Курс валют
$
72.43
0.42
85.36
0.71
Курс валют
Курс валют
$
72.43
0.42
85.36
0.71
Меню
Поиск по сайту

Миниистирдэр айдааннара эбэтэр суор хараҕын суор оҥпот

20.01.2018 12:58 0
Миниистирдэр айдааннара эбэтэр суор хараҕын суор оҥпот

Сыл-хонук аастаҕын аайы “былыр”, “сэбиэскэй саҕана”  диирбит элбээн иһэр. Улуу державаны кимнээх, тоҕо ыспыттара онон-манан бэчээккэ тахсан сырдатыллар буолла. Урукку олорон ааспыт олохпут укулаатын, систиэмэбитин, итэҕэйбит идеологиябытын  20-ччэ сылы быһа үнтү тэпсэн, сирэн, барытын куолуу тутан балабыай үөҕэн, үөхтэрэн кэллэхтэрэ. Дьэ, билигин эрэ “өйдөнөн” уруккубутун сыаналыыр санаалар иһиллэн эрэллэр.

Каадыры иитиигэ сэбиэскэй былаас улахан суолтаны уурара. Салайааччы бары өттүттэн эҥкилэ суох – дьүһүннүүн, суобастыын, майгылыын дьон батыһар киһитэ буолуохтаах диэн бириинсип баара. Кыра үлэттэн саҕалаан, араас өйдөөх-санаалаах дьон ортотугар, араас усулуобуйаҕа миккийэн таһаараллара. Каадыры иитии бэлиитикэтэ баара. Биллэн турар, сэбиэскэй саҕанааҕы тойоттор- хотуттар бары эргиччи эҥкилэ суох этилэр диир табыллыбат. Араас буолара. Ол гынан баран, үгүс өттө, кырдьык кыахтаахтан кыахтааҕа сүүмэрдэнэн, буһан-хатан тахсара. Ону мэлдьэһэр сатаммат.

Билигин хайдаҕый? Производствоттан саҕалаан эдэр салайааччыны иитиэхпит иһин – производствобыт да суох.  “Тренд”. Муода. Билсии-көрсүү күүһүнэн дуоһунаска ананыы бара турар. “Мин киһим”, “кини киһитэ” диэн бириинсип. Дуоһунас, статус – муода буолла. Артыыстар, спортсменнар “муодалара” баара – чемпионнар,  киинэ, театр артыыстара хото депутат буолбуттара, байыаннайдар “муодалара” кэллэ – дуоһунаска эппилиэттээх дьон ананнылар, “сир киһитэ” муода буолла – грудининнар таҕыстылар… Дьэ дьикти. Бу, дьон-норуот олоҕун төһө билэллэрэ, духуобунай, сиэр-майгы өттүнэн төһө баайдара, суобастара ырааһа аахсыллыбат. Муода аата муода буоллаҕа.

Былааска спортсменнар муодаларын саҕана былааска тахсыбыт, билигин спорт миниистиринэн олорор Георгий Балакшин “айдаана” таҕыста.  Балакшин спортсмен быһыытынан, биллэн турар, дойдутугар үтүмэн үтүөнү аҕалбыта мэлдьэҕэ суох. Ол гынан баран, салайааччы быһыытынан, норуот туһугар сатабыллааҕа  — боппуруос. Бэйэтин туһугар саһыл саҕаламмытын “саралыыр” доҕоро көстүбүт. Дьиҥинэн, спортсменнар “былааһы ылыылара” сутурук сокуоннаах 90-с сыллартан саҕаламмыта. Дэлэҕэ даҕаны “спортивнай мафия” диэн өйдөбүл үөскүө дуо? Спорт уонна криминал бэйэ-бэйэтин кытары сөллүбэттии хатыйсыбыта былыр үйэттэн баар.

