Аҕабыт – туруу үлэһит, бастыҥ спортсмен

Түмүк нэһилиэгин бочуоттаах олохтооҕо, үлэ-тыыл, спорт бэтэрээнэ Слепцов Андрей Григорьевич 1929 сыл от ыйын 1 күнүгэр Ньурба оройуонун Таркаайы нэһилиэгэр «Күнү Көрбүт» диэн алааска Суоппуйа уонна Киргиэлэй Слепцовтарга иккис оҕонон күн сирин көрбүтэ. Аҕата Григорий Марха улууһун аатырбыт кулубата Пётр Петрович Слепцов (1873-1877 сс.) үһүс уола Никифор Петрович–Сабдьыгыр, кулуба аҕа ууһун старшинатыттан төрүттээх. Кини үһүс уол, Слепцов Григорий Петрович (1893-1943 сс.).

Андрей сэрии саҕаланарыгар 12 саастаах, хороччу улаатан эрэр уол оҕо этэ. Бу кэмҥэ 5 кылааска үөрэнэрэ да сэрии кэминээҕи аас-туор, сут-кураан, аччык дьыл буолан ситэ үөрэммэккэ «Кыһыл Ыллык» холкуоска сиилэскэ, окко, бурдук быһыытыгар уонна да араас үлэлэргэ улахан дьону кытта тэбис-тэҥҥэ сылдьан ыкса киэһэ дьиэтин булара. Убайа Мефодий 1943 сыллаахха Кыһыл Армияҕа сулууспалыы барбыта, устунан Японияны кытта сэриигэ кыттыбыта. Онон ийэтинээн иккиэйэҕин хаалбыттара. Хата ийэтэ дьоҥҥо араас түнэ, сарыы этэрбэстэри эҥин иистэнэр буолан, кинилэр ас-таҥас бэрсэннэр, син инчэҕэй тирбэ быстыбатыныы ол ыарахан кэмнэри ааспыттара. Кэлин сэрии бүтэн, эйэлээх олох саҕаламмыта.

1951 сыллаахха Ньурба бэкээринэтигэр старшай биэкэринэн үлэлиир, Чаппандаттан төрүттээх Саввинова Матрёна Николаевнаны кытта билсэн ыал буолбуттара. Бастаан Киирэпкэ, онтон Маар сэлиэнньэтигэр көһөн кэлэн олохсуйбуттара.

Аҕабыт 1952 с. Маардааҕы МТС-ка тракторист идэтигэр үөрэммитэ. 1953 сылтан МТС-ка, онтон МТС Ньурбаҕа көспүтүн кэннэ «Марха» совхозка биэнсийэҕэ тахсыар диэри 31 сыл тохтобула суох трактористаабыта. Үлэтин уопсай ыстааһа 46 сыл.

Аҕабыт барахсан үлэлиирин тухары от-мас, буор-кумах таһыытыгар күнү-түүнү аахсыбакка «СХТЗ», «НАТИ», «ДТ-54», «МТЗ-52», «ДТ-75» погрузчик тыраахтардарынан МТС, колхуос, сопхуос түбүктээх үлэлэригэр таһаарыылаахтык, үтүө суобастаахтык тыа хаһаайыстыбата сайдарын, ол кэмнээҕи коммунистическай олох туругурарын туһугар бэриллибит былааны, туруоруллубут соругу толорорго эрчимнээхтик, дьаныардаахтык үлэлээбитэ. Ол үлэтин элбэх мэтээллэр, знактар, значоктар, хайҕал грамоталар туоһулууллар.

Ол курдук 1957 с МТС-ка үлэлии сылдьан Дьокуускай уобаластааҕы профсоюһун кэмитиэтин Президиумуттан, Тыа хаһаайыстыбатын министерствотын аатыттан үрдүк таһаарыылаах үлэтин иһин Бочуотунай грамотанан, техниканы туһаныыга кыһамньылаах уонна аварията суох үлэтин иһин «Коммунизм» колхуос салалтатын Бочуотунай грамотатынан, «1974-1976 сс. социалистическай куоталаһыы кыайыылааҕа» знагынан, В.И.Ленин төрөөбүтэ 100 сыла туолбутунан үбүлүөйүнэй мэтээлинэн, «Коммунистическай үлэ ударнига» знагынан, «Үлэҕэ килбиэнин иһин» мэтээлинэн, «Марха» сопхуос салалтатыттан элбэх Бочуотунай грамотанан, хайҕал суруктарынан, сыаналаах бириистэринэн наҕараадаламмыта. Сэрии сылларыгар эҥкилэ суох үлэтин иһин тыыл ветерана буолан, Улуу Кыайыы 30, 40, 50, 60 сылларын үбүлүөйүнэй мэтээллэринэн бэлиэтэммитэ. 1994 сыллаахха нэһилиэк социальнай-культурнай үлэтигэр актыыбынайдык кыттыбытын иһин Түмүк нэһилиэгин Бочуотунай кинигэтигэр киирэн бэлиэ сурук ылбыта.

