Курс валют
$
63.96
0.11
71.92
0.32
Курс валют
Курс валют
$
63.96
0.11
71.92
0.32
Меню
Поиск по сайту

Борис ПАВЛОВ: “САХА БЭЧЭЭТИГЭР САҤА СУОЛУ ТЭЛБИППИТ”

15.01.2019 01:02 0
Борис ПАВЛОВ: “САХА БЭЧЭЭТИГЭР САҤА СУОЛУ ТЭЛБИППИТ”

Тохсунньу 13 күнүгэр, суруналыыстар идэтийбит бырааһынньыкпытын — Бэчээт күнүн бэлиэтээтибит.

Суруналыыс, тэрийээччи — Борис Иванович Павлов, “дьалхааннаах” диэн сахалыы лабыйа биир тылынан ойууланар  90-с сыллардааҕы олох тутула, өй-санаа уларыйыытын кэнниттэн, дойду саҥа историята суруллар кэмигэр саха саҥалыы тыыннаах суруналыыстыкатын саҕалааччылартан биирдэстэрэ. Бу ааспыт 2018 сылга кини төрүттээбит “Көмүөл” кинигэ издательствота 15 сылын бэлиэтээтэ.  

 — Борис Иванович, “Көмүөл” хайдах үөскээбитэй?

— Дьиҥэ ис хоһоонун кэпсээтэххэ маннык этэ: Мин үөрэхпин бүтэрэн баран Чурапчы улууһугар “Саҥа олох” хаһыакка биэс сыл корреспонденнаабытым. Биэс сыл устата наар отчуттары, фермалары, тыа сирин хара үлэһит дьонун кытта алтыспытым. Боростуой үлэһит дьон олоҕун онно түгэҕиттэн көрбүтүм. Улуус хаһыатын үлэтэ ураты спецификалаах, бэйэтэ туспа хатыламмат өрүттэрдээх эйгэ. Сороҕор таҥааччыны кытта иккиэ буолан хаалан, хаһыаты таһаараҕын. Ол аата эн бэйэҥ баран матырыйаал хомуйаҕын, эрэдээксийэҕэр кэлэн суруйаҕын, бэйэҥ тиэкискин эрэдээксийэлиигин, корректордыыгын, түүннэри типографияҕа хаһыатыҥ бэчээттэнэн тахсарын кэтээн хоноҕун… Быһата, “универсал” буолан хаалаҕын. Саамай үчүгэйэ диэн сири-дойдуну кэрийэҕин, элбэх айаннарга сылдьаҕын, тыа сирин олоҕун бары эйгэтин, култууратыттан саҕалаан экономикатыгар тиийэ суруйаҕын.

Оннук биэс сыл устата үлэлээн сайдыбыт, улааппыт саҕа санаммытым. Куоракка кэлэн, убайым курдук саныыр аҕа табаарыһым Миитэрэй Кустуурап сүбэтинэн, “Кыымҥа” үлэҕэ киирбитим.

Үс ый үлэлээбитим кэннэ “Саха сирэ” хаһыат тэриллибитэ. Уларыта тутуу кэмэ, Михаил Ефимович Николаев өссө бэрэсидьиэн буола илик, Верховнай Сэбиэт бэрэссэдээтэлэ… Саҥа демократическай үйэ хаһыатын оҥорорго сыал-сорук туруорбута. Онно үлэҕэ ыҥырдылар. Эдэрдэр муһуннубут. Уолаттар үһүөбүт – Станислав Алексеев, Дмитрий Филиппов уонна мин. Мария Алексеева, Людмила Апросимова, Сардаана Ордахова, Надежда Осипова, Варя Попова бааллар. Учууталым, наставнигым, саха суруналыыстыкатын сүдү киһитэ В.В. Кириллиҥҥэ үлэлээбиппиттэн билигин да дьылҕабар махтанабын.

 

 УЛАРЫТА ТУТУУ КЭМИГЭР ҮЛЭЛЭЭБИТ ДЬОЛЛООХПУТ

— Ол сылдьан, сахаҕа эрэ буолуо дуо, бүттүүн дойду үрдүнэн хайдах курдук улахан суолталаах кэмҥэ үлэлии сылдьаргытын төһө өйдүүгүт?

— Өйдөөн бөҕө буоллаҕа. Сибиэһэй салгын кэлбит курдуга, көҥүл аһыллыбыта, барыта саҥа, барыта сонун тиэмэлэр… 1-2 сыл иһинэн “Саха сирэ” хаһыат 5000 тиражтан 20 000 тиийэ эбиллибитэ. Оннук таһаарыылаахтык, аймньылаахтык үлэлээбиппит.

