Бүгүҥҥү дьоруойбут – Мииринэйдээҕи-Ньурбатааҕы ХБК “Интернациональнай” руднигын хайа маастара Иннокентий Хабытов. Кини биһиэхэ профессионал быһыытынан хайдах үүнэн тахсыбытын, хамаанданан үлэлиир суолтатын, куттал суох буолуутун уонна АЛРОСА-ҕа үлэлиир хайдаҕын кэпсээтэ.
– Иннокентий, хайдах хайа инженерэ буоларга быһаарыммыккын кэпсээ эрэ.
– Мин Үөһээ Бүлүүгэ ини-бии Боескоровтар ааттарынан Сургуулук орто оскуолатыгар үөрэммитим. Өссө алын кылаастарга сылдьан хайаан да тиис бырааһа буолар баҕалааҕым. Тоҕотун бэйэм да билбэппин. Баҕар, өссө атын ким эрэ буолуохпун баҕарыам этэ, өскөтүн ХИФУ-га Хайа институтугар үөрэнэн баран АЛРОСА-ҕа үлэлии киирбит улахан убайым суолун батан, горняк буоларга санаммытым. Кини бастакы уоппускатыгар кэлэ сылдьан күнү быһа үлэтин туһунан кэпсээбитэ. Онон 9-с кылааска бүтэһиктээхтик быһаарынан, эксээмэн туттарар биридимиэттэрбин эрдэттэн талан, Хайа институтугар туттарсарга бэлэмнэнэн барбытым, кэлин этэҥҥэ киирбитим.
Үрдүкү куурустарга үөрэнэ сылдьан быраактыкабын “Удачнай” рудникка барбытым. Балтараа ый биллибэккэ ааспыта, олус интэриэһинэй этэ. Бастакы дуоһунаһым “хайа-бэлэмниир учаастагар сир аннынааҕы хайа оробуочайа” диэн этэ. Онно отдел начаалынньыгынан ХИФУ выпускнига Алексей Васильев үлэлиирэ. Учаастагын олус сатыбыллаахтык, үчүгэйдик салайара, кини мин бастакы настаабынньыгым буолбута диэххэ сөп. “Дьиҥнээх горняк маннык буолуохтаах” диэн онно көрбүтүм. Балтараа ыйдаах быраактыкам биллибэккэ, олус интэриэһиэйдик ааспыта.
– Оттон АЛРОСА-ҕа хайдах үлэлии киирбиккиний?
– 2020 сыллаахха этэ. Оччолорго хайа оробуочайын үлэтэ суоҕа. Онон ол саҕана “Интернациональнай” рудникка хайа үлэтигэр хайа инженерин солбуйааччытынан үлэлии сылдьар улахан убайым сүбэтинэн, үлэни тырааччынан киирбитим. Онтон саҥа үлэлээн эрдэхпинэ, 1,5 ыйынан, аармыйаҕа ыҥырбыттара, 2021 с. аармыйам кэнниттэн Мииринэйгэ кэлэн идэбинэн үлэ көрдөөбүтүм. Тута Алексей Васильевка эрийэн үлэ ыйыталаспытым уонна тургутар кэпсэтиини ааһан, оччолорго Мииринэйдээҕи ХБК оҥорон таһаарыы тиһигин сайдыытын отделыгар сүрүннүүр исписэлииһинэн үлэҕэ киирбитим. Онтон сыл аҥаарын кэннэ уопутура түһээри, рудник иһинээҕи тырааныспар учаастагар сир аннынааҕы хайа оробуочайа буолбутум.
Ол кэннэ “Интернациональнай” рудникка көһөн докумуону кытта үлэлииргэ уопутурбутум. Онтон саҥалыы тэриллибит тутуу хаачыстыбатын хонтуруоллуур сулууспаҕа хайа маастарын бакаансыйата арыллыбытыгар, тута онно көспүтүм. Мин сир аннынааҕы дренажнай комплекс тутуутун хонтуруоллуурум. Ол комплекс метегероичерскай уу комплексыгар уу таһымын намтатарга наада. Салгыы сыл буолан баран хайа-бэлэмниир үлэ ыраастыыр учаастагар хайа маастарынан көспүтүм. Бу – “Интернациональнай” рудник биир тутаах учаастага, алмаас хостонуутугар эппиэттиир. Онно оҥорон таһаарыы сүрүн процестара буолаллар – проходка, урууданы хостооһун, хостоммут урууданы көтөҕөн таһаарыы, ыскылааттарга диэри тиэйэн илдьии.