Үгүс элбэх хобу-сиби Ил Түмэҥҥэ депутаттаан олорор олимпийскай чемпион Павел Пинигин туһунан истэбит. Төһөтө кырдьыга-сымыйата биллибэт эрээри, “тыала суохха мас хамсаабат” диэн эмиэ баар. Үйэ саас тухары республика спортсменнарын салайбыт, билигин зампредынан олорор Михаил Гуляев айдааннаах “Сатал” сирин түҥэтиигэ кыттыгастаах диэн эмиэ кэпсэл баар. Як Һаасканан Балакшин нөҥүө ала-чуо Гуляевка анаан “пирибиэт” ыыппыттар диэн эмиэ этэллэр. Балакшин дьоҥҥо биллэр “сирэй”, “инструмент” эрэ буоллаҕа.

Төһөтүн да иһин, биирдиилээн салайааччылар кирдээх харчыга умньаныылара, дуоһунастарын, чыыннарын-хааннарын туһанан “ылсаллара-бэрсэллэрэ”  былааһы барытын түһэрэр. Оттон норуот былааһы салайааччыларынан сыаналыыр. Салайааччы үчүгэй – былаас үчүгэй, куһаҕан – ол аата куһаҕан.

Бу аҕыйах кэм иһигэр аҥаардас миниистирдэрбитин да ылан көрүөҕүҥ ким былаас аптарытыатын алдьаппытын:

Николай Дегтярев өр сылларга Үлэ уонна социальнай сайдыы миниистиринэн олорбута. Бу миниистир уонча сыл салайар үлэҕэ туох да үрдүк үөрэҕэ суох, көннөрү үөрэх куурсун эрэ барбыт киһи үлэлээн кэлбитэ. “Аартык.ру” Дегтярев биографиятын үөрэтэн баран “үрдүк үөрэҕэ суох эбит” диэн түмүк оҥорбутун кэннэ, былааспыт тыаһа-сыма суох “Жан киһитин” Саха сирин Профсоюзтарын салайааччытынан “ыытан” кэбиспитэ. Өссө бууһа харчылаах сиргэ.

Аны, Георгий Куркутовы устудьуон саҕаттан бүөбэйдээн, университет кэнниттэн тута былааска ытыарбыт ыччаттара иһэн-аһаан баран уруулга олорон тутуллар. Арыгыны да, былааһы да тулуйар киһи тулуйар. Буолаары буолан, букатын улдьаа сааһыттан “тойон”  остуолуттан «тойон» остуолугар көһө сылдьыбыт, олоҕу билбэтэх, эриллибэтэх-мускуллубутах киһиэхэ, уоттаах утах — ыар таһаҕас буолбут.  Саат-суут.

Александр Подголов, эмиэ туох да үөрэҕэ суох киһи, үйэ саас тухары былааска “салайан” кэлбитэ биллэн тахсыбыта. Албын-түөкэй дипломунан тойон буолбут киһи оҕолору, ыччаты туохха үчүгэйгэ үөрэппитэ буолла? 90-с сылларга  “Подросток” кулуубу тэрийэн баран баһар харчыны айбардаабыта, ону-маны оҕолорунан тарҕаппыта усках сурах буолан иһиллэн эрэр. Хаһан эмэ ол бүдүмүк сыллара ыраас мууска хотоҕостуу хостонор кэмэ кэлэрэ дуу?.. Уола иккистээн наркотикка тутуллубута даҕаны, аҕа киһи урукку ыспыт тыала холоругунан эргилиннэ диэччилэр эмиэ бааллар.

Амматтан аатыран, тыа хаһаайыстыбатын өрө тута кэлбит миниистирбит Александр Артемьев ити дьоҥҥо ытаһа буолан эмиэ былаас аатын алдьатан турар. Сатахха биир да буолбатах, икки диплому тэҥинэн бэлэхтэтэн, икки үрдүк үөрэҕи үс сыл иһинэн “ситиһиилээхтик бүтэрэн” дойду үрдүнэн “албан аатырбыта”.  Өрүскэтин… Дьэ, айа-тута кэлбит “сирбит” киһитэ утаакы буолбакка, былаас аптарытыатын ибили тэпсэн баран атын хаһааҕа күөлэһис гыммыта.

