Ааспыт үйэ номоххо киирбит атах оонньуутун маастардара, быһыйдара, рекордсменнара, лоп-курдук, 60 сыллааҕыта өрөспүүбүлүкэ хаһыаттарын бараабыт, 1966 с. орто оскуоланы бүтэрбит ыччаттар Николай Александрович Санников, Иван Иванович Горохов, Евгений Андреевич Прима, Василий Алексеевич Кулагин, эр-биир, Саха сирин норуоттарын V Спартакиадатыгар чөмпүйүөннээбиттэрэ. Төрдүөн кэлэннэр, көрөн-истэн, сэлэһэн, түһүлгэни киэргэттилэр.

Итиэннэ, кырдьаҕас Бүлүү куоратын наставник-учуутала, билигин “Чэбдик” кулуубу салайар, Саха Өрөспүүбүлүкэтин “Үлэ Киһитэ” бэлиэлээх Маргарита Григорьевна Куличкина, Василий Васильевич Николаев кэргэнэ Люция Григорьевна, бииргэ күрэхтэспит доҕоро, үөлээннээҕэ, 34 сааһыгар 44 м кылыйан кылбаҥнаппыт, “Сахаада-спорт” вице-президенэ Иннокентий Юрьевич Григорьев, ахтыылары оҥордулар, баҕа санааларын эттилэр, Махтал суруктары туттардылар, чемпионат таһымын үрдэттилэр. Импровизатор-хомусчут Мария Иванова, “Дьулус! Тулуй! Кыай!” ырыанан Иван Константинов музыкальнай эҕэрдэлэрин анаатылар.

Физкультура уонна спорт эйгэтигэр 64 сыл эҥкилэ суох үлэлии сылдьар, ол иһигэр, Бүлүү спордун уһуннук салайбыт Маргарита Григорьевна Куличкина: “Дьиҥ спорт бырааһынньыга тэрийбиккитигэр махтанабын! Күн-дьыл да туран биэрдэ. Василий Васильевич Николаев, Иннокентий Юрьевич Григорьев киэн туттар үөрэнээччилэрим. 2 № оскуолаҕа Василий Васильевич учуутал ийэтиниин Анастасия Дмитриевналыын бииргэ үлэлээбиппит, аҕата Василий Егорович Николаев судьуйа этэ. Василий спорка эрэ буолбакка үөрэҕэр эмиэ үчүгэй, билиилээх-көрүүлээх, тэрийэр-түмэр дьоҕурдаах буолан, оҕо спортоскуолатыгар дириэктэрдээбитэ. Спорду өрө тутара”.

Василий Васильевич кэргэнэ Люция Григорьевна Николаева: “Василий айылҕаттан олус талааннааҕа. Тустууга, боксаҕа, гимнастикаҕа, волейболга, баскетболга, футболга инники кэккэҕэ сылдьара. “Бүлүү Боотур”, “Үрүҥ Уолан” дэгит күрэстэрин кыайыылааҕа, ГТО нуормаларын кэбэҕэстик туттартыыра. Кыраһыабай туттунуулаах-хамсаныылаах, үрдүк техникалаах, ханнык баҕарар спорка сыстаҕас. Үчүгэйдик бильярдыыра. Кыттар көрүҥнэригэр кыайыы, ситиһии аргыстааҕа. Атах оонньуутун олус сөбүлүүрэ. Рекортары тупсарарга дьулуһара. Туруоруммут сыалын-соругун толорорго кыһаллара. Тэрийээччилэргэ махтанабын!”.

