Мэҥэҕэ күһүҥҥү куобах күрэҕэр

1982 сыл күһүн куораттан Майаҕа кэргэним дьонугар өрөбүллэрбитигэр ыалдьыттыы таҕыстыбыт. Ийэ кынным нуучча тылын учуутала буолан, учуутал күнүнэн оҕолоро мустан эҕэрдэлиир идэлээхтэр эбит.

Учуутал күнэ үгэс быһыытынан алтынньы ый маҥнайгы өрөбүлүгэр бэлиэтэнэр. Бээтинсэ киэһэ үлэ кэнниттэн, мэлдьи буоларын курдук “Степан Аржаков” трамвайга испиискэ маһыныы симсэн, Өлүөнэ эбэ уҥуоргу кытылын диэки өрө өксөйөн аргыый аҕай сикситэн устан бардыбыт. Санаабар куорат саха сирэйдээҕэ барыта тоҕо сууллан өрүс уҥуор таласпыт курдук. Элбэх эр киһи хаалаах саа сүгэһэрдээх. Кус аныаха диэри соҕуруу көттөҕө дии, туохха сааланаары сүгэһэр гыннахтарай диэн дьиибэргээтим. Иҥэн-хаһан эр дьон үгэс буолбут күһүҥҥү куобах күрэҕэр соруктанан тахсан иһэллэрин хантан сэрэйиэм баарай.

Трамвайбыт таһаҕаһын ыарырҕатан дуу, киэһэ бэлиэр боруоран дуу, нэһиилэ сыҕарыйар. Уҥуоргу биэрэккэ им–балай түһүүтэ биирдэ тиксээри гынныбыт. Дьон урут тахса охсоору, трамвай биир өттүгэр тоҕуоруһан, аалбыт иҥнэри бараары ыксатта. Капитан араадьыйанан “Тоҕуоруһумаҥ!!!” — диэн үөгүлүү сатаата да, истэр киһи суох.
Кэмниэ-кэнэҕэс трамвайбыт бириистэҥҥэ тиксээри дугдуруҥнаабытыгар, кытыгырас эдэр дьон трамвай ойоҕоһунааҕы перилатыттан тэбинэн бириистэҥҥэ ыстаҥаластылар. Биир киһи кыаммакка чуут ууга түһэ сыһан дьон хаһыыта сатарыйда.

Дэҥнэнэр да түбэлтэлэрэ баара үһү. Саамай кэпсэлгэ сылдьар иэдээн Үөһээ Бүлүү аатырбыт уһуҥҥа сүүрээччитэ Андрей Устинов итинник ыстаммытыгар оруобуна трамвай бириистэнтэн тэйэн биэрэн ууга түһэн суорума суолламмыта буолар.

Мотуруостар ыстаҥалаһар дьону бопсоору үөхсэ-үөхсэ төптөрү-таары сырсыаккаластылар. Мин урут манныгы көрбөтөх буоламмын сүөргүлүү көрө турдум. Урут дойдубар “Заря” трамвайга анньыһыы манна холоотоххо оҕо оонньуута эбит. Ол да буоллар, син туорааччылар ким да дэҥнэммэккэ этэҥҥэ бириистэҥҥэ сүөккэннилэр.
Аны айанньыттар син тэйиччи “ПАЗ” автобустар туралларыгар сырсыаккалаһыы буоллулар. Ити автобустар дьону аллараа биэрэктэн үөһээ Аллараа Бэстээххэ автовокзалга таһаллар эбит.

Кэлин билбитим, бастакы автобус дьону лыык курдук симтэн, туолан, нэһииччэ аанын сабарын кытта тэҥҥэ бүтэһигинэн олорсубут айанньааччы, үөһэ автовкзалга бастакынан түһэн билет атыылыыр кассаҕа инникилиэҕин сөп. Ким кытыгырас уонна киитэрэй, ол бастыҥ. Ол иһин даҕаны, илин эҥээрдэр сүүрүүгэ, спорка үрдүк көрдөрүүлээхтэрин баалаабат. Оо дьэ! Бары-барыта албас, ааҕыныы-суоттаныы буолан түһэн. Хайдах эмит гынан дьон иннигэр түспүт киһи диэн.

