Изот Кривошапкин – чөмпүйүөн!

Остуол тенниһигэр өрөспүүбүлүкэ быйылгы чемпионатын сүрүн уратытынан эһиил Ньурбаҕа буолар Саха сирин норуоттарын IX Спортивнай оонньууларыгар кыттыахтаах хамаандалары сүүмэрдээһин буолла. Алтынньы 2-4 күннэригэр Дьокуускай куорат “Кыайыы 50 сыла” Спорт Дыбарыаһыгар 23 улуустар хамаандаларын 200-кэ кыттааччылара путевкалары былдьастылар.

былдьастылар.

Хатылылар

Остуол тенниһэ “единоборство” көрүҥэ буолбатах буолан, чемпионакка оскуола оҕолоруттан саҕалаан, улахан дьон, аҕам саастаахтар бары кытыннылар. Остуол тенниһин үчүгэйдик баһылаабыт, бэйэлэрин саастарынан бөлөхтөр күрэхтэһиилэригэр кэккэ ситиһиилэрдээх, кыайыы-хотуу аргыстаах, спортивнай эрэсэрээттэрдээх, маастарга кандидаттар, спорт маастардара бааллар. Өрөспүүбүлүкэ чемпионатын “абсолютнай” бастыыр иһин  түһүлгэҕэ тэҥнээх.

Бэрт сэргэх, олус интэриэһинэй оонньуулар болҕомто киинигэр турдулар. Ыччаттарбыт тахсан иһэллэрэ үөртэ. Икки күн тилэри элбэх көрөөччү астына-дуоһуйа “иннэ-бүргэс” үрдүгэр олорон ыарыйдылар. Үгүстэр, Москваҕа Олимпийскай эрэл училищетыгар үөрэнэр, “Азия оҕолорун” Оонньууларын кыһыл көмүс медалиһа, Россия уолаттарын чөмпүйүөнэ, призера, Чурапчы Хатылытыттан 17 саастаах Изот Кривошапкин төһө эбиллибитин, хайдах оонньуурун көрөөрү кэлбиттэр.

Эдэр теннисис түһэн биэрбэтэ. Сыанабыллары теннискэ олохторун анаабыт бэтэрээннэр оҥордулар. 70-с сылларга өрөспүүбүлүкэ чөмпйүөнэ, призера, сылын аайы чемпионакка көтүппэккэ кыттар, физика-математика наукатын кандидата Петр Петрович Аммосов санаатын кытта үллэһиннэ: “Сахабыт сирин аатырдыбыт бастакы маастардарбыт сааһыран эрэллэр. Түргэн хамсаныылардаах эдэрдэр эбиллэн, тупсан иһэллэр. Москваҕа теннис оскуолатыгар үөрэнэр “буруолуу сылдьар маастар” Изот Кривошапкин чемпионаты киэргэттэ. Икки-үс сыллааҕыта “Азия оҕолоругар” оонньообутун көрбүппүт. Уолбут улаханнык эбиллибит. Охсуулара “направленнайдар”, “подачаларын” киһи кыайан ылбат. Атын оҕолорбут эмиэ күүһүрбүттэр. Ньургун Сабарайкин, Василий Румянцев курдук улахан маастардарбытын кытта тэҥҥэ оонньууллар. Баһыйдылар. Талааннаах оҕолор бааллар. Изот курдук соҕуруу барбыттара буоллар өссө сайдыа эбиттэр. Оскуола оҕолоро Россияҕа биллэр оонньооччуларынан буоллулар. Кинилэри күүтэбит”.

