Светлана ИННОКЕНТЬЕВА «Эттэтии» быыстапкатын туһунан санаалар

Ойууннааһын – саха төрүт итэҕэлигэр, култууратыгар, сиэригэр-туомугар, өйүгэр-санаатыгар дириҥник иҥэ сылдьар. Саха уус-уран литературан төрүттээччилэрэ – Өксөкүлээх Өлөксөй, Былатыан Ойуунускай – ааттарыгар даҕаны аптаахтара-хомуһуннаахтара этиллэ сылдьар. Тыллара-өстөрө, көрүүлэрэ, дьүһүйүүлэрэ, дьайыылара Орто дойду орто баайыылаах киһи киэбиттэн быдан үрдүгүн туоһулуур.

«Ойуун түүлэ», «Кыһыл Ойуун», «Хара кыталык», «Тыгын Дархан» онтон да атын саха классиктарын үйэлээх айымньыларыгар илбистээх тыллаахтар, ичээн өйдөөхтөр, айылҕаттан анаан айдарыылаахтар уобарастара чаҕылхайдык ойууланар.

Бу кырыа кыаһаан дойдуга икки атахтаах Айылҕатын кытары биир тылы булан, эйэ-дэмнээхтик олордоҕуна  эрэ тыына уһуон сөбө. Оттон Айыылар икки, Иччилэр икки – Айылҕа көстөр-көстүбэт күүстэрин – икки атахтаахха ыйан-кэрдэн биэрээччи – аһаҕас эттээх-сииннээх, көстүбэти көрөр, иһиллибэти иһиллиир ичээн дьон этэ буоллаҕа. Ол иһин айылҕаттан айдарыылаахтарга саха киһитин сыһыана былыр-былыргыттан ураты.

Төһө да түөрт үйэ тухары үтүргэҥҥэ сырыттар, ойууннааһын син биир онон-манан тэһэ кэйэн тахса турара сөхтөрөр. Хаан диэн баар эбит сүдү күүс. Тугунан да суурайбаккын. Кэмэ кэллэҕинэ өбүгэҥ идэтийбит идэтин  уһугуннарар эбит.

Саха ойуулуур-дьүһүннүүр искусствотыгар ойууннааһын тиэмэтэ урут сэмэйдик, онтон 90-с сыллартан дорҕоонноохтук дьон-сэргэ көрүүтүгэр тахсан барбыта. Саха итэҕэлин уруһуй искусствотыгар анаан-минээн таһаарбыт художнигынан Тимофей Степановы билинэбит. Этнография өттүнэн ойууннааһыны аныгы хараҕынан сыныйан ырыппыт киһинэн ХИФУ профессора Розалия Бравина буолар.

Светлана Иннокентьева ойууннааһын, удаҕаннааһын биир саамай кистэлэҥ эйгэтин – эттэтиини холустаҕа дьүһүйэн аан маҥнайгынан кут-сүр, эт-сиин, өй-санаа хайдах уларыйарын искусство нөҥүө көрдөрдө.

–Мин көрүүбүн, санаабын, билиибин ордук  уруһуйдаан таһаарабын, – диэн кини этэр.  – Дьиҥинэн, хас биирдии киһи күнүн аайы өлөр, күнүн аайы – тиллэр. Бу барыта – трансформация. Бу хартыыналарым ойуун, удаҕан эттэтиитин эрэ туһунан буолбакка, хас биирдии киһи олоҕор тахсар уларыйыыны көрдөрөр, – диир.

Света «Аар Саха» бастакы персональнай быыстапкатын аныгы технологиянан – уруһуйдарын хамсатан, саҥардан, суруйан көрдөрбүтэ. Быыстапка 2024 сыллаахха Михаил Сивцев, «Азия оҕолоро» аан дойдутааҕы спортивнай оонньуулар дирекциятын салайааччыта, быһаччы өйөбүлүнэн культурнай программаҕа киирбитэ. Оҕо, ыччат эрэ буолбакка улахан дьон болҕомтотун күүскэ тардыбыта.

Михаил Петрович «Эттэтии» быыстапканы көрөн баран Светлана талаана өссө сайдан, ис хоһооно дириҥээн иһэрин бэлиэтиир:

«Киһи олоҕо эриэ-дэхси буолбат: түһүүлээх да, тахсыылаах да. Биир күн ат уорҕатыгар, сарсын – өрөҕөтүгэр. Ол аайы киһи өйө-санаата уларыйар: тимирэр-күөрэйэр, өлөр-тиллэр. Итинник тыыннааҕыҥ тухары трансформация бара турар. Ол буоллаҕа –  олох диэн. Света хартыыналарыгар – итэҕэл баар: сырдыкка, күүстээх сүргэ, ырааас ыраҕа. Ол – кини күүһэ».

Билигин «Эттэтии» хартыына түһүмэҕэ  «Үргэл» арт-галереяҕа турар. Быыстапка кулун тутар 18-гар диэри буолар. Галерея бэйэтэ бүөм ураты тыыннаах, салгыннаах.

«Манна аатырбыт саха художниктара, Афанасий Осипов, бэл, иккитэ быыстапка тэрийбитэ. Үгүс саха талааннаах ыччата «Үргэлтэн» үүнэн тахсыбыта, – диэн Юрий Спиридонов галерея дириэктэрэ, Саха Республикатын народнай худуоһунньуга этэр. – Худуоһунньуктар боростой дьон буолбатахтар ээ, аһаҕас эттээх дьон, иэйиини салгын-куттарынан хабар дьон. Хартыына – өй-сүрэх улахан үлэтиттэн төрүүр.  Светлана «Эттэтии» хартыыналарын түһүмэҕин идэтийбит художник хараҕынан да көрдөхпүнэ   өҥө-дьүһүнэ олус табыллан таҥыллыбыт – бороҥ, сиэрэй, үрүҥ көмүстүҥү палитра, композициятын туруоруута эмиэ профессиональнай. Ис хоһоонун бэйэҕит да көрөҕүт, олус дириҥ. «Үргэл» галерея хас да ый инниттэн  графига толору, уочараттаах. Быыһык кэм тахсыбытыгар хас да быыстапкаттан Светлана үлэтин талан туруорарга быһаарбыппыт – тематиката ураты.

Галерея концепцията – көрөөччүгэ уу чуумпуга хартыынаны көрдөрүү. Көрөөччү уонна хартыына. Туох да аралдьытыа суохтаах. Чуумпуга киһи бэйэтин кытары бэйэтэ хаалар. Бэйэтин санаата, бэйэтин эмоцията, бэйэтин өйүн-сүрэҕин үлэтэ. Ол буолар «Үргэл» атын музейдартан уратыта», – диэн Юрий Васильевич этэр.

Юрий Спиридонов курдук идэтийбит, үрдүк таһымнаах, ааттаах-суоллаах художник санаатын истэр куруук күндү буолар.

Онон, доҕоттор, тиэтэйиҥ, кулун тутар 18-гар диэри «Үргэл» арт-галереяҕа «Эттэтии» быыстапканы тиийэн көрүҥ. Сырдык итэҕэл тыынын сомсуҥ, санааҕытын бөҕөргөтүнүн, сүргэҕитин көтөҕүҥ! Дьикти быыстапка эйгэтэ эһигини күүтэр чааһа 10.00 – 17.00.

***

Туйаара НУТЧИНА,
Aartyk.Ru