Биһигини хата аҕабыт массыынатынан көрсөр буоламмыт, холкубут, атыттары сиилии көрөбүт эрэ. Кинилэр киэптэрин кэппиппит буоллар хайа буолуохпут биллибэт ээ. Ол эрээри, бытааммытыттан син биир мөҕүлүннүбүт. Инники тахсыбыт массыыналаахтар, Майалыыр аартыгы урут буланнар, быылы сиэбэттэр үһү, биһиги нэспитигэр быылы бүрүнэн айанныыр чиэскэ тиксибит аатырдыбыт. Бары барыта буруй буолан түһэн. Сүрэ бэрт!

Тиийээт ийэбитин учуутал күнүнэн бэриэт эҕэрдэлээтибит уонна түүннэри кынныбынаан Бэдьимэлиир буоллубут. Хас сыл аайы үгэс быһыытынан, уоба учуутал күнүгэр, илин эҥээрдэргэ күһүҥҥү куобах күрэҕэ буолар эбит. Майаҕа онтон атын сонун суоҕар дылы, кэпсэтии барыта ол туһунан, ким ханна, кимниин кыттыһан барсарын туоһулаһыы, сураһыы. Биһиги райполары кытта Бэдьимэлиир эбиппит.

Миигиттэн барсарбын, барсыбаппын ыйыталаһа да барбатылар. Бэйэм да, дойду дьоно хайдах куобахтыылларын билиэхпин баҕаран ыйытыга да суох барсар ыы-баҕалаахпын. Түүн үөһэ аҕабыт куораттан тахсыбыт икки атаһынаан уонна мин буоламмыт Бэдьимэҕэ билсэр ыалларыгар хонуктуу тиийдибит. Бэлэм тардыллыбыт остуолга аһаан-сиэн чалларыйан баран, бэрт хойут орону буллубут.

Санаабар саҥа утуйан онус түүлбүн түһүү сытан: “Тур, тур, утуйа кэлбитиҥ дуо?!”- диэн хаһыыттан уһукта биэрдим. Дьоннорум хайыы сах туран таҥнан, чээйдии олороллор. “Утуйбат харахтаах буолан түһэннэр, бачча түүн ханна бараары гыннахтарай?” — диэн испэр кыйаханным да буоллар, ойон турдум.

Аһаан-сиэн хомуна охсон, болдьохтоох сирбитигэр кулуупка тиийбиппит киһи-сүөһү, тиэхиньикэ арааһа бөҕө мустубут. Мин: “Бачча элбэх буолан хайдах бултуур баҕайыбытый?!” – диэн саҥа аллайдым. Кэлбити ким да холдьохпото, үүрбэтэ.

Барыбытын стройдатан баран ааҕан көрбүттэрэ, сүүс биэс уонча киһи буолбут. Оскуола оҕотуттан ытык кырдьаҕаһыгар тиийэ мустубуттар, олор быыстарыгар бэл уонча дьахтар аймах кытта көстөллөр. Мин онтон ордук соһуйдум.

Биир эппит-тыыммыт, эргэрэн өҥө-түүтэ сүтэн эрэр хара тэлэгирэйкэтин таһынан батарантаас курдаах, тиэриллибит хоссоохтоох, түнэ буолбут андаатар бэргэһэлээх, саас ортотун ааспыт уһун дьылыгыр олохтоох киһи доргуччу саҥаран-иҥэрэн барда: “Мин быйылгы күрэҕи салайан ыытар Баһылай…” – диэн аатын-суолун, бултуур сир туһунан, бүгүҥҥү булт бэрээдэгин кылгастык билиһиннэрдэ.

