Номоххо киирбит тренер

1928 сыл балаҕан ыйын 5 күнүгэр күн сирин көрбүт, икки олимпийскай чөмпүйүөннэри уонна үрүҥ көмүс призеру

Үтүө дьулуур оонньууларын чөмпүйүөнүн, аан дойду биэс чөмпүйүөннэрин ииппит, түөрт ССРС спордун үтүөлээх маастардарын,  уон үс норуоттар икки ардыларынааҕы кылаастаах спорт маастардарын, 160-ча ССРС спордун маастардарын таһаартаабыт, Саха АССР, РСФСР, ССРС үтүөлээх тренерэ, Саха АССР үтүөлээх учуутала, Бочуот Бэлиэтэ уонна Өктөөп Өрөбөлүүссүйэтэ уордьаннар кавалера, Чурапчы оройуонун уонна Дьокуускай куорат ытык олохтооҕо Дмитрий Петрович Коркиҥҥа аналлаах кэрэ-бэлиэ дьаһаллар  улуу тренер 98 сааһыгар ананнылар.

Коркин памятнигар

Р.М. Дмитриев аатынан Олимпийскай эрэл училище тэлгэһэтигэр турар өйдөбүнньүк-памятникка сибэкки дьөрбөтүн ууруу сиэригэр-туомугар өрөспүүбүлүкэ спорка общественноһа, эдэр бөҕөстөр кыттыыны ыллылар. Дьокуускай куорат баһылыга Дмитрий Дмитриевич Садовников, Саха Өрөспүүбүлүкэтин физическэй культураҕа уонна спорка Министиэристибэтин тэрийэр отделын уонна кадры кытта үлэҕэ салайааччыта Семен Петрович Степанов, “Монреаль-1976” Олимипийскай оонньуулар үрүҥ көмүс призера Александр Николаевич Иванов, оҕолорго ССРС, РСФСР чөмпүйүөнэ, Саха Өрөспүүбүлүкэтин физическэй культураҕа уонна спорка үтүөлээх үлэһитэ Семен Семенович Морфунов, Д.П. Коркин кыыһа Гея Дмитриевна Коркина тыл этэн ахтыылары оҥордулар.

Д.П. Коркин саха тустуутун аатырдыбытын, аан дойдуга, олимпиада чыпчаалларыгар таһаарбытын; К.С. Постников, А.С. Шадрин курдук күннэтэ бииргэ алтыспыт үөлээннээхтэрин кытта биир санаанан үлэлээннэр ситиһиилэр кэлбиттэрин; быйыл элбэх үбүлүөйдэр бэлиэтэнэллэрин, өрүү өрө тута сылдьыахтаахпытын; оҥоһуллубут үтүө дьыаланы үүнэр-сайдар ыччаттарбытыгар холобур быһыытынан хаалларыахтаахпытын, киэн туттуохтаахпытын; 1964 с Токиотааҕы Олимпийскай оонньууларга сылдьан кэлэн баран, санаата өрө көтөҕүллэн, андаҕар ылынан үлэлээбитин; төһө да кылгастык олорон аастар, бэйэтин иннигэр сыал-сорук туруорунан, көдьүүстээх үлэтинэн саҥа ньымалардаах тустуу оскуолатын төрүттээбитин; кыһыл көмүс буукубаларынан суруллубут чаҕылхай суолу-ииһи историяҕа хаалларбытын; дьиэ-кэргэнэ олороругар табыгастаах усулуобуйалар тэриллиэхтээхтэрин тустарынан этиилэр оҥоһулуннулар.

 Быыстапкаҕа

Быйыл тохсус сылын ыытыллар быыстапка хайа да сыллааҕар баай экспонаттардаах, үрдүк тэрээһииннээхтик, үөрүүлээх быһыыга-майгыга аһылынна. Ону кыттааччы, көрөөччү элбэҕэ, эҕэрдэ, махтал тыллара кэрэһэлээтилэр. Албан аатырбыт бөҕөстөрбүт Роман Дмитриев, Павел Пинигин, Александр Иванов, Василий Гоголев саалалара, сытыы хапсыһыылара телевизорынан көрдөрүллэ, кэпсии-ипсии тураллара болҕомтону тартылар.