60-70 сс. Саха АССР, Дальнай Восток чөмпүйүөҥкэтэ, РСФСР-га тиийэ тахсыылаахтык оонньообут, хамаанда хапытаана, Саха Өрөспүүбүлүкэтин осутол тенниһигэр Федерациятын салайбыт, соторутааҕыта үбүлүөйдээх сааһын бэлиэтээбит Альбина Иннокентьевна Поисеева: “Быйылгы өрөспүүбүлүкэ чемпионата олус тыҥааһыннаах буолла. Эдэр оҕолор кэлбиттэрэ интэриэһи үөскэттэ. Чахчы, солбуйар көлүөнэ кэлбит. Изот Кривошапкин Москваттан кэлэн оонньоон, Чурапчылар хамаанданан бастааннар, дьоллонон сылдьабыт. Аҕыйах хонуктааҕыта Россия турнирыгар бастакы-иккис миэстэлэри ылаттаан, Чурапчыттан бастакы маастарданныбыт. Өрөспүүбүлүкэ былырыыҥҥы чөмпүйүөнэ Арсен Аржаков олус тыҥааһыннаах киирсиигэ спорт маастарын Василий Румянцевы кыайан баран, финалга Изотка хоттордо. Россия оҕолорун сүүмэрдэммит хамаандатыгар сылдьар Изот Кривошапкин эрэлбитин толордо. Утарсааччыларын барыларын хотуталаата. Соҕуруу теннис оскуолатыгар үөрэнэ сылдьар бастакы хараҥаччыбыт. Олус үчүгэй, үрдүк техникалаах оонньуулары көрдөрдө. Хатылыга аҕата Геннадий Изотович Кривошапкин бэйэтин баҕатынан 4-5 сыл иһинэн дьарыктаан оҕолору таһаартыыр.  Тыа да сириттэн сөпкө дьарыктаатахха “результакка” үлэлиэххэ сөбүн итэҕэтэр. Остуол тенниһин Киинин Дьокуускайга тутарга үлэ бара турара кэрэхсэбиллээх. Изот спорт маастарынан буолан үбүлүөйбэр бэлэх оҥордо!”.

Бырааттыы Владимир, Изот Кривошакиннар “пааранан” оонньооһуҥҥа эр дьоҥҥо бастаатылар. Буккаас оонньууга Изот Кривошапкин Эмилия Аввакумовалыын (Үөһээ-Бүлүү) үһүс миэстэлэннилэр. Хатылыттан Кривошапкиннар дьиэ-кэргэнтэн Владимир, Изот, Ян, Дарима төрдүө буоланнар чемпионакка кытыннылар. Спорт, остуол тенниһэ куттаах ыал аҕалара Геннадий Изотович Кривошапкин оҕо эрдэҕиттэн теннистиир, билигин Россия, Саха сирин чөмпүйүөннэрин, призердарын тренерэ: “Пааранан оонньууларыгар долгуйуу бөҕөтө. Финалга икки күүстээх маастардары Василий Румянцевы (Уус-Алдан), Ньургун Сабарайкины (Таатта) кытта тыҥааһыннаах киирсиилэр буоллулар. Сарсыарда “настройкалаабытым”. Уолаттарбар Владимирдаах Изотка эрэнэр этим. Тэҥ оонньууга 3:1 кыайдылар. Нэдиэлэҕэ сэттэтэ, күҥҥэ икки аҥаардыы чаас дьарыктанабыт. Тохтообоппут. Мин бэйэм “любитель” теннсиспин. Оҕо эрдэхпитинэ аҕабыт остуол тенниһин оҥорбута, бэһис кылаастан табаарыстарбын Кузьмин Коля, Атласов Коля буоламмыт оонньуурбут. Билигин дьарыктыыр уонтан тахса “результаттардаах” оҕолордоохпун. Уолум Изот маастары толордо, Арсен Аржаков маастарга кандидат, былырыын өрөспүүбүлүкэҕэ бастаабыта. Улахан уолум Вова бу чемпионакка быраатынаан Изоттуун “паарнайга бастааннар, кандидаты толордо быһыылаах. Улахан кыыһым Дарина сэттис кылааска үөрэнэр, быйыл Дальнай Востокка үһүс миэстэлэннэ. Арсен Аржаков соҕуруу Уссурийскайга маастар-кылааска сылдьан дьарыктанна. Изоту оҕо эрдэҕинэ тренердэр Чебоксарыга Россия чемпионатыгар оонньуурун көрөннөр, Москваҕа теннис оскуолатыгар ыҥырбыттара.  Уопуттаах тренердэргэ дьарыктанар. Тренердэрин кытта сибээс тутуһабыт, кэпсэтэбит. Салгыы оҕолору кытта үлэлиир баҕалаахпын. Сүбэм диэн, күн аайы оонньуохха наада. Вова УОР бүтэрэн, армия кэнниттэн Чурапчы институтугар үөрэнэр. Дальнай Востокка элбэхтик бастаабыта. Улахан маастардары кытта хайдах оонньууллара буолла диэн долгуйдум”.

Чемпионат сүрүн судьуйата Александр Алексеевич Алексеев: “Күрэхтэһиилэр үрдүк таһымҥа аастылар. Састаап да олус күүстээх. Изот Кривошапкин хамаандатын инники таһаарда. Соторутааҕыта Бүтүн Россиятааҕы күрэхтэһиигэ “личкатыгар” иккис миэстэлэммитэ, иккиэ буолан оонньооһуҥҥа бастааннар, маастары толорбута. Теннис сайдан, эдэрдэр тахсан иһэллэр. Ыччаттар оонньуур техникалара тупсан иһэр. Изот күүскэ эбиллибитэ харахха быраҕыллар. Күрэхтэһииттэн күрэхтэһиигэ таһымын өссө үрдэтиэҕэ. Оонньуур техниката “атакующай”. Көмүскэнии уруккуга хаалбыта. Ракетка көрүҥүн арааһа элбэх, бэйэҕэр сөптөөҕү булунуоххун наада. Ол эмиэ бэйэтэ туспа сатабыл. Изот бастаан училищены бүтэриэн наада. Тэҥ саастыылаахтарыгар Москва сүүмэрдиир хамаандатыгар баар. 12 остуолунан оонньотон программабытын толордубут”.

Саха Өрөспүүбүлүкэтин иккиэ буолан оонньооһуҥҥа уонна биирдиилээһиҥҥэ чөмпүйүөнэ, буккаас оонньууга боруонса призера, Москватааҕы Олимпийскай эрэллэр училище иккис куурсугар үөрэнэр, Чурапчы маанылаах ыччата Изот Кривошапкин: “Бастатан туран, үбүнэн-харчынан көмөлөһөр “спонсордарбар”, “Сэттэ” тутуу хампаанньатын салайааччытыгар Андрей Джурович Даниловка, “Туймаада-нефть” ген. дириэктэригэр Степан Михайлович Чепаловка, итиэннэ, оҕо эрдэхпинэ Кытайга илдьэ сылдьан үөрэттэрбит, бу кэлин эмиэ сырытыннарбыт, Анатолий Анатольевич Ефремовка махталбын тиэрдэбин. Москваҕа теннис оскуолатыгар төрдүс сылбын үөрэнэбин. Аны үс сыл хаалла. Салгыы көстөн иһиэ. Россия үтүөлээх тренердэригэр Лев Николаевич Ступаченкоҕа, Антон Таймуразович Хурцилаваҕа дьарыктанабын. Күн аайы күҥҥэ иккилиитэ эрчиллэбит. Ыччаттарга Россия чемпионатын кыайыахпын баҕарабын. Рыбаков, Киселев, Гордин курдук күүстээх оонньооччулар элбэхтэр. Уон иһигэр хапсар-хапсыбат сылдьабын. Теннис үгүс дьарыгы эрэйэр уустук, ыарахан спорт көрүҥэ. Оонньуур хаачыстыбаҕыттан элбэх тутулуктаах. Оскуорас быһаарар оруоллаах, толкуйдуурун, хамсанарын түргэнэ, этин-сиинин туруга, “подача”, “скидка”. “Бой” биэрэргэ эргиччи толору бэлэмнээх буолууну ирдиир. Сахам сиригэр бастаабыппыттан улаханнык үөрдүм. Остуол тенниһэ курдук эриэккэс көрүҥүн таптааҥ, спордунан дьарыктаныҥ!”.

Теннис, гимнастика тренерэ Василий Петрович Захаров туһунан “Угуйааччы. Тренер. Учуутал” кинигэ ааптардара, Баһылай Бөтүрүөбүс иитиллээччилэрэ Светлана Николаевна Башарина, Наталья Васильевна Дьячковская таһаартараннар, тенниһи таптчааччыларга бэртээхэй бэлэх оҥорбуттара, туспа бэлиэ түгэн.

Бастыҥнар

Бары күүппүт, кэтэспит Изот Кривошапкин оонньуур кылааһа лаппа эбиллибит. Хайдах курдук үчүгэйдик оонньуурун көрөн, киһи хараҕа үөрэр. Сүүрэ сылдьан оонньуура, туттара-хаптара чэпчэкитэ, өрүтэ тэйиэккэлиирэ, охсуута табылыннаҕына ырааҕынан эргийэн сүүрэн кэлэрэ, сэниэлээҕин, туйгун туругун көстүүлэринэн буоллулар. Оонньуура да кыраһыабайа!

Көрбүт эрэ барыта астынна, сэргэхсийдэ. Эмиэ Хатылыттан тыыллан-хабыллан тахсыбыт, ааспыт үйэ күүстээх теннисистэрин, дьикти хамсаныылардаах бырааттыы Алексан, Михаил Доҕордуураптары уонна “Оо, спорт, эн кэрэҕин даҕаны!”,- диэн Олимпийскай оонньуулар көҕүлээччитэ Пьер де Кубертен этиитин санатта.

Биирдиилээн киирсиилэргэ эр дьоҥҥо Изот Кривошапкин (Чурапчы), Василий Румянцев (Уус-Алдан), Ньургун Сабарайкин (Таатта), Арсен Аржаков (Чурапчы); дьахталларга Анита Ноговицына (Ньурба), Ольга Тихонова (Ньурба), Диана Пахомова (Үөһээ Бүлүү), Анастасия Беленкова (Кэбээйи), туһааннааҕынан, бастакы, иккис-үһүс миэстэлэри ылаттаатылар.

Иккиэ буолан пааранан оонньооһуҥҥа эр дьоҥҥо бырааттыы Владимир, Изот Кривошапкиннар (Чурапчы) бастаатылар, Василий Румянцев (Уус-Алдан), Ньургун Сабарайкин (Таатта) иккис, Арсен Аржаков (Чурапчы), Жан Христофоров (Хаҥалас) уонна Ярослав Антонов (Дьокуускай), Антон Нестеров (Мэҥэ-Хаҥалас);

дьахталларга Диана Пахомова (Үөһээ Бүлүү), Эмилия Аввакумова (Үөһээ Бүлүү) бастаатылар, Анита Ноговицына (Ньурба), Арина Федорова (Мэҥэ-Хаҥалас) иккис, Ольга Тихонова (Ньурба), Зульфия Афонская (Уус-Алдан) уонна Римма Турнина (Бүлүү), Саргылаана Семенова (Хаҥалас) үһүс миэстэлэннилэр.

Иккиэ буолан буккаас оонньооһуҥҥа Михаил Кылабысов (Мэҥэ-Хаҥалас), Анита Ноговицына (Ньурба) бастаатылар, Жан Христофоров (Хаҥалас), Ольга Тихонова (Ньурба) иккис, Изот Кривошапкин (Чурапчы), Эмилия Аввакумова (Үөһээ Бүлүү), Антон Нестеров (Мэҥэ-Хаҥалас), Арина Федорова (Мэҥэ-Хаҥалас) үһүс миэстэлэннилэр.

Эр дьоҥҥо Чурапчы бастаата, Бүлүү иккис, Таатта үһүс; дьахталларга Ньурба бастакы, Үөһээ Бүлүү иккис, Хаҥалас үһүс миэстэлэри ылаттаатылар. 2027 сыл от ыйын 7-11 күннэригэр Ньурбаҕа буолар Саха сирин норуоттарын XI Спортивнай оонньууларыгар кыттыыны ылар путевкалары эр дьоҥҥо, бириистээх үһүс миэстэлэргэ тиксибит хамаандалары сэргэ, Мэҥэ-Хаҥалас, Сунтаар, Ньурба, Горнай, Хаҥалас, Уус-Алдан, Дьокуускай, Амма, Кэбээйи; дьахталларга Амма, Мэҥэ-Хаҥалас, Бүлүү, Чурапчы, Горнай, Кэбээйи, Нерюнгри, Дьокуускай, Таатта улуустарын хамаандалара ылаттаатылар.

***

Баһылай Посельскай