Отучча киһини ааттарын ааттаталаан бастакы тоһуурга анаата, атыттар үүрүүгэ диэн буолла. Хас да ыҥыыр аттааҕы уонна бырысыаптаах Бөлөрүүһү куобах таһарга соруйда. Мин эмиэ дьиктиргии санаатым, туох ааттаах элбэх киһи куобах тиэйэргэ ананна диэн. Оннук элбэх куобаҕы ама бултуйбут үһүбүөт.

Дьэ итинник сып-сап мунньахтыы түһээт, айаннааһын саҕаланна. Миэхэ барыта сонун, саҥа. Айаннаан иһэн бэйэм дойдубар куобахтааһыны санаталаатым. Биһиги түбэҕэ, Ньурба Аканатыгар хаһан да бачча элбэх буолан куобах үүрэллэрин истибэтэҕим, бэйэм да сылдьыбатаҕым. Муҥутаан түөрт уонча буолаллар. Ону даҕаны, оччо элбэх буолан мустан үөһэ тахсан үүрбүт аатырааччылар.

Үөс түбэҕэ уонча да киһи сөп гынар сирдээх-уоттаах эбиппит. Барыта сэбирдэхтээх мас (үөт, хатыҥ, талах) уонна харыйа-тиит буккаастаах ойуурдаах, сыһыы-хонуу сирдээхпит.

Онтон бу дойду үксэ мин көрдөхпүнэ барыта бэс, тиит ойуур, олор быыстарыгар барыта алаастар эбит. Мин бэйэм дойдубар сөбүлээн кэрийэн, ыттаах бултуурбун ордорорум. Ыт барахсан куобаҕы үрэн, эргитэн аҕалан саа ытыытыгар үүрэн аҕалар. Ытыҥ үрэрин иһиттиҥ да, саанан ытыахха сөптөөх аһаҕас соҕус сири булан кирийэн тураҕын. Оччоҕо доҕоруҥ эбэһээт эйиэхэ күөйэн аҕалан биэрэр.

Биирдэ эмит алҕас сыыһа ыттаххына, ытыҥ барахсан кэлэйэн тылын таһааран ыйылыы-ыйылыы: “Мин бу айылаах буолуохпар диэри аҕылаан-мэҥилээн бөҕө үүрэн аҕалбыппын, хайдах сыыһар көлөөк киһиҥиний?!” – диэх курдук хомойон көрүтэлиир хараҕа бу баарга дылы.

Онтон оттуу сылдьан туһахтаан эрэ бултаныллааччы. Кус кэмигэр, күһүҥҥү хараҥаҕа дьиэлээн иһэн, матассыыкылыҥ фаратын уотугар алҕас киирбит куобаҕы ытан ылаҕын. Анаан-минээн “фаралаан”браконьердыыр дьон баара мэлдьэҕэ суох. Оннуктары кытта “охоттар” күүскэ охсуһаллар этэ.

Ханнык эрэ улахан алааска киирэн баран, кэннибин хайыһан эргиллэн көрдүм. Күһүҥҥү хараҥаҕа алаас устатын тухары субуспут тиэхиньикэ уһун колоннатын фараларын уоттара тыгалларын көрөн, били фашистар Сэбиэскэй Союзка сарсыарда 4 чааска уодаһыннаахтык саба түһэн, колоннанан киирбиттэригэр майгынната көрдүм. Тугу да сэрэйбэт, утуйа сытар куобахчааннары аһына санаатым. Кинилэр тыыннарын туһугар саа-саадах тутуурдаах саамай сиэмэх икки атахтаах аймах мустан айаннаан иһэбит эбээт. Оччоҕо ол фашистартан туох атыннаахпытый?

Бу курдук тэрээһиннээхтик, бу маннык биир сомоҕо буолан, ханнык эмит уопсай үлэҕэ дуу, субуотунньукка дуу дьон кыттыа эбитэ дуу. Саарбах, сүүс сылтаҕынан, уон албаһынан таба туттарбата баар буолан хаалыа ээ.