Чурапчы улууһун депутаттарын мунньаҕын бэрэссэдээтэлэ Яков Павлович Оконешников эҕэрдэ тылыгар Д.П. Коркин биир бастыҥ иитиллээччитэ Роман Дмитриев 1972 с. Мюнхентэн бастакы олмипийскай кыһыл көмүс мэтээли аҕалбытын, онтон 1976 с. Монреаллааҕы Олимпийскай оонньууларга Бөтүрүөбүс үс иитиллээччилэрэ Павел Пинигин кыһыл көмүс, Роман Дмитриев уонна Александр Иванов үрүҥ көмүс мэтээллэри аҕалтаабыттарын; ол 50 сыллааҕы Өрөгөй чиэһигэр Дмитрий Петрович уонна Александра Семеновна Коркинннар дьиэлэрин тэлгэһэтигэр баарҕай Сэргэ туруоруллубутун; 2028 с. Д.П. Коркин үбүлүөйдээх 100 сыла бэлиэтэнэринэн Саха Өрөспүүбүлүкэтин Ил Дархана Айсен Николаев, бырабыыталыстыба кыттыылаах улахан тэрээһин-бэлэмнэнии мунньаҕа ыытыллыбытын;  улуус киинигэр спорт Дыбарыаһын тутуута саҕаламмытын, Кытаанахха спорт саалата тутуллуохтааҕын, Коркин аатынан уулусса асфальтынан бүрүллүөхтээҕин; научнай-практическай кэмпэриэнсийэлэр ыытыллыахтаахтарын уо.д.а. дбаһаллары иһитиннэрдэ.

Сунтаар улууһун баһылыга Анатолий Васильевич Григорьев дойду алмааһынан-көмүһүнэн, материальнай баайынан-дуолунан буолбакка, үгүс көлөһүннэрин тохпут дьонун-сэргэтин ситиһиилэринэн сыаналанарын; Д.П. Коркин саха норуотун дьолугар төрөөбүт киһи буоларын, политика орооспотоҕо буоллар үс-түөрт олимпийскай чөмпйүөннэниэхпитин сөбүн бэлиэтээтэ.

Бэйэтин кэмигэр Саха сирин күүстээх волейболиһа, теннисиһэ, өрөспүүбүлүкэ бырабыыталыстыбатыгар үлэлээбит, Ил Түмэҥҥэ депутаттаабыт, норуот хаһаайыстыбатын үтүөлээх үлэһитэ Альбина Иннокентьевна Поисеева Д.П. Коркин Одьулууҥҥа нуучча тылын учууталынан үлэлиир кэмигэр, оччолортон кытыгырас, сытыы-хотуу кыысчаан, бастакы уонна мааны үөрэнээччитинэн буоларын; Дмитрий Петрович сарсыарда аайы оҕолору көрүдүөргэ сэрээккэлэтэрин, учууталын хайыһарын кэннигэр турсан сыыртан түһэллэрин; Чурапчы орто оскуолатыгар “труд” уруога ыытыллар мастерскойа уонна спортсаала силбэһэ тутуллубут гарааһын Бөтүрүөбүс тустуу саалатыгар уларытан өрөмүөннэппитин, онно тэлгэммит көбүөргэ биир кылааска үөрэнэр Вячеслав Карповтаах дьарыктаналларын, Лениградтан бэрт дьикти “бэйэтэ суруйар” шариковай уруучука аҕалан бэлэхтээбитин, уулусса нөҥүө көрүстэхтэринэ “Альбинка!” диэн ыҥырарын, эдьиийигэр Варвара Николаевна Дьячковскаяҕа суорат сии кэлэрин, оннук истиҥ сыһыаннаахтарын, олус күндүтүк саныырын тустарынан аҕынна.