Элбэхтик үтүрүллэн-үөҕүллэн барбыт быыпсай вице-президени, госсоветнигы, миниистири Дмитрий Глушко хааһынаны хармаан оҥостубутун саныаҕыҥ. Аны миниистири солбуйааччылар судаарыстыбаннай сулууспа этикатын тутуспаттарын ааҕыаҕыҥ.  Ыраата барбакка ыччат дьыалатыгар, дьиэ кэргэн бэлиитикэтин  миниистирин бастакы солбуйааччыта Василина Лукина, урут ханна да эмиэ улаханы үлэлээбэтэх, аҕыйах кэмҥэ кэтэх урбаанньыт буолан парикмахерскайдана сылдьан баран онтун  госсулууспаҕа киирэригэр “умнан” кэбиһэн саппатах. Сокуоҥҥа итинник көтүмэх сыһыаннаах киһи салайааччы буолара хайдаҕый? Миниистир Афанасий Владимиров, каадырга департамент салайааччыта Андрей Мартынов харахтара арыллыбата сүрдээх.

Үлэ, социальнай сайдыы миниистирин солбуйааччытынан анаммыт Марина Богословская хаһыат сирэйиттэн түспэт. Кредит ылан баран приставтартан саһар, аны урукку миниистири кытары ар-бур дэспитин социальнай ситимҥэ быраҕар… Мартынов “миэрэ ылыах буолан” кэҥиҕнээбитэ ахан. Ханна баар онто?..

Оҕо быраабын көмүскүөхтээх боломуочунай Аана Соловьева тыа учууталын кытары сууттаһан хотторор, туга-ханныга биллибэт шоуларга кыттар. Ректор буоллун, зампред буоллун сымыйа диссертацияҕа күтүрүнэллэр.

Куораты сирин билбиттэринэн айбардаабыт дьон дуоһунастара үрдүү турар. Галина Порублева, Игорь Никифоров тумсулара ыраас буолуо дуо? Тоҕо Егор Попов эрэ тутулунна? Ама итинник дьон былааска ытыктабылы үөскэтиэхтэрэ дуо?

Билигин дойду президенын быыбарыгар, кэлэн иһэр Ил Түмэн быыбарыгар маннык салайааччылар “суоллара-иистэрэ” улахан мөкү оруолу оонньуоҕа. Ити этиллибит өрүттэри оппозиция үчүгэйдик туттуоҕа.

Ааспыт Ил Түмэн быыбарыгар, биллибэт-көстүбэт, элбэҕи хото үлэлээбэтэх дьон партиялар испииһэктэринэн парламеҥҥа ааспыттара. Ол түмүгэр, норуокка Ил Түмэн ыйааһына сүрдээҕин түстэ.  Сорох депутаттарбыт бэйэлэрэ  мандаттан аккаастаннылар. Депутат бэйэтэ тылын-өһүн биэрэн, дьон итэҕэлин ылан баран сир ортото мандаттан аккаастанара хаһан да буолбатах түбэлтэ. Бу да сырыыга ааты-суолу бараабыт дьон эмиэ кыттаары сылдьаллар. Ол икки дипломнаах быыпсай миниистири Артемьевы да ылан көрүөҕүҥ.

Бу салайааччылар бэйэлэрин эрэ ааттарын ыыппаттар – былаас аатын ыыталлар. Норуот бэйэтин былааһын итэҕэйбэт буоллаҕына – судаарыстыбата төһө туруктаах буолуоҕай? Ааһар кэлээччи-барааччы түөрэҕи түҥнэри тэппэт дуо?

Өскөтүн бу дьон ити саат-суут кэнниттэн, былаастан муустаах ураҕаһынан үүрүллүбүттэрэ буоллар, дьон саҥата син тохтуох этэ. Ону баара чыыста бары “килиэптээх” сиргэ төкүнүс гынан эрэ биэрдилэр, өссө саатар сирэйэ суох салгыы былааска атын өттүнэн киирэргэ холоно сылдьаллар. Ону биһиги чөмчөкөлөрбүт утараллара көстүбэт. Өскөтүн Балакшин буруйдааҕа да дакаастаннаҕына,” суор хараҕын суор оҥпот” диэн аныгы былаас бириинсибинэн, син биир сылаас олбоххо тиксиэҕэ. Арай: “Сэбиэскэй саҕана оннук буолуо суох этэ”, — диэхпит турдаҕа.

***

Прасковья НИКАНОРОВА,

“Аартыкка” анаан.