Сорунан барбыт сирбитигэр сарсыарда биэс диэки, тыҥ хатыыта тиийдибит. Тиийээппитин кытта, алаас илин өттүттэн, эмиэ элбэх фара уоттарынан тыкпытынан атын колонна киирэн кэллэ. Сыымахтарбыт дуу, Хорообуттарбыт дуу диэбиттэрин умнубуппун. Саҥа мэҥэлэргэ күтүөттүү сылдьар буолан, нэһилиэктэрин аатын бастаан истэр буоламмын, өйдөөбөккө хаалбыппын. Мин дьэ бу сиртэн үүрүллэр буоллубут диэн санаам түстэ. Көрдөхпүнэ ким да аймаммата, уолуйбата, “тойоттор быһаарсыахтара” диэн буолла.

Анарааҥҥылар баһылыктара уонна биһиэнэ туора соҕус туран тугу эрэ кэпсэттилэр, сотору илии тутустулар. Кинилэр эмиэ сүүс биэс уончалар эбит, инньэ гынан бу түбэҕэ барыта үс сүүсчэкэ киһи мустубут. Уопсай сүбэнэн манныкка сөбүлэҥ түһэрсибиттэр. Бу түбэ үүрүллэр систэрин аҥаардаан үллэстибиттэр уонна түмүккэ ханнык эрэ сиргэ бииргэ көрсүһэн, кэлбит дьоҥҥо барытыгар күннээҕи булду тэҥҥэ өлүүлээн үллэстэргэ диэн сөбүлэспиттэр. Хойутаан кэлбиттэр, анарааҥҥылар хайдах кэлбиттэрэй да, оннук төптөрү тахсан бардылар.

Хамаанда бөҕө буолан биһигини, үүрээччилэри өссө да боруҥуй тыа быыһыгар сэлэлии туруордулар. Үүрээччилэр икки ардыбыт муҥутаан уон, уон биэс эрэ хаамыы. Ону суоттаан көрүҥ. Сүүс сүүрбэччэ киһи сыаптаабыта төһө киэҥ сири тайаабытын. Тэрээһин барыта лоп курдук, үүрээччилэр да эттэриитэ суох истигэннэрэ сүрдээх, бэрээдэк бөҕөтө.

Олохтоохтор сыллата күрэххэ сылдьар буолан үөрүйэхтэр эбит. Арай миигинньиктэр, саҥа булчуттар барытын сонургуу көрөбүт. Мин хаҥас-уҥа кынаттарбын хараҕым далыттан олох сүтэриэ суохтаахпын уонна уопсай сыаптан инники да барыа, хаалыа да суохтаахпын. Бэйэм дойдубунан суоттаан, сотору бастакы үүрүү бүтэр ини дии санаатым.

Чуумпуран иһийэн турбут тыаҕа хамаанда хаһыыта сатараата: “Чэйииҥ!!! Бардыбыыт! Уу-дьаа!!! Уу-дьаа!!!”. Тэҥҥэ, аттынааҕы кынаттарым эмиэ: “Уу-дьаа!!!” – диэн үөгүлээн иннилэрин диэки түһүнэн кэбистилэр. Бастаан истэр дьикти үөгүү тылларын үтүктэн мин эмиэ, уудьалаан хаампытынан бардым. Саҥа тараахтаан хаампалаан эрдэхпитинэ, арыый халлаан сырдаан, иннибитигэр, бэлиэр кыһыҥҥылыы үрүҥ саҥыйахтарын кэппит уолуһуйбут куобахчааннар элэҥнэһэн бардылар.

“Тоҕо ким да ыппат баҕайыный?” — диэн дьиктиргээтим. Кынным биэрбит 16-лаах сытыары уостаах саабын устан бэлэм туттум. Сотору биир куобах элэҥнээбитин быһа ытан ыллым. Бултуйбучча, ыламмын рюкзакпар уктан кээстим. Санаам көтөҕүлүннэ.