Чурапчытааҕы “СХПК” дириэктэрэ Николай Иванович Петров Коркин 20-30 сыл инникини өтө көрөн тустуу саҥа методикатын айбытын, олимпиадаларга иккитэ-үстэ  кыттыахтаах Василий Гоголевка  “баат” биэрбэтэҕин эттэ-санатта уонна олимпиецтарга бэлэхтээбитин курдук, Чурапчы “кыһыл көмүһүнэн” биллэр, дьааһыгынан сибиэһэй арыыны арыыны Үтүө дьулуур, Европа, ССРС  чөмпүйүөнүгэр Василий Николаевич Гоголевка бэлэхтээн үөртэ.

1968-1970 сыллардаахха оскуола-интэринээккэ бииргэ үөрэммиттэр тахсан кэккэлээн турбуттар ааттарыттан, ССРС, РСФСР оҕолорго чөмпүйүөнэ, Саха Өрөспүүбүлүкэтин физическэй культураҕа уонна спорка үтүөлээх үлэһитэ, аан-дархан оһуохайдьыт, алгысчыт, үөрэх эйгэтигэр 52 сыл үлэлээбит, ССРС спордун маастара Семен Семенович Морфунов: “Эмиэ бииргэ үөрэммит Татьяна Афанасьевна Гоголева көҕүлээн тэрийэн үлэлэтэр Быыстапката 2028 сылга диэри государственнай статуска тиийиэн наада. Тустуу историята, үйэтитии суолтата улахан. Дьон билиэхтээх. Д.П. Коркин оҕо-ыччат чэгиэн буоларын туһугар олоҕун биэрбитэ. Соратниктардаах, дьонноох-сэргэлээх, салайааччылар өйүүр буоланнар, тирэхтээх буолан сүүһүнэн оҕону, атын оҕолортон туох да уратыта суох оҕолору, биһигини маастар оҥортоон таһаартаабыта. Роман Дмитриеви кытта соҕуруу сбордарга, күрэхтэһиилэргэ элбэхтик сылдьыбыт дьоллоох киһибин!”.

Оскуола-интэринээти алын кылаастартан үөрэнэн бүтэрбит, Саха сирин агро-оскуолаларын төрүттээн уһуннук салайбыт, Саха Өрөспүүбүлүкэтин “Учууталлар учууталлара” бэлиэлээх Николай Семенович Жирков: “Улуу дьоммутугар анаммыт Быыстапка олус интэриэһинэйдик тэриллибит. Оскуолабытын, учууталларбытын өйдөөн кэллэхпитинэ, биһи билигин даҕаны  оҕолор курдук сананабыт. Бэһис кылааска Дмитрий Петрович кылааспыт салайааччыта этэ. Дьээбэлэнэрин, көрүдьүөстэнэрин сөбүлүүрэ. Бохуоттуу баран иһэн учууталбыт үрдүгэр түһэрбит, суулларсарбыт. Биһигини кытта тэҥҥэ моҕотойдоһоро. Ыһыы-хаһыы, үөрэн-көтөн, өрүкүнэйии буолара. Саха сирин оройуоннарыттан оҕо бөҕөнү аҕалтаан, спортоскуола тэрийбитэ. К.С. Постников, А.С. Шадрин буоланнар, үһүөн сүбэлэһэн үлэлииллэрэ. Сөптөөх аһы-үөлү буланнар, булдунан аһаталлара. Өйдөһөллөрө. Оскуола-интэринээти аатырдыбыттара”.

Д.П. Коркин иитиллээччитэ, Саха Өрөспүүбүлүкэтин спорка бэтэрээннэрин Сэбиэтин бэрэссэдээтэлэ Сивцев Гаврил Гаврильевич: “Орто кылаастарга Мугудайга тренер Михаил Егорович Захаровка тустуунан эрчиллибитим. 1964-66 үөрэх сылларыгар 9-10 кылаастарга Чурапчыга Бөтүрүөбүскэ дьарыктаммытым. Ситиһиим диэн, Чурапчы, Амма, Таатта холбоспут оройуоннарыгар хапсаҕайга үһүс миэстэлэммитим. Онно сопртоскуола тэриллибитэ. Миигин тургутан көрөн баран дьарыктанарбар көҥүллээбитэ. Бу соторутааҕыта буолбут мунньахха, Дьокууксайга Коркин аатынан уулусса баар буолуохтаах диэн кэпсэтии буолбута. Суолталаах көрсүһүү буолла”.