Василий Васильевич Николаев бэйэтин кэмин бас-көс киһитэ, ыччат лидерэ, спорт элбэх көрүҥнэригэр күрэхтэһэрэ.  Сахалыы атах оонньуутугар РСФСР, Саха АССР спордун маастара, Манчаары Спартакиадаларын 1983, 1985, 1987 сс., Саха сирин норуоттарын 1982, 1986 сс. Спортивнай оонньууларын, Сибиир, Дальнай Восток абсолютнай чөмпүйүөнэ, “кылыыга” 45 м 29 см, “ыстаҥаҕа” 44 м 28 см, үс көрүҥ түмүгүнэн 126 м 58 см,  уһуну ойууга 7 м 21 см түһүтэлээн сүүрбэччэлии сыл турбут рекортары олохтообута. Айылҕаттан айдарыылаах күүстээх-уохтаах, дэгиттэр сайдыылаах  бэйэтин лаппа кыанар өрүттэринэн сөхтөрбүтэ, Үөһээ-Бүлүүтээҕи физмат оскуоланы ситиһиилээхтик бүтэрбитэ. Эдьигээн оройуонун комсомолун 1-кы сэкэрэтээринэн, ЫБСЛКС Уобаластааҕы Кэмитиэтигэр спортивнай, обороннай-маассабай отделын сэбиэдиссэйинэн, “Алроса” АХ отделын, Дьокуускай куоракка атах оонньуутун федерациятын бэрэссэдээтэлинэн үлэлээбит, спорка дьоҕурдаах ыччаттары үбүнэн өйүүр Василий Николаев бар-дьонугар үтүө өйдөбүллэри хаалларбыта.

Аныгы XXI үйэ рекордсмена, түөрт Манчаары оонньууларын муҥутуур кыайыылааҕа Виталий Николаевич Васильев чемпионат сүрүн судьуйатынан үлэлээтэ. Тыл этэн чемпионат регламенын билиһиннэрэригэр, Василий Васильевич киниэхэ сүбэ-ама бирэрин,  Олимпийскай оонньууларга барарын өйөөн, үбүнэн көмөлөспүтүн аҕынна.

Бэрт сэргэх илин-кэлин түһүүлэр буолуталаатылар. Күүстээх маастардар кытыннылар. Бириистэр да үчүгэйдэр.

Эр дьон уон икки туоска күрэхтэстилэр. Мэҥэ-Хаҥаластан спорт маастара, уһуну ойууга өрөспүүбүлүкэ рекордсмена Игорь Скрябин “кылыыга” 43 м 82 см, “ыстаҥаҕа 44 м 68 см, куобахха 37 м 77 см түһүтэлээн, үс көрүҥ түмүгүнэн 126 м 27 см көрдөрүүлээх эрэллээхтик бастаата (тр. Ильин Б.Н.). Намтан спорт маастара Владислав Попов 41 м 67 см, 39 м 67 см, 40 м 20 см – 121 м 54 см; Ньурба маастара Айаал Иванов 42 м 00 см, 40 м 04 см, 37 м 36 см – 119 м 40 см (тр. Семенов А.В.) иккис, үһүс миэстэлэри ылаттаатылар.

“Дыгын оонньууларынан” утумнаахтык дьарыктанар Владисла Попов былчыҥнара хойдубута, күүһүрбүтэ биллэр. “Куобахха” 40 м кирбиини куоһаран бастаата, бу көрүҥҥэ эбиллибитин көрдөрдө. “Троеборьеҕа” төрдүс, бэһис үчүгэй көрдөрүүлэрдээх Сергей Гусев (ХИФУ), Михаил Кириллин (Үөһээ-Бүлүү) биһирэбил бириистэри ылаттаатылар. “Куобах” рекордсмена Андрей Васильев (Таатта) “кылыыга” табыллан ойботоҕо, 44 м ылар этэ да 40 м 87 см муҥурдаммыта,  “ыстаҥаҕа” миэстэлэһэн баран, салгыы, этин-хаанын сылыта сылдьан эчийии ылан, сөбүлүүр көрүҥэр “куобахха” кыттыбата. Дьиҥинэн, атах оонньуутугар сүгүрүйээччилэр үс көрүҥ түмүгүнэн ким бастыырыгар кытаанах киирсии буолуохтааҕын кэтэспиттэрэ.