Эмиэ сотору, аны биир куобах туора сүүрэн кэлбитин көрөммүн, тоҕо атыттар ыппаттарый диэн дьиибэргии-дьиибэргии, бу сырыыга дөппүлүөттээм ыллым. “Хайа, ноколоор, Ньурбабыт уола улахан булчут сылдьар эбит. Биир да куобаҕы аһарбат”, – диэн хаҥас кынаппар иһэр хара бараан киһи эҕэлээн саҥарбытын өйдөөбөккө, хайҕаан саҥарда диэн түөспүн мөтөттүм. Ньурбам хаана оонньоон өҥнөнө түстүм. Чаас хаамтыбыт да, күрэхпит бүтэр чинчитэ суох.

Саҕалыырбытыгар бөһүйэ быһыытыйбытым ааһан, дэлби бустум, көлөһүн аллаһынным. Эбиитин били ылбыт куобахтарым ыйааһыннара ыараан иһэргэ дылылар. Рюкзактаах саам сотору-сотору маска-окко иҥнэн ньиэрбэбин бүтэрдилэр. Ойуур иһэ туох да өй-мэйдээх тулуйбат хаһыыта-ыһыыта.

Уу-дьаа!!! Ама манныкка ханнык куобах сүрэҕэ сэлибирээбэтэ буолуой. Барахсаттар, онто да суох иннибитигэр кэлэр-барар сирдэрэ суох буоланнар туора-маары сүүрэккэлэһээхтииллэр. Кэһэйэн, дьону үтүктэн мин даҕаны саабынан бу сырыыга ытыалаабаппын, олох да сүгэн иһэбин.

Арай ол иһэн, мин санаабар ыт быһыылаах, туора сүүрбүтүгэр, хантан манна ыт кэлбитэй диэн санаан эрдэхпинэ, аттынааҕы киһим биирдэ “тос” гыннаран кэбистэ. Ол “ытым” таптаран, тыын былдьаһан, киһи аһыныах курдук ыйылаан, өлөр өлүүтүгэр тэбиэлэнэ сытта. Киһим: “Ньурба уола, тоҕо ыппаккыный?!” – диэн кытаанахтык сэмэлээтэ. Мин, “ыт дии санаабытым” диэммин, күлүүгэ барыам диэн тугу да саҥарбатым. Ол “ытым”, эмиэ да таба курдук эрээри быдан кыра, муоһа суох, быга сылдьар икки аһыылаах “бүүчээн” диэн билбэт кыылым эбит.

Биһиги диэки оннук кыыл кэлиэ дуо, бэл истиллибэт да этэ. Оннооҕор туртас котоку мэлиһээр. Арай отой оҕо сырыттахпына, Маҥан Сэмэйкэ диэн Соколовтар эһээлэрэ оҕонньор, илин диэкиттэн мунан кэлбит биир мэччикээт, улахан эбэни устан туораан иһэн сэниэтэ эстибитин көрөн, быыһаан ылбыттаах. Ол туртаһы көтөҕөн таһааран, быраҕыллыбыт сибиинньэ ампаар уйатыгар кыстаппытын өйдүүбүн. Дэриэбинэ оҕото барыта ол табачааны көрөөрү онно сыбыытыырбытын өйдүүбүн.

Хаҥас кынаппар иһэр, бүүчээни дэҥнээбит, Кантавар диэн дьикти ааттаах райпоҕа куруусчутунан үлэлиир Майаҕа бэрт биллэр киһи. Кыра уҥуохтаах эрээри, бөлтөччү быыппастыбыт былчыҥнардаах, чахчы күүс-уох хоммут киһитэ, барахсан. Киинэҕэ көстөр барааннары сүгэр чабаннар курдук, Кантавар өлөрбүт бүүчээнин моонньугар быраҕынна да, чэпчэкитик үктээн иннин диэки дьүккүйэ турда. Онуоха холоотоххо мин икки куобах сүгэһэрим түүтэх буоллаҕа. Бэйэм бэйэбиттэн кыбыһынным.