1964 с. Марха орто оскуолатын 10-с кылааһын үөрэнээччилэригэр саҥа идэни үөрэтии саҕаламмыта. Ол курдук үөрэнээччилэр икки сыл үөрэнэн, практиканы баран, оскуоланы бүтэрэллэригэр «Тракторист-машинист широкого профиля» диэн удостоверение ылар буолбуттара. Кэлин биһиги аҕабытыгар элбэх оҕо практиканы ааспыта.

Кинилэртэн Солтуев Герасим Алексеевич ахтар: «Мин ДТ-75 тракторы ыытарга Маар учаастагын тракториһа Слепцов Андрей Григорьевичка сылдьыспытым. Биир нэдиэлэ устата сыарҕанан саһаан, стоговоһунан от тиэйиитигэр сылдьыһан тракторы ыытарга үөрэммитим». Оскуола оҕолоро буолбакка, оччотооҕу СПТУ-3 элбэх курсаннара практикаларын эмиэ аҕабытыгар бараллара. Онно ыытарга эрэ буолбакка, ремоннуурга эмиэ үөрэнэллэрэ.

Аҕабыт Андрей Григорьевич биһиги оҕолор сарсыарда уһукта иликпитинэ, киэһэ утуйбуппут кэннэ кэлэрэ үгүс буолара. Ыраах сытар Ээдьээнтэн, Үөдэйтэн, онтон да атын сиртэн от таһыыта, маны таһынан ыалларга от-мас таһыыта, кэлин бульдозердаах, погрузчиктаах тракторынан сопхуос бары отделениеларын кэрийэ сылдьан үлэлиирэ. Сайын саҕаланна да Васильев Иван Иевлевич диэн учууталлыын суолу тэҥниир грейдери состорон Хорулаттан ураты нэһилиэктэр икки ардыларынааҕы суоллары барыларын көннөрөн дьон хайҕабылын, махталын үгүстүк ылбыттара.

Аҕабыт Андрей Григорьевич төһө да сопхуоска бокуойа суох үлэлээтэр нэһилиэк, оройуон спортивнай күрэхтэһиилэригэр көхтөөхтүк кыттара. Кини айылҕаттан бэриллибит күүһүнэн-уоҕунан, талаанынан үлэтиттэн көҥүллэтэн, туох да анал эрчиллиитэ суох хапсаҕайдаһан тустуу күрэҕэр элбэхтик кыттыбыта. Маҥнай 1950 сыллаахха оройуон спартакиадатыгар тустан бастаабыта. 1969 с бэс ыйын 16 күнүгэр оройуоҥҥа профсоюз үбүлүөйдээх спартакиадатыгар хапсаҕайга 80 кг 35 саастарыттан үөһэ бастакы миэстэни ылан, Дьокуускайга ыытыллыахтаах Манчаары Баһылай бирииһигэр хапсаҕайга туста барар чиэскэ тиксибитэ.1969 сыллаахха Манчаары Баһылай бирииһигэр хапсаҕайга тустуу бэс ыйын 28-30 күннэригэр Майа сэлиэнньэтигэр ыытыллыбыта. Онно 85 кг 45 саастарыгар диэри 2-с миэстэни ылбыта.

Онтон 45 саастарыттан үөһэ :

1 м. – Мефодий Слепцов, Ленинскэй.

2 м. – Прокопий Федоров, Сунтаар.

3 м. – Семен Саввинов, Үөһээ Бүлүү.

Бу күрэхтэһиигэ Үөһээ Бүлүүттэн сылдьар аатырбыт тустуук Серафим Саввиновы охторон маастарга кандидат буолбута. Онно Ньурба оройуона хамаанданан 2-с миэстэҕэ тиксибитэ.