– Шахтаҕа бастакы түһүүҥ туһунан кэпсээ эрэ.
– Сир анныгар аан бастакыбын үһүс кууруска сылдьан киирбитим, чох шахтата этэ. Онно түһэн иһэн, аан бастакытын түһэр элбэх киһи куттанарын өйдөөн көрбүтүм. Оттон мин букатын куттамматаҕын, төттөрүтүн олус интэриэһинэй этэ.
– Хайа маастарын эбээһинэһигэр туох киирэрий?
– Хайа-бэлэмниир үлэ ыраастыыр учаастагын маастара – симиэнэ быһаччы салайааччыта, кини олус элбэх суолга эппиэттиир. Симиэнэбэр 12 киһилээхпин. Мин дьон бары үлэлээх-хамнастаах, туран хаалыы, куттал суох буолууларын хааччыйыахтаахпын. Хайаан даҕаны үлэлиир сири бэрэбиэркэлиэхтээхпин, куттал суох буолуутун тиэхиньикэтэ тутуһулларын илэ көрүөхтээхпин. Ити – саамай сүрүнэ. Ону таһынан хайа маастара дэлби тэптэрэр үлэҕэ үөрэммит буолуохтаах. Онно анаан Ростехнадзорга аттестацияны ааһыахтааххын, дэлби тэптэрээччи кэлим кинигэтин ылыахтааххын.
Биһиги учаастакпыт саамай элбэх тиэхиньикэлээх: тиэйэр-илдьэр массыыналар, шахта авто-самасыбааллара, самоходнай бурдуур установкалар, кимберит уруудатын хостуур хамбаайыннар, о.д.а.
– Эн курдук идэлээх дьон элбэхтик үөрэниэхтээххит, сайдыахтааххыт дуо?
– Өскөтүн эн ситиһиилээх исписэлиис, идэҕинэн үүнэн-ирдээн иһиэххин баҕарар буоллаххына, ол – булгуччулаах суол. Мин идэм таһымын элбэхтик үрдэппитим, Ростехнадзор аттестациятын ааһарга хампаанньабыт Корпоративнай университетыгар үөрэммитим. Хампаанньабыт бэйэтэ даҕаны үлэһиттэр идэтийиилэрин таһыма үрдүүрүгэр интэриэстээх. Корпоративнай университет бэйэтэ эмиэ саҥа бырагыраамаларга үөрэтэр, холобур, 3D-моделлыырга. Билигин биһиги үлэбитигэр онто суох сатаммаккын.
– Шахтердар туох эмэ үгэстээххит, тутуһар быраабылалааххыт, итэҕэйэр суоллааххыт дуо?
– Шахтер итэҕэйэр суола элбэх буоллаҕа. Холобур, симиэнэни атастаһар эбэтэр кими эмэ солбуйар табыллыбат. Онон ким эмэ “солбуй” диэн көрдөстөҕүнэ, шахтердар үксүгэр батыналлар.
Оттон cүрүн быраабыла барыта биллэр буоллаҕа – сэрэхтээх буолуу тиэхиньикэтин тутуһуохтааххын, былааны кэһиитэ, быһылаана-эчэйиитэ суох толоруохтааххын.
– АЛРОСА үлэтигэр туох суолталааҕы бэлиэтиэҥ этэй?
– АЛРОСА номнуо мин хаан-уруу хампаанньам буолла, үлэлээбитим бэһис сылыгар барда. Хампаанньам миигин үлэҕэ ылбыта, үөрэппитэ, үүннэрбитэ. Манна үлэҕэ киирэн баран ыал буолбутум, былырыын кыыс оҕоломмутум. Онон АЛРОСА-ҕа үлэлиир диэн – үтүө үлэ-хамнас уонна сарсыҥҥыга эрэллээх буолуу. Ол миэхэ олус суолталаах.