Биһигини, үүрээччилэри, салайар хамаанда — хаһыы көрүөх бэтэрээ өттүгэр сыап устун сүүрэн биир уһуктан биир уһукка диэри бэриллэр. Күрэх салайааччыта сир-дойду омоонун, ньуурун билэрэ бэрт буолан, үүрээччилэри сатабыллаахтык салайан биэрэр: “Хаҥас кынаттар тохтооҥ, бытаары–ыы-ыҥ!!! Уҥа кынаттар түргэтээҥ!!!”. “Сыап быстаары гынна-аа, ыккардыгытын көрүнүүҥ, ыпсы-ыы-ыҥ!”.

Тоһуурдар да ити кэмҥэ таах турбаттар. Куобах атын тыаҕа халыйан куотуон сөптөөх сирдэргэ күөйэ туран биэрэллэр. Инньэ гынан куобаҕы бүтэһик сүрүн тоһуур диэки салайан бэриллэр. Ол иһин күрэҕи иилээн-саҕалаан ыытар бас-көс киһиттэн үүрүү улахан тутулуктаах.

Холобур, кэлин эмиэ ити түбэ диэки биир күрэххэ сылдьарбар салайааччы мөлтөҕүттэн, күрэҕи кыайа-хото туппатаҕыттан, кини түҥ-таҥ дьаһалыттан сыап быстан, үүрүү куобахпытын үксүн куоттаран турардаахпыт. Үүрүллэн иһэр куобахтар сэлэлии хааман испит булчуттар ыккардыларыгар быыһанар хайаҕас көстөөтүн кытта, тыын былдьаһан онон төлө туттаран үрүө-тараа ыһыллыбыттара. Таах халтайга хаампыппыт.

Илин эҥээрдэр, итинник гынан, сатабыллаах салайааччылаах буоллахтарына, биир хамаанда буолан, хайдахтаах да халыҥ систэри киэҥник тайаан, тыынар тыыннааҕын барытын үргүтэн, биирдэ күрдьэн тоһуурга үүрэллэр эбит.
Балтараа чаас хаампыппыт кэннэ хамаанда хойунна: “Тоһуур чугаһаата, хаһыытаан-ыһыытаан биэриҥ!” — диэн буолла. Сотору иннибитигэр бастаан биирдиилээн саа тыһа сөтөлүннэ, онтон төлө биэрэн дьэ сэрии саҕаламмата дуо. Ханна да барар сирэ суох буолбут эрэйдээхтэр, аны биһиэхэ төттөрү сүүрэн кэллэхтэринэ үүрээччилэр саалара сибиниэһинэн тибиирэллэр. Куобах ытааһына, саа тыаһа, хаһыы-ыһыы барыта холбоһоннор киһи уйулҕата хамсыыр балаһыанньата буолар.

Аҕыйах кэм иһигэр аҥаардастыы сэймэктээһин кэннэ, саа тыаһа сотору намыраан ньим буола түһэр. Дэҥҥэ хойомуун сордоохтору тыыннарын салгыыр саа тыаһа эрэ иһиллэр. Дьон сылайбыта ааһан, сиэмэх хааннара оонньоон, сүргэлэрэ өрө көтөҕүллэн айманан, ким хайдах ыппытын, ким кыһыылаахтык сыыстарбытын эбэ-саба омуннаахтык кэпсэнэн бараллар.

Биир үүрүүгэ быһа холоон үс сүүсчэкэ куобах ньыһыйыллан, били бэрэмэдэйдээх аттаахтарбыт дьэ наада буолаллар манна. Куобах бөҕөнү хороччу тиэнэннэр тракторга таһаллар эбит. Эмиэ да сөп.
Биһиги олоро түһэн термостаах чээйбитин ыймахтыыбыт, ыһыкпытыттан үссэнэ түһэбит. Сотору эмиэ хамаанда сатарыыр: “Чэйииҥ! Олоруохпут дуо?! Бардыбыыт!” – диэн буолар. Итинник күнү быһа киэһэ 5-кэ диэри тохтообокко күрэх буолар эбит.

