Оһуохай имэҥи уһугуннарар этэ дуо?

Оhуохай дирин ис хоhоонноох дьиҥэр. Билигин ол үнкүү көр курдук эрэ буолан хаалбыт. Бары хамсаныылара бүөргэ, быарга, былчыҥнарга, сүрэххэ туhалаахтар.

«Оhуохай» диэн тыл бэйэтэ да «оhуу, үтүөрүү» диэн суолталаах. Үтүөрүү диэн да тыл үчүгэй, ама буолуу диэн суолталаах да Оhуу суолтатын ылбыт. «Бааhым осто» диэн билигин да этэбит.

Хоту сахалара оhуу диэни биhиги үтүөрүү диэн суолтатытыгар тутталлар. Таарыйа эттэххэ хоту сахалара диэн Анаабыртан Халыма5а диэри киэҥ сиргэ олорор дьон  биhиэхэ суолтата уларыйбыт тыллардаахтар.

Оhуохай сэргэ тула оhуохайданар. Сэргэ ат баайар эрэ буолбатах сэргэх, сэргэстэhэ, сэргии диэн тылларга эмиэ киирэр. Оhуохай дирин суолтата Оhуу эрэ буолбатах. Үстүү түүннээх күнү тохтообокко оhуохайдыыллар. Ол то5о оннугуй, ама туох ол суолталаа5ый диэн ыйытыы үөкээччитэ суох дуо? Турукка киирэллэр айыылартан алгыс ылаллара буолуо диэххэ сөп буолуо эрээри да, син биир сөхтөрөр. Билигин ону хатылаан төһө оhуохайдыыллар?

Кыыл Уола Сергей Зверев кэрийэ сылдьан оhуохайдыыр сылдьан сир-сир аайы о5о оҥорбут диэн номох баар. Сэргэ тула, эр дьон оhуохайа диэн өйдөбүл оннук мустуу да баар. Итилэри барыларын ырытан сааhылаан көрдөххө уонна билиҥҥи медицинэ билиилэригэр холбоотоххо ити мээнэ5э буолбатах эбит диэн саныыбын.

Оhуохайдаан чэ киhи туруга тубустун, ол өйдөнөр. Онтон суолтата алгыс ылыы уонна ол алгыhы эккэр иҥэрэн олоххор туhаныы, дьиэ кэргэҥҥин элбэт, хаҥат, кыаҕыр диэн буолуо. Мээнэ ол оннук санаа курдук эрэ былыргы рациональнай дьону билиҥҥ дьону курдук албыннаабатын буолуо. Туох материальнайы ылалларын, эбинэллэрин билэннэр үлэлиир буолуохтаахтар. Үс күн ойуоккалыыр бээ, үлэ буолуо ээ. Былыргылар туох кыhал5аттан оннук оhуохайдыыллара буолла.

Аныгы медицинэ этэринэн наадалаах эбит. Ону өбүгэлэрбит билэллэр эбит. Биллэн турар ити былыргыттан кэлбит киhи оҥоhуутун билиитэ. Билигин ол олох да умнуллубутун эрэ көстүүтэ эбит. Дьэ аныгы медицинэ этэринэн киhи ортотунан 20 сааhыгар диэри сахалыы отох киhи отутугар диэри эрэ улаатар. Онтон тохтуур, салгыы улааппат. Киhи илиитэ-ата5а онтон ордук уhаабат. Арай эр киhи биир уоргана хара өлүөр диэри улаатыан сөп эбит. Эр киhи оннук оноhуулаах. Холобур ону туоhулаан диэбит курдук Африка эр дьоно наhаа итии сиргэ олорор буоланнар организмнара итииттэн ууну наhаа сүтэрэрин саппааhыран үүнэр кыахтаах сиригэр уу хаhаанар. Онон ол эттэрэ улаатар. Сахалар элбэх о5олоноору кэрэ аҥардарга ба5алаах буолаары уонна бэйэлэрин кыахтаах сананалларыгар оhуохайдыыллар эбит. Былыргы дьон оло5о билиҥҥиттэн атын номох курдук Додор кулуба, Балтараа инин диэн дьоннор үөскээн-көрүлээн аастахтара.

***

Утуман Таман.