Атах оонньуутугар өрөспүүбүлүкэҕэ бастаталыыр, уһуну ойууга өрөспүүбүлүкэ рекордсмена, Майатааҕы оҕо спортоскуолатын тренерэ  Игорь Скрябин: “Күрэхтэһии үрдүк тэрээһиннээхтик ааста. Судьуйалар бэлэмнэммиттэр. Бэйэм көрдөрүүлэрбиттэн астымматым. Ааспыт нэдиэлэҕэ “Олоҥхо оонньууларыгар” кыттаммын, турукпар ситэ киирэ иликин, сылаа баара биллэр. Кылыыбар 45 м суоттаммытым да, 43 миэтэрэни эрэ түстүм. Ол оннугар, ыстаҥабар  44 м таһаардым. “Куобаҕым” кыра. Штангалыахха наада курдук. Сайын сезона бүттэ. Оттоон-мастаан, сир астаан, дьэ, сынньаныам. Күһүҥҥүттэн эһиил Ньурбаҕа буолар Оонньууларга бэлэмнэниибин саҕалыам”.

Дьахталлар уонна бэтэрээн эр дьон сэттэлии ойууларга туостан туоска кыырайа куоталастылар. Хаҥаластан өрөспүүбүлүкэ рекордсменката, Россия студеннарын үстэ төхтүрүйэн ойууга үрүҥ көмүс мэтээли ылан кэлбит Валерия Олесова 24 м 53 см “кылыйан”, 24 м 44 см “ыстаҥалаан”, 18 м 12 см “куобахтаан” утарсааччыларын ырааҕынан быраҕаттаата. Намтан Анастаися Матвеева, Мэҥэ-Хаҥаластан Эльвира Устинова иккис, үһүс буоллулар.

Бэрдьигэстээхтээҕи уонна Тааттатааҕы Манчаары оонньууларын муҥутуур кыайыылааҕа, массыына уонна 1 мөл.солк. сүрүн бириистэри ылаттаабыт, өрөспүүбүлүкэ рекордсменката, аҕыйах хонуктааҕыта Россия студеннарыгар “үстэ төхтүрүйэн” ойууга (тройнойга) үрүҥ көмүс мэтээли ылан кэлбит Валерия Олесова: “Атах оонньуутунан сөбүлээн дьарыктанабын. Бэс ыйыгар Хаҥаласка Анатолий Добрянцев сезону арыйар турнирыгар ыстаҥаҕа рекорд олохтообутум. Бүгүҥҥү көрдөрүүлэрбинэн астымматым. Москваттан бэҕэһээ көтөн кэлэммин, ситэ “восстановись” буола иликпин. Россия студеннарын чемпионатыгар “конкуренция” олус күүстээх. Бэһис көрдөрүүлээх испитим. Хайаан да эбиэхтээхпин диэн хломулламмын, көрдөрүүбүн эбэн, иккис буоллум. Бэйэҕиттэн тутулуктаах. Баҕалаах буоллахха ситиһии кэлэр. Бу ый бүтүүтэ Россия чемпионатыгар кытта барыахтаахпын”.

35-н үөһэ саастаах аҕам саастаахтарга Ленскэйтэн спорт маастара Валентин Иванов 27 м 58 см, 25 м 77 см, 23 м 40 см ылаттаан, үс көрүҥ түмүгүнэн 76 м 75 см көрдөрүүлээх бастаата. Иван Пестряков (Уус-Алдан) иккис, Василий Гаврильев (Мэҥэ-Хаҥалас) үһүс миэстэлэннилэр. Дьахталлар уонна 35 үөһэ аҕам саастаах эр дьон сэттэлии ойуулары оҥортоотулар. Ыраах айан “дальнобойщик” суоппара Андрей Бочкарев 18 м 51 см “куобахтаан” “Сахаада-спорт” маастарынан буолла. Эҕэрдэлиибит!