Сарсыарда 5 чаастан сылдьыбыт киһи, хайа муҥун сылайар эттээх, эстэр сэниэлээх буоллаҕа. Атаххын нэһиилэ соһор буолуоххар диэри өлөрдүү сылайан, нууччаллыы эттэххэ бүтэһик сапкар диэри ньылбы сытыйан, болдьохтоох сиргин чуут булаҕын.

Икки бырасыабы өрөһөлүү тиэммит Бөлөрүүстэр уонна анарааҥҥылар арыый эрдэ кэлэн биһигини кэтэһэн тураллар. Мин, куобахтаах бырасыаптары көрөн баран, бачча элбэх киһиэхэ хаһан үллэрэн бүтэр баҕайыларый диэн, сылайбытым бэрт буолан, санаам түстэ. Бу кэриэтин дойдубар, астына-дуоһуйа көмүс күһүн сэбирдэхтээх тыатын устун дьаарбайа таарыйа ытынан кэрийэн бултаабытым быдан ордук дии санаатым.

Барыбытын киэҥ баҕайытык икки кэккэнэн туруордулар. Онтон Бөлөрүүстэр строй устун аргыый сыҕарыйан истилэр, тэҥҥэ бырысыап үрдүттэн хас биирдии киһи атаҕар өлүүтүн тамнаан бардылар. Бастаан үстүү куобаҕы бырахтылар. Онтон төннөллөрүгэр эбии иккилиини. Онон хас биирдии киһи өлүүтэ биэстии куобах буолла. Ордубут куобаҕы эмиэ икки хамаандаҕа үллэрдилэр.

Биһиги хамаандаҕа тиксибит куобахтартан кулуупка хонор дьоммутугар киэһэ бүүчээҥҥитин кытта күөстэниҥ диэн биэрдилэр. Өссө ордубутун, Бэдьимэ бэтэрээннэригэр, күрэххэ суох учууталларга, нэһилиэк кыамматтарыгар уонна райпоттан кыайан кэлбэтэх убаастанар дьоҥҥо түҥэттилэр.

Үллэрэллэрэ түргэнин, чиэһинэйин сөхтүм. Бүтэһигэр дойду дьоно маннык бултуурун ытыктыы санаатым. Хамаанданан, биир сомоҕо буолан, ким да кими баттаабакка, тойонуттан, таһаҕас сүгээччиттэн тутулуга суох бары бииргэ тэҥҥэ сылдьалларын убаастыы санаатым. Тоһуурга баҕалаахтары дьону атастаһыннара сылдьан туруорар идэлээхтэрэ эмиэ сөхтөрдө.

Бэл миигин, эдэр кэлии киһини биирдэ эмиэ тоһуурга туруордулар. Биһигинниин кэлбит куорат киһитин биэстэ эстэр саатын уларсан тоһуур саамай кытыытыгар, олох алааска турбутум. Төһө да тоһуур ортотугар туруорбаталлар даҕаны, тоһуур аата тоһуур.

Ол үрдүнэн син астына саабынан тыаһаабытым. Кимэ-туга биллибэт эдэр киһини хара маҥнайгыттан тоһуур саамай эппиэтинэстээх сиригэр, ортотугар туруорбаттара сөп буоллаҕа дии. Бастаан тургутан көрөллөрө бааламмат. Олус бэрт үгэс эбит диэн түмүккэ кэллим.

Сарсыныгар күнү быһа инчэҕэй хаар түһэн табыллыбатахпыт. Дьэ онно инниҥ-кэнниҥ биллэр эбит. Киһи киэнэ кылааннааҕа, сорсуннааҕа дуу, мөлтөҕө дуу. Ону тулуйдаххына булчуппун дэнэр толору бырааптанаҕын. Оннук силбиктээх күҥҥэ, эбии үстүүнү эрэ ылбыппыт. Үс сүүсчэкэ киһи икки күҥҥэ төһө куобаҕы бултуйбуппутун холоон көрүҥ. Холобур, биһиги ыал кыстыыр куобахпыт баар буолбута.

***

Макар Николаев
Алтынньы 4 күнэ, 2025 сыл

Хаартыска Интернеттэн ылылынна