Биһиги көлүөнэ суруналыыстар демократия, уларыта тутуу кэмигэр, бастаан көҥүл тыына сибиэһэй салгын курдук сайа биэрэрин саҕана, төрүт култуураны сөргүтүү, ырыынакка киирии, онтон да атын уларыйыы-тэлэрийии саҕана айбыт-туппут, кэлбит-барбыт дьоллоохпут.  Уруккута саха норуотугар ким да тэлбэтэх суолун арыйдахпыт.

Ол саҕана “Бэйэм кэммэр командировка” диэн публицистическай кинигэм тахсыбыта. Ааҕааччы ону саҥа кэм кинигэтин курдук ылыммыта. Сурук бөҕөтө кэлэрэ, көрсүһүүлэргэ ыҥыраллара.

Онтон “Республика бүттүүнэ-Вся республика” хаһыат тэриллибитэ. Кылаабынай эрэдээктэринэн Галина Алексеевна Бочкарева үлэлээбитэ, эмиэ айымньылаах эдэр коллектив түмүллүбүтэ: Геннадий Бечеряков, Александр Веревкин, Петр Павлов, Данил Макеев, Людмила Ноговицына, Муттуххай Бороҥ о.д.а. Бары бу хаһыаттан куорсун анньынан билигин бэчээккэ айымньылаахтык үлэлии сылдьар  дьон. Онно мин кылаабынай эрэдээктэри солбуйааччынан үлэлээбитим. Суруналыыстыкаҕа наһаа ылларбытым, бары хайысхатыгар ылсан барбытым. Айан, кэлии-барыы да элбэҕэ.

Төһөнөн идэҕэр бэриниилээххин да, соччонон сайдар эбиккин. Бэйэм тутан-хабан хаһыат таһаарыахпын баҕарбытым. Ырыынак саҥа суоллары арыйар курдуга, атын омук сирдэригэр судаарыстыбаннай таһаарыылар буолбакка, чааһынайдар хото тахсаллар, билигин да оннук… Мин боруобалаан көрбөтөхпүнэ сатаныа суохпун дии санаатым. 2000 сыллаахха чааһынай тэрилтэ арынным, ырыынак кытаанах сокуоннарынан олорон, эмиэ ким да тэлбэтэх суолунан бардым…

Бастаан бүддьүөттэн, судаарыстыба бэлэмиттэн билбэт, саарбах эйгэҕэ барарга быһаарынарга сүрдээх ыарахан этэ, иннигэр туох күүтэрэ биллибэт.  “Далаһа” диэн өҥнөөх сурунаал идеятын толкуйдаабытым. Олег Сидоров “Илин” сурунаалы таһаарар, офистаах, саамай кылаабынайа компьютердаах, оччоллорго компьютер да аҕыйах сиргэ баара. Кини идеябын өйөөн, миэстэ биэрбитэ, онно табаарыспар сүрдээҕин махтанабын. Светлана Алексеева, Сардаана Барабанова, Сарыал Никифоров үлэлээбиттэрэ.  1000-тан тахса тираһынан тахсыбыппытын норуот үөрэ көрсүбүтэ. Эдэр суруйааччылары, режиссердары, поп, рок музыканнары о.д.а. суруйбуппут. 5 нүөмэр тахсыбыта. Бары биир хамнаһа суох үлэлээбиппит. Билигин санаатахха, хайдах атыылыыры билбэт эбиппит. “Далаһам” идеята, ис хоһооно, дьиҥэ, билигин да актуальнай дии саныыбын.

 

“КӨМҮӨЛ” – САХА НОРУОТУГАР СЫРДЫГЫ ТАРҔАТАР

Өҥнөөх сурунаал таһаарар Саха сиригэр олус ыарахан. Техническэй эрэ өттүнэн буолбакка, эн төһө да үчүгэйдик оҥор, ааҕааччыҥ ахсаана аҕыйах буолар. Сахалыы сурунаалларга өссө кытаанах. Ол иһин билигин элбэх сурунаал коммерческай буолан олороллор, онтон атын эстэллэр буоллаҕа.

“Илгэ”, “Уус саха” сурунааллары, “Тыа сирэ” хаһыаты таһаара сылдьыбытым. Онтон 2003 сылтан хаһыакка, сурунаалга эрэ буолбакка, кинигэҕэ эмиэ ылсыахха диэн “кинигэ издательствота” диэн тэриммитим. Ол саҕана “Бичик” эрэ баара, “Сайдамы” кытта биир кэмҥэ чааһынай кинигэ таһаарыытын саҕалаабыппыт, билигин элбээтилэр.