Лениградка П.Ф. Лесгафт аатынан физкультура институтун бүтэрбит Д.П. Коркин иитиллээччитэ, ССРС, Россия сүүмэрдэммит хамаандатын сүрүн массажиһа Троев Гаврил Афанасьевич: “Афины, Пекин Олимпийскай оонньууларыттан сэттэ кыһыл көмүс мэтээли аҕалсыбытым. Дьоллоох киһинэн ааҕынабын. Киэн туттабын. Тренербит “Тустуук үйэтэ кылгас. Үөрэххитин кытаатыҥ, сөбүлүүр идэҕитин баһылааҥ, үлэһит буолуҥ диирэ. Быыстапкаҕа, көрсүһүүгэ махтанабын”.

Суорун Омоллоон аатынан опера уонна балет театрын салайбыт, Ил Түмэҥҥэ депутаттаабыт, Саха Өрөспүүбүлүкэтин культуратын үтүөлээх үлэһитэ, тустуу фаната Местников Гаврил Гаврильевич: “Улуу тренергэ аналлаах бэртээхэй Быыстапка кыттыылаахтарыгар үөрүүлээх сонуну иһитиннэрэбин. Бары билэ-истэ сылдьаргык курдук, быйыл U-23 саастаах ыччаттарга Россия чөмпүйүөнүнэн буолары ситиспит Саха сирин сүүмэрдэммит хамаандатын бөҕөһө Виктор Яковлев Америка Лос-Анжелес куоратыгар аан дойду чемпионатыгар туста барар. Кини тустаах тренерэ, элбэх биллиилээх бөҕөстөрү бэлэмнээбит Саха Өрөспүүбүлүкэтин үтүөлээх тренерэ, Д.П. Коркин иитиллээччитэ Николай Николаевич Рожин үбүлээһин суоҕунан барсыбат балаһыанньалаах. Бырааттыы Хадарцевтар норуоттар икки ардыларынааҕы турнирдарыгар эмиэ барсыбата. Ити туһунан Дьокуускай куорат баһылыгар Д.Д. Садовниковка иһитиннэрбиппэр, тута, “көмөлөһөбүт” диэтэ. Боппуруос быһаарылынна диэххэ сөп (ытыс тыаһа). Өссө биир этиилээхпин. Д.П. Коркин үбүлүөйүгэр бэлэмнэнии чэрчитинэн, тустуу туһунан “Саха” НКИХ телевизионнай биэриилэри оҥороро буоллар диэн. Сахалар тустуунан олоробут. Тустууну таптааччыларга улахан бэлэх буолуо этэ”.

Дмитрий Петрович кыыһын Геяны аан бастаан ааҕарга үөрэппитэ. Аҕатын туһунан Коркина Гея Дмитриевна истиҥ-иһирэх тылларынан аҕынна: “Аҕабыт сырдык аатыгар кэлбиттэргэ махтанабын. Аҕаҕыт хайдах киһи этэй диэн дьон мэлдьитин ыйытааччы. Аҕам майгытынан сүрдээх холку этэ. Куолаһын хаһан даҕаны улаатыннарбатаҕа, уолаттарыгар куолаһын соноппутун биирдэ да истибэтэҕим. Уолаттарын ситиһиилэрин туһунан “Барыбыт кыайыыта” диэн тоһоҕолоон этэрэ. Үөлээннээхтэригэр, кэллэктиибигэр, техническэй үлэһиттэриттэн дириэктэригэр диэри наһаа үчүгэй сыһыаннааҕа, хас биирдиилэрин кытта үөрэ-көтө кэпсэтэрэ, сүрдээх үчүгэйдик саныыра, махтанара. Оҕолоро ый аайы күрэхтэһэ бараллара уонна кыайыылаах кэлэллэрэ. Саха тустуута билигин баар, кыайыылары аҕалыахтара диэммин эрэнэбин”.

