“Дьон саҥата бэрт”
Соторутааҕыта улуус баһылыктара каадырынан хааччыллыы быстар мөлтөҕүн, учууталлар, быраастар, тыа хаһаайыстыбатын специалистара тиийбэттэрин туһунан этинэн тураллар.
Дьиэ-уот боппуруоһа, суол-иис, сибээс кыһалҕата бытааннык да буоллар син быһаарыллар, үлэ барар.
-Эдэрдэр тыаҕа өссө тоҕо хаалыахтарын баҕарбаттарын билэҕин дуо? Дьон сыһыаныттан, – диэн уопуттаах быраас этэр. – Холобур, биир билэр нэһилиэкпэр саҥа быраас ончу олохсуйбат. Дьиэ биэрэллэр, хамнас төлөнөр, ол гынан баран дьон 1-1,5 сыл үлэлии-үлэлии баран иһэр. Сааһыран хаалбыт коллектив саҥа үөрэҕин бүтэрэн кэлбит эдэр киһини сүгүннээбэттэр. Аны дьон саҥата бөҕө. “Тугу да билбэт, интернети хаһан тахсар, тугу эрэ суруйан тахсар”, – диэн. Биллэн турар, уопута суох саҥа үөрэҕин бүтэрбит оҕо үлэтин саҕалыыра уустук буоллаҕа. Ону көмөлөһүөхтэрин оннугар суустуу, элэктии сылдьаллар.
Дьоммут олох култууралара суох. Наар ылардаах сылдьаллар. Хара аантан “үҥсүөм” диэн киирэллэр. “Анаабыт эмин аныыр”… Тугуй бу? Бэйэлэрин оҕолорун, сиэннэрин саастыы эдэр быраастары хара маҥнайгыттан сааммытынан көрсүү?! Кэлин уопутуруохтара эбээт. Киһилии сыһыан туохтааҕар да күндү. Буолаары буолан эдэр специалистарга.
Хас биирдии ыарыы эмтэнэр, булгуччу тутуһуллар протоколлаах. Ону быраас бэйэтэ талбытынан уларытар кыаҕа да суох, бырааба да суох. Үҥсэрбитинэн маладьыастарбыт. Ол онно эмтиир протоколтан атыны тугу эмэ анаабыт буоллаҕына, дьэ ол быраас көтө-көтө барар. Ол ону “анаабыт эмин аныыр” дииллэр. Интернетинэн ыарыы симптомун тоҕо көрүө суохтааҕый? Чопчулуур ыарыһахха бэйэтигэр үчүгэй буолбатах дуо? “Суруйан тахсаллар”. Ирдэбил оннук. Пациент ыарыыта барыта биир базаҕа киллэриллиэхтээх, сырыы аайы сураспат да гына, ыарыы хаамыытын, эмтэниитин кэтээн көрөөрү.
Хас биирдии киһи бэйэтин доруобуйатыгар, бастатан туран, бэйэтэ эппиэттиир. Сыалааҕы-арыылааҕы, туустааҕы-тумалааҕы наар сиир киһи иһэ-үөһэ ыалдьыбакка ханна барыай? Ситэри утуйбат наар кыйытта, күүрэ сылдьар киһи, эбиитин табахтыыр, арыгылыыр буоллаҕына, давлениета үрдүк буолумуна. Бэйэ доруобуйатын көрүнүөххэ, харыстыахха наада. Кыратык да буоллар хамсанан, аһы көрүнэн, режими тутуһан, майгыны-сигилини тупсаран сырыттахха, элбэх ыарыыны тумнуохха сөп. Быраас ыарыы содулун эрэ эмтиир, төрүөтүн киһи бэйэтэ суох оҥоруохтаах. Быраас Таҥара буолбатах, аба-хомуһуна суох.
Дьон дьоҥҥо сыһыана наһаа толоос буолла. Ордук эдэр специалистартан туох да баһаамы, сиэри таһынан кэлээттэрин кытары ыга үктээн, ирдээн бараллар. Сүбэ-ама, харыстабыллаахтык сыһыаннаһыы суох. Эһиги оҕоҕут, сиэҥҥит ханна эрэ атын сиргэ специалиһынан бардаҕына итинник тоҥкурууннук сыһыаннастахтарына сөбүлүөххүт этэ дуо? Дьэ, сүрдээх…
Атын куораттарга бараарыҥ эрэ, көрүн уонна. Дьон быраастарга сыһыана олох атын. Биир эдэр коллегам Москваҕа үлэлии сылдьыбыта. Манна кэлэн баран наһаа сөҕөр этэ: “Субу киирээри олороллор уонна быраастары үөҕэллэр. Аан чараас, истиэхтэрэ эҥин диэн кыратык да туттумматтар. Анаалыс суруйдахха, “хамнастарыгар эбинээри ити элбэх баҕайыны суруйаллар” диэн уочаракка олорон мөҕүттэллэр. Кинилэр биир да кэпиэйкэни төлөөбөттөр ээ, биһиэхэ да ол онтон эбии туох да төлөммөт. Кинилэр ыарыыларын чопчулаары, кинилэргэ кыһаллан көрө-истэ сатыыгын, ону ол хата үөҕэ олороллор”.