Бэйэ дьыалата, хантан да көмөтө суох, биир киһи кыаҕынан үлэлиир сүрдээх ыарахан. Биирдэ “Көмүөллэр” Горнайга “Үлэ күүһэ” хаһыат эрэдээксийэтигэр тиийдибит. Кырдьыгынан эттэххэ, наар атарахтатыллар, ким да соччо-бачча билиммэт тэрилтэтэ этибит, ону горнайдар наһаа үчүгэйдик көрүстүлэр, балаҕаҥҥа көрсүһүү буолла, онно туран суруйааччы Родион Саввинов тыл эттэ: “Барыыс, эн саҥа суолу тэлэн эрэйи көрө сылдьаргын билэбит. Бэринимэ, инниҥ диэки дьүккүрүйэн ис! Элбэх ааны тоҥсуйдаххына, хайаан да биир эмэ аан арыллыаҕа”, — диэбитин наһаа чугастык ылыммытым. Кырдьык, өр дьүккүөрдээхтик үлэлээтэххэ, кыһалыннахха, барыта табыллар эбит.

Киэн туттарбыт диэн, “Көмүөл” үлэтэ харчы туһа эрэ буолбатах, саха норуотугар сырдыгы, үтүөнү тарҕатарга ананар. 15 сыл тухары саха полиграфиката, публицистиката сайдарыгар улахан кылааппытын киллэрдибит дии саныыбын.

Биһиги эйгэбитигэр күүстээх күрэстэһии баар буолан, саха кинигэтин ис-тас көстүүтэ тубуста диибин. 5 улуус, 20-чэ нэһилиэк кинигэтэ таҕыста. Ону таһынан, араас альбомнары, суруйааччылар айымньыларын, кинигэлэрин, биирдиилээн боростуой дьон кинигэлэрин сүүһүнэн таһаардыбыт.

Иккилии сыл буола-буола “Печатный двор”  Уһук Илин регион бэстибээлигэр кыттабыт, хаста да кыһыл көмүс мэтээл ылбыттаахпыт. 2012 сыллаахха “Сахалар. Дьылҕа-хаан ыйааҕынан” диэн кинигэм Гран-При ылбыта.

Күн бүгүн айар кэллэктииппит тутаах киһитэ Августина Чемчоева кинигэни саҕаланыаҕыттан тиһэҕэр диэри тиэрдэр үтүө үлэһит, кылаабынай эрэдээктэринэн дириҥ билиилээх Варвара Саввинова үлэлиир. Кинигэ ис-тас оҥоһуутугар, дизайныгар туспа көрүүлээх, уопуттаах Степан Спиридонов, Владимир Дойдуков, Герта Рудых, Наталья Саввинова уонна эдэр дизайнердар үлэлэһэллэр. Биһигини кытта сүрдээх элбэх кыраайы үөрэтээччилэр, ааптардар үлэлэһэллэр: Николай Петров, Петр Томскай, Константин Родионов, Чурапчыттан Мария Андреева, Намтан Майя Софронова, Тарас Никонов, Александр Копырин о.д.а. Кинилэргэ махталбыт улахан.

 

КИНИГЭ – ОЛОХХО ТАРДЫҺЫЫ КӨСТҮҮТЭ

— Саха бэчээтигэр, ордук сахалыы тыллаах хаһыаттарга, билигин ыарахан кэм кэллэ дии санаабаккын дуо?

— Хаһыат сүрүн сыаннаһа – информация. Ону билигин интернеккэ киирэн тутатына ааҕан кэбиһиэхпитин сөп буолла. Хаһыакка, чахчы, ыарахан кэмнэр кэллилэр.

Мин ытыктыыр учууталым Ксенофонт Уткин-Нүһүлгэн “Кинигэ – үйэлэр бэйэ-бэйэлэрин кытта кэпсэтэр үрдэллэрэ” диэбиттээх, сахаҕа “суруллубут – суоруллубат” диэн өс хоһооно баар. Кинигэ таһааран дьон олоххо суол хаалларыахтарын баҕараллар – бу олоххо тардыһыы биир көстүүтэ.

“Кинигэ диэн сотору суох буолуоҕа, барыта электроннай буолуоҕа” диэҥҥэ сөбүлэспэппин, мин санаабар, киһи тутан-хабан олорон ааҕар кинигэтэ бэйэтэ искусство, онон хаһан да сүтүө суоҕа. Киинэни хас биирдии ыалга видеомагнитофон кэлбитигэр сүтүө диэбиттэрэ, кинотеатр сүтэринээҕэр буолуох элбии турар… Киинэ, кинигэ, хартыына – хаһан да сүппэт өйдөбүллэр.

***

Розалия ТОМСКАЯ,

“Киин куорат” хаһыат.

Оставить комментарий