– Эһиэхэ элбэх ыччат үлэлии кэлэр дуо?
– Баҕалаах киһи элбэх. Хайа институтун бүтэрбиттэртэн сыл аайы 1–2 киһи хайаан да үлэлии киирэр. Соторутааҕыта тэхиньиичэскэй бүрүөҕэ Талбан Егоров үлэлии киирбитэ. Былырыын Игорь Васильев – пыыл-бэнтилээссийэ сулууспатыгар, Александр Шилоов – Рудник иһинээҕи тырааныспар учаастагар. Кинилэри өйүү, үлэлэрин туһунан кэпсии-быһаара, уопуппуттан үллэстэ, докумуону сөпкө толороллоругар үөрэтэ, атын да араас туһунан сүбэлии-амалыы сатыыбын.
Уоппуска кэмигэр төрөппүттэрбэр тиийдэхпинэ, оскуола үөрэнээччилэрин эмиэ көрсө сатыыбын, хампаанньа, идэм, онно үүнэр-сайдар кыах баарын туһунан кэпсиибин.
– Идэлэрин талаары сылдьар эбэтэр үөрэхтэрин кэннэ АЛРОСА-ҕа үлэлии киириэхтэрин баҕарар ыччаттарга тугу сүбэлиэҥ этэй?
– Хайа дьыалатыгар 3Д-моделирование уонна оҥоһуу өй технологията күүскэ киирэ турар. Саҥа технологиялар урууданы чопчу буларга, карьер сыыппара “игирэтин” оҥорорго, пилота суох самасыбааллары салайарга, тиэхиньикэ туга алдьаныан сөбүн эрдэттэн билгэлииргэ көмөлөһөллөр. Онон хайаан даҕаны итини үөрэтиҥ.
Ону таһынан кыраҕа ымыттыбат, аймаммат, хайдахтаах да түгэҥҥэ өйү ыһыктыбат буолар сатабылы сайыннарыахха наада. Ол – биһиги дьыалабытыгар кырата суох суолталаах.
– Иллэҥ кэмҥин хайдах атаараҕын?
– Иллэм кэммэр успуордунан дьарыктана сатыыбын. АЛРОСА иһинэн успуорт араас сиэксийэтэ үлэлиир, хас биирдии киһи санаата сытар дьарыгын булан ылар кыахтаах. Ол гынан баран, кэлин элбэх бириэмэни дьиэ кэргэммин кытта атаара сатыыбын. Бары “Алмазная долина”, “Чуоналыыр” сынньалаҥ базаларыгар сылдьабыт, сайынын бэлисипиэттиибит. Билигин Мииринэйгэ дьон сынньанарыгар табыгастаах элбэх сир баар.
Аҕабыт кырабытыттан булду-балыгы таптыырга үөрэппитэ. Онон эр киһи буоларым быһыытынан, бултуубун-балыктыыбын. Ол – булгуччулаах суол.
– Сыл аайы атырдьах ыйын бүтэһик баскыһыанньатыгар бэрт үтүө бырааһынньык бэлиэтэнэр – Шахтер күнэ. Түгэни туһанан биир идэлээхтэргин Шахтер күнүнэн эҕэрдэлиэххин сөп.
– Бука бары биир идэлээхтэрбин уонна бэтэрээннэрбитин истиҥник эҕэрдэлиибин. Кытаанах, тирэхтээх үрүтү (кровля) баҕарабын. Хаста шахтаҕа киирэҕит даҕаны – оччото үөһэ тахсыҥ. Соруктаргытын, былааҥҥытын толоруҥ. Шахтер идэтин күүстээх, эппиэтинэстээх уонна эрэллээх дьон талаллар. Ол иһин биһиги ыарахан, сыралаах үлэбит мэлдьи дьоһуннук сыаналанар, оттон дьиэбитигэр кэтэһэллэр уонна таптыыллар.
***
Андрей Шилов кэпсэттэ, Дабаан
Оставить комментарий