Олимпийскай оонньуулар үрүҥ көмүс призера Иванов Александр Николаевич: “Сүрдээх үчүгэй быыстапка. Суолтата улахан. Спортсменнар олохторо кылгас, бэккэ уһаатаҕына спортивнай олохторо 10-20 сыл барар. Быыстапка сырдатар аналлаах. Хайдах улаатан, аһаан, үлэлээн-хамсаан сылдьыбыппыт, эрэйи ааспыппыта, дьарыктаммыппыт, травма кэнниттэн восстановись буоларбыт. Ити барыта уустук дьыала. Ыарахан мэһэйдэр бааллар, тустууктар ол мэһэйдэри туорааннар чыпчааллары дабайаллар. Спорт биир сиргэ турбат, сылтан сыл күүһүрэр. Ол улахан боппуруос. Тренерскэй састааптан тутулуга элбэх. Маҥнай сүүмэрдэммит хамаандаҕа киириэххэ наада. Көбүөр аннынааҕы оонньуулар бааллар. Олору туораатаҕына спортсмен чыпчаалга тиийэр. Онон бу быыстапка сүрдээх наадалаах. Ыччаттарга, үүнэн иһэр спортсменнарбытыгар, тренердэргэ туһалаах. Сахалар олохпут-дьаһахпыт бу быыстапкаҕа көстөр. Көрбүттэр олохторугар эбиниэхтэрэ, туһаныахтара.  Дьоҥҥутун бу быыстапкаҕа сырытыннарыҥ”.

Быыстапка аһыллыытыгар судаарыстыбаннай сулууспа бэтэрээнэ, Саха Өрөспүүбүлүкэтин Ытык олохтооҕо, Саха Өрөспүүбүлүкэтин норуотун хаһаайыстыбатын үтүөлээх үлэһитэ, Бочуот Бэлиэтин, Үлэ Кыһыл Знамятын, Норуоттар Доҕордоһууларын уордьаннар кавалера Климент Егорович Иванов, Ил Түмэн депутаттара, боксаҕа олимпиада боруонса медалиһа Георгий Русланович Балакшин, Владимир Михайлович Прокопьев Эҕэрдэ суруктара доргуччу ааҕыллан иһитиннэрилиннилэр.

Улуу тренер Д.П. Коркин Быыстапкатын көҕүлээччи, тэрийээччи Татьяна Афанасьевна Гоголева: “Биир киһи элбэҕи оҥоруон сөп. Коркин ыарахан ыарыыга ылларан баран, баара суоҕа аҕыйах сыл иһигэр чыпчаалы ситиспитэ. Тугу барытын элбэх киһи оҥорор, онтон саҕалааччы куруук соҕотох буолар. Оннук саҕалааччынан ДП Коркин буолар. Юрий Шахмурадов хайдахтаах курдук “Дмитрий Коркин единственный тренер в стране, который в кратчайший срок в краю вечной мерзлоты смог подготовить выдающихся спортсменов!” диэн Дмитрий Коркиҥҥа сүгүрүйэрин биллэрбитэ. Тустуу историятын билигин иитиллээччилэрэ, бииргэ үлэлэспит дьоно-сэргэтэ салгыыллар. Бу “Строительнай” Эргиэн Киинэ дьон-норуот туһугар үүнэ-сайда турдун! Бу Быыстапка саалатын биһиги сахабыт норуотун тумус киһитэ Мандар Уус оҥорбута, киэргэппитэ.

Быыстапкабыт “Строительнай” рынокка балаҕан ыйын 5 – 11 күннэригэр, сарсыарда 10 чаастан киэһэ 17 чааска диэри үлэлиир. Кэлиҥ, сылдьыҥ, көрүҥ, билиигитин хаҥатыҥ!”.

Махтал тыллара этилиннилэр.

Быыстапка программата киэҥ, күннэтэ уларыйа турар.

***

Баһылай Посельскай