киренская 7 №-рин тута сылдьар “Нидстрой” уонна Молодежная 7№-гэр баар дьиэни тутар “Эко-строй” үлэлэригэр көһүүн сыһыаннарынан бу дьиэлэр күн бүгүнүгэр диэри олоххо киирэ иликтэр.  Баран кэрийэн көрүү түмүгэр көрдөххө икки дьиэлэргэ тутааччылар кэлэн, хамсааһын тахсан эрэр. “Эко-строй” тэрилтэ эмиэ бу сыл бүтүүтэ дьиэни бүтэрэбин диэн этэр. Онтон “Нидстрой” тутар тэрилтэҕэ суббэдэрээччигинэн убаастанар “Прогресс” тутуу тэрилтэтэ киирэн эрэр. Салайааччы Алексей Пинигин мунньахха кэлэн кыттыыны ылла, бу күннэргэ бүтэһиктээх кэпсэтиилэр буолан, СӨ тутууга министиэристибэтин кытта быһаарсыы буолуохтаах. Мунньахха Дмитрий Садовников тутааччыларга туһаайан, үлэни түмүктүү иликкитинэ ханнык да эбии эрдэ төлөбүр туһунан этимэҥ, сөптөөҕүн бу күннэргэ диэри “сарсыҥҥынан” тылгытын минньитэн кэллигит, дьиэни тутан бүтэрэн, көрдөртөххүтүнэ эрэ төлөбүр туһунан кэпсэтии барыа диэн кытаанахтык эттэ. Амма нэһилиэгин баһылыга Михаил Артемьев бу дьиэлэргэ киириэхтээх олохтоохтор күннэтэ киниэхэ кэлэллэрин, күүтэ сатаан доруобуйалара да айгыраан эрэрин, ону сэргэ эбийиэктэри киллэриигэ таһынааҕы территориятын,  септигин киллэриэххэ наада, дьиэлэр тутуллар хаачыстыбаларын көрүөххэ наада диэн санаатын тириэртэ.

“Саас чугаһаан халаан уутун көрсөргө тэрээһиннээх бэлэмнэниилэр бара тураллар. Ааспыт ыйга өрөспүүбүлүкэ бэлэмин Арассыыйа ыксаллаах быһыы-майгы управлениета бэрэбиэркэлээбитэ. Халаан уутугар бэлэми бэрэбиэркэлээһиҥҥэ үөрэхтэр буолбуттара, ол иһигэр Амма улууһугар эмиэ. Мунньах түмүгүнэн эттэххэ, улуус халаан уутун көрсөргө сүрүннээн бэлэм диэххэ наада. Маныаха туһааннаах бары сулууспалар айылҕа тургутуутугар бэлэм буолар гына бары биир сүбэнэн үлэлииллэригэр баҕарабын. Онтон өрөспүүбүлүкэтээҕи аадырыстаах бырагырааманан тутуллар дьиэлэр тустарынан этэр буоллахха,  хомойуох иһин тутааччылар мөлтөх буоланнар икки дьиэ киирбэккэ тураллар. Бу дьиэлэр былаан быһыытынан  ааспыт сыл балаҕан ыйыгар киириэхтээхтэр этэ. Тутааччылар мөлтөх тэрээһиннэриттэн, улуус айылҕатын, бэйэлэрин кыахтарын кыайан ааҕыммаккалар дьиэлэрин киллэрэ иликтэр. Онтон биһиги сыалбыт-сорукпут биир- бу дьиэлэр тутууларын түмүктээн,  олоххо киллэриэхтээхпит. Буолбут көрсүһүүлэр түмүктэринэн эттэххэ, урукку өртүгэр сорох боппуруостар кыаллыбат курдук эбит буоллахтарына, билигин барыта этэҥҥэ быһаарыллан, дьиэлэр түмүктэниэх курдуктар. Онон тутааччылар бары уопсай тыл булан, бүтэриэхтээх эбийиэктэрин түмүктүүллэригэр эрэнэбит. Тутуу хаамыыта барыта күннэтэ хонтуруолга турар”, — диэн Дмитрий Дмитриевич сырыытын түмүгүнэн бэйэтин санаатын үллэһиннэ.

***

“Амма олоҕо” хаһыат