Онон, дьон эдэр каадырдары харыстааҥ, көмө, сүбэ-соргу буолан көрүстэххитинэ эдэр специалистар тыа сиригэр олохсуйалларыгар тирэх буолуоххут.
***
Aartyk.Ru
суруйуллубут . Учугэй специалист ер сыл улэлээн , элбэх эрэйинэн иитиллэр . Ону ейдеен , ейеен иhиэххэ наада эдэр дьону.
Сөп сыанабыл буолбут. Билинни кэмнэ наставничество куускэ барыан наада балыhа эрэ улэhиттэригэр буотах, барытыгар оскуола да т/х, нэhилиэк администрациятын да улэтэ буоллун.
арааhа биир дойдулаахтарын Маалыкайдары хомуруйбут быhыылаах….
Ол түбэҕэ, быраастара суох олороллор диэбиттэрэ….
Итинник сыьыан хайа да нэьилиэккэ баар, оно еьургэммэккэ, баары билинэн, кеннерунэр улэни ыытыахха. Туох барыта уунэн-сайдан тахсар. Москуба биирдэ тутуллубата5а.
Куоракка да бары итинниктэр.Акаары сурэ5э суох быраас сиэстэрэ элбэх.Оссо кыыьыран бырдацаластар.Ус сылга биирдэ кэллэххэ.Ону да санкурортнай карта туьуттан.Кинилэргэ кордорон да диэн.Тугу да билбэттэр.Дьон сопко гынар.Урут со5урууттан нуучча кыргыттара фельдшер ветеринар учуутал кэлэрэ.Оччолорго олох оссо кытаана5а.Ас тацас тиийбэт.Ыал барыта ферма5а босхону урдунэн хамначчыт.О5о бо5о.Ыары антисанитария.Ону сацата суох эмтээн уорэтэн.Тоьолоох киьини быьаан абыраан эмтээн уорэтэн кэлтэрэ буолуой.Бэйэлэрэ эмиэ кыаммат дьон о5олоро Сибиртэн сир тугэ5иттэн кэлбит татаар мордва удмурд коми пермяктар.Онон саханы кытта аймахтыы буолан хаалан олохсуйан абырабыттара.
Аныгы быраас ыарыһаҕы тутан-хабан көрбөт, иһиллээбэт.
Ыарыһах тугу дойҕохтуурунан со-слов пациента, көмпүүтэргэ бэчээттээ да бэчээттээ буолар. Уонна ол ыарыһах эппитинэн диагноз туруорар🤭😂
Ыарыһахтарга да, бииргэ үлэлиир саастаах коллегаларыгар да, эдэр специалистарга даҕаны итэҕэс, сыыһа хамсаныы, саҥа-иҥэ баар. Ирдэбил маннык дии-дии үрдүнэн-ааныынан көрүү үгүс. Ол түмүгэр кыайан көннөрүллүбэт ыарыылар, сыыһа эми анааһыннар тахса тураллар. Сатаатар ону билиммэттэр, көннөрө да сатаабаттар. Биирдии ыарыһаҕы 15 мүн уһуннук көрүө суохтаахтар, барытын комьютерга суруйохтаахтар диэн быраастарга ирдэбил ситуацияны тупсарбат. Эбиитин ити суруйар протоколлара дьон уратытын учуоттаабат, туох эрэ массыыналары өрүмүөннүүргэ анаммыт сурук курдук: көрдөрө кэлбит киһини биир халыыптык эмтииллэр. Буоллун-хааллын диэн сыһыан хайдах эрэ наһаа элбээн эрэр курдук. Үчүгэй кыһамталаах бырааһы аны сүрэҕэ суох биир идэлээхтэрэ бэрт былдьаһан сүгүннээбэттэр. Аны куоракка сүгүн көрбөккө аата, платнайга баран көрдөр диэн быһаччы этэллэр. Харчы төлөөн киирбитин бу көрбүт бырааһын бэйэтэ олорор буолар. Дьэ онно үөрэ-көтө көрсөр уонна уруккутун курдук эмп аныыр. Ол кэннэ ким саҥарбат буолуой….