1969 сыл сэтинньи ый 23 күнүгэр Үөһээ Бүлүүгэ түөрт оройуон хапсаҕайга күрэхтэһиитигэр 80 кг үөһэ 2-с миэстэни ылбыта, хамаанданан Ньурба оройуона бастакы миэстэ буолан кубогы илдьэ кэлбиттэрэ.

1972 сыл бэс ыйын 25 күнүгэр оройуоҥҥа бэтэрээннэр сайыҥҥы үбүлүөйдээх спартакиадаларыгар 70 кг 45 саастарыгар диэри 1-кы миэстэни ылбыта.

1973 сыл бэс ыйын 27-29 күннэригэр Дьокуускай куоракка буолбут Манчаары Баһылай бирииһигэр хапсаҕайга ветераннарга 80 кг 39-50 саастаахтарга:

1 м – Пётр Егоров, Үөһээ Бүлүү.

2 м – Андрей Слепцов, Ленинскэй.

3 м – Лазарь Мандаров.

1975 сыл кулун тутар 8 күнүгэр 80 кг үөһэ Маар уонна Хаҥалас отделениеларын икки ардыларыгар Кыайыы 30 сылыгар анаммыт күрэхтэһиигэ 1-кы миэстэни ылбыта. Оройуон, тыалар ыһыахтарыгар тустан элбэхтик мүһэнэн, оройуоҥҥа уонна республикаҕа миэстэлэһэн элбэх значоктарынан, мэтээллэринэн наҕараадаламмыта.

Аҕабыт барахсан айылҕаттан бэриллибит күүһүнэн-уоҕунан, талаанынан-сатабылынан, туох да анал эрчиллиитэ суох тустара. Ыарыы мэһэйдээн тустарын тохтотон, маастар нуорматын кыранан толорботоҕуттан хомойоро.

Төрөппүттэрбит, Маар сэлиэнньэтин Бочуоттаах олохтоохторо Матрёна Николаевна, Андрей Григорьевич 10 оҕону төрөтөн, иитэн-үөрэтэн үлэһит, ыал оҥортообуттара. Элбэх сиэннэммиттэрэ, хос, хос-хос сиэннэммиттэрэ. Оҕо иитиитигэр оскуола, нэһилиэк дьаһалтатын, «Марха» сопхуос салалталарыттан бэрээдэктээх, үлэһит, спортсмен оҕолору иитэн таһаарбыттарын иһин Бочуотунай грамоталарынан, армияҕа сулууспалыы сылдьар уолаттар бойобуой хамандыырдарыттан Махтал суруктарынан наҕараадаламмыттара.

Тыа ыалын сиэринэн кэтэх хаһаайыстыбаларыгар сүөһү-сылгы, сибиинньэ, куурусса ииттэн, көрөн-харайан, оҕуруот олордунан, оттоон-мастаан, сир астаан, бултаан ньир-бааччы олорбуттара. Элбэх оҕолоох, мэлдьи минньигэс араас астаах, итии чэйдээх, сырдык, сылаас дьиэлээх ытык-мааны ыалга оҕо-уруу, дьон-сэргэ, ыалдьыт-хоноһо сөбүлээн сылдьара, хонон-өрөөн ааһара. Кинилэр хаһан да кыыһырсыбаттара, бэйэ-бэйэлэригэр наһаа истиҥ сыһыаннаахтара. Олус үөрүнньэҥ, ыалдьытымсах, үтүө санаалаах аламаҕай ыал этилэр.

2002 сыллаахха оҕолор тэрээһиннэринэн 50 сыл бииргэ эйэлээхтик-дьоллоохтук олорбуттарын кэрэһэлиир Кыһыл Көмүс сыбаайбаларын үөрэ-көтө бэлиэтээбиттэрэ.

Төрөппүттэрбит барахсаттар төһө да ыарахан үлэҕэ бокуойа суох үлэлээтэллэр уон оҕоҕо күн сирин көрдөрөн, аһатан таҥыннаран, сууйан-тараан, үчүгэй иитиини биэрэн, үөрэхтээх, үлэһит дьон оҥортообуттарыгар махталбыт муҥура суох.

Орто дойду олоҕуттан ийэбит Матрёна Николаевна 2005 сыл кулун тутар 14 күнүгэр 77 сааһыгар, аҕабыт Андрей Григорьевич 2008 сыл муус устар 22 күнүгэр 79 сааһыгар суох буолбуттара. Биһиги, оҕолоро, үтүө санаалаах, аламаҕай майгылаах төрөппүттэргэ иитиллэн, ийэ-аҕа сылаас тапталыгар, эйэҕэс сыһыаныгар бигэнэн улаатаммыт бэйэбитин толору дьоллооҕунан ааҕынабыт.

Ахтыы толорута: https://ahtyylar.ru/slepcov-andrej-grigorevich/

***

Ахтыыны суруйда улахан кыыһа Слепцова Валентина Андреевна

АХТЫЫНЫ СУРУЙБУТА МАХТАЛЛААХ

Мин 1987 сыллаахха СГУ тыатын хаһаайыстыбатын ветеринарнай факультетын бүтэрэн, дуогабардаах хаhаайыстыбабар Ньурба оройуонугар «Марха» совхозка главнай ветвраhынан ананан үлэлии тиийбитим.

Совхозпут Маар нэһилиэгэр кииннэнэн турар. Бастааҥҥыттан Маар олохтоохторун, кырдьаҕастарын чугастык ылыммытым. Кырдьаҕастара бииртэн биирэ ордуктара. Кэлии киһиэхэ сыһыаннара үчүгэйэ, көмөлөһө эрэ сатыыллара. Мин «Марха» совхозка алта сыл үлэлээммин, дьонун-сэргэтин үчүгэйдик билбитим. Ол саҕанааҕы кырдьаҕастарым туһунан ахтыыбын суруйуом диэммин хаһаана сылдьабын.

Бүгүн ахтыллар киһим Түмүк нэһилиэгин бочуоттаах олохтооҕо, үлэ-тыыл уонна спорт ветерана Слепцов Андрей Григорьевич буолар. Миигин кытта Маар отделениетыгар бииргэ үөрэҕи бүтэрбит кыыһым Анастасия Семеновна Григорьева ветвраһынан ананан үлэтин саҕалаабыта.

Арай Настя сарсыарда хонтуорабар кэлэн: “Слепцов Өндөрөйдөөх ынахтара оскуома ыйыстыбыт диэбиппин өссө итэҕэйбэтилэр быһыылаах”, – диэн баран “көрбөккүн дуо” диэтэ. Слепцовтар үрэх үрдүгэр олорор этилэр. Эбиэт саҕана кинилэргэ тиийдим, бары тахсаннар ынахтарын көрдөрдүлэр. Анастасия Семеновна туруорбут диагноһын бигэргэтэн, харахтарынан көрөн, итэҕэйэн ол киэһэ астаабыттара. Ханныттан 15 см оскуома хостоон соһуйуу бөҕө буолбуттар. “Бу саҥа бэтэринээрдэрбит ынаҕы курдары көрөр эбиттэр” диэн биһиги ааппытытыгар маҥнайгы хайҕал тыллар этиллибиттэрэ.

Чугас аймахтарым курдук ыалларбар Егор Андреевич уонна Христина Ивановтарга кэпсээбиппэр “ити Өндөрөйүҥ олус сэниэлээх, ыһыахтарга хаһан да хотторботох киһи” диэн кэпсээбиттэрэ. Тустуук буоларым быһыытынан, аймахтыы харахпынан көрөр буолбутум. Андрей Григорьевич убайа хапсаҕайдаһан тустууга Саха АССР спордун маастара Мефодий Григорьевич Слепцов. Оҕо сылдьыахпыттан номох курдук истэрим, кэпсэлгэ сылдьар аатырбыт хапсаҕайдьыт.

Былырыын Өндөрөй Григорьевич туһунан тугу эмит суруйбут, сурукка тиспит киһи диэн санааммын кыыһыгар Валентинаҕа телефоннаан, хата улгумнук сөбүлэһэн, аҕатын, ийэтин, бииргэ төрөөбүттэрин туһунан мин саныахпар дьоһуннаах ахтыыны суруйан бэлэхтээбитигэр улахан махталбын тириэрдэбин уонна Ахтыылар.ру сайтка дьон дьүүлүгэр таһааттарабыт.

Түмүк нэһилиэк кырдьаҕастарыгар түгэнинэн туһанан эҕэрдэбин тириэрдэбин.

***

Дмитриев Сергей Гаврильевич (ветеринар Сергей)

2026 с., алтынньы ый