Сымыйа олох: икки түбэлтэ

Бастакы түбэлтэ

Саха дэриэбинэтигэр олорор 63 саастаах ыал ийэтэ, эбэтэ хас да сыл буолбут – интернетинэн суруйсан таптаабыта. Таптаан кредит бөҕө ылан күөх харахтаах, уһун уҥуохтаах, кэрэ тыллары күннэтэ сипсийэр принцыгар харчы ыытар. Онто олох топпот, сотору-сотору улахан проектарга алҕас киирэн умайан, эбэтэр түөкүттэргэ түбэһэн харчытын уордарбытын туһунан ытамньыйар, харчы көрдүүр. Уонна саха дьахтара хаһан да илэ истибэтэх кэрэ тылларын аныыр. Бааннар кредиттэрин кэргэниттэн ыган ылаллар, оҕолорун куттууллар…

Чугас дьоно дьахтары сэмэлии сатыыллар даҕаны кулгааҕа бүөлэнэр. Наар «хаһан эрэ»  принцэ кинини бу сиэрэй олохтон быыһаан илдьэ барыаҕын, муора кытылыгар тиийэн дьоллоохтук олоруоҕун өйүгэр ойуулаан көрөр. «Кими да истимэ, халлааным соҕотох сулуһа – эн эрэ, эрэн, кэтэс, тиийиэҕим», – диир принцэ. Ону кини итэҕэйэр.

Өскөтүн бу уус-уран литература сюжета эбитэ буоллар, киһи баҕар итэҕэйиэ этэ. Ол гынан баран бу дьиҥнээх, бу аттыбытыгар баар, сылдьар саха дьахтарын олоҕо.

Дьонноро хайдах гынабыт диэн редакцияҕа кэлэ сылдьыбыттарын туһунан коллегам кэпсиир. Психологка да, психотерапевка да ийэлэрин илдьэ сылдьыбыттар, эр киһи ойоҕун сутуругунан  «өйдөтө» да сатаабыт. Туох да көмөлөспөтөх.

Депрессийэ биир көрүҥэ буолбатах дуо? Дьахтар сааһыран олорбут олоҕуттан астыммакка дуу, пенсияҕа тахсан баран бэйэтин олоҕун атынынан толоруммакка дуу  иллюзияҕа баран хаалбыта буолуо уонна онтон тахсыан баҕарбат. Ханна эрэ кэтэх өйүнэн, дьиҥинэн, өйдөөн эрдэҕэ – кини өйүгэр оҥорон көрбүт олоҕо албынын. Ол эрээри ону ылыныан, итэҕэйиэн баҕарбат. Онно экран нөҥүө – туох да кыһалҕа суох олох,  таптаа эрэ, таптал эрэ. Оттон харчы диэн материальнай олох мөкү көстүүтэ буоллаҕа.

Киһи оҕолор улааттахтарына, үйэтин сааһын тухары үлэлээбит үлэтиттэн бардаҕына – кураанахсыйан хаалар. Ол кураанаҕы тугунан толоруой? Ол иһин этэллэр – киһи олоххо ийэ-аҕа, кэргэн, үлэһит оруолун таһынан бэйэтин олоҕо эмиэ баар буолуохтаах диэн. Бэйэҕин умнума, таптаа, ытыктаа, эн