Бастаабыттарга уонна бириистээх миэстэлэргэ тиксибиттэргэ Саха Өрөспүүбүлүкэтин атах оонньуутугар Федерацията, алмааһы кырыылыыр “АЛРОСА” тэрилтэтэ, В.В. Николаев биир дойдулаахтара, чугас аймахтара, бииргэ үөрэммит, күрэхтэспит доҕотторо туруорбут анал бириистэринэн, муҥутуур кыайыылаахтар Игорь Скрябин, Валерия Олесова 50-нуу, Валентин Иванов 35 тыһ.солк., көрүҥнэр аайы миэстэлэспиттэр өйдөбүнньүк мэтээллэринэн, дипломнарынан, муҥутуур кыайыылаахтар Кубоктарынан  наҕараадаланнылар.

Элбэх биһирэбил бириистэр хото туттарылыннылар. Бүлүүттэн “Бары бииргэ ситиһиигэ!” бриллиантовай хампаанньатын аатыттан спорт бэтэрээнэ, “СахаВА” бочуоттаах маастара Валентина Львова; Бүлүү улууһун ытык олохтооҕо Маргарита Куличкина, Гаврил Евсеев салайааччылаах “Бүлүү кэскилэ” түмсүү сыаналаах бэлэхтэри;  Уус-Алдан улууһуттан спорт бэтэрээнэ, ыраах айан суоппара, “Сахаада-спорт” маастарын нуорматын толорору ситиспит, от ыйын 26 күнүгэр Челябинскэй куоракка Россия бэтэрээннэрин чэпчэки атлетикаҕа күрэхтэһиитигэр бараары сылдьар  60 саастаах Андрей Бочкаревка 35 тыһ.солк. сэртэпикээти бэйэлэрин кэмнэрин күүстээх маастардара, спорт бэтэрээннэрэ  туттардылар.

2000 с. “Азия оҕолорун” чөмпүйүөнэ, Манчаары оонньууларын уонна Саха сирин норуоттарын чөмпүйүөнэ, аан бастаан 48 м кирбиини куоһаран бар-дьону сөҕүүтүн-махтайыытын ылбыт, Саха Өрөспүүбүлүкэтин атах оонньуутугар Федерациятын президенэ Юрий Кириллович Гаврильев: “Күрэхтэһиибит үчүгэйдик ааста. Күрэхтэһиилэр элбэхтэринэн, чемпионаппытын былааннаммытыттан сыҕарытан биэрдибит. Тэрээһиммит “призовойа” 0,5 мөл.солк. Үбүнэн көмөлөспүттэргэ махталбытын биллэрэбит. Эһиил өссө үрдүк бириистэрдээх күрэхтэһиилэри оҥоруохпут. Сорох күүстээх маастардарбыт  эчэйиилэрдээх буоланнар кыттыбатылар. Алтынньы, сэтинньи ыйдарга икки күрэхтэһиибитин улуустарга ыытыахпыт, бириистэри күрэхтэһиилэри ыытар улуустар туруоруохтара. Саҥа Дьыл иннинэ Федерация Кубогын оҥоруохпут. Кэлэр сыл кыһыҥҥысааскы ыйдарыгар күрэхтэһиилэри хото оҥоруохпут. Анал бириистэри туруоруохпут. Болҕомтону дьоҕурдаах оҕолорго, тренердэргэ туһаайыахпыт”.

Атах оонньуута кэскиллээхтик сайдарыгар, үрдүк кирбиилэр ылыллалларыгар бэйэтин чаҕылхай холобурунан аныгы көлүөнэ кынаттаах кылыыһыттары батыһыннарбыт уһулуччулаах кылыыһыт Василий Васильевич Николаев сырдык аата, оҥорон хаалларбыт дьоһун дьыалата салҕанар.

***
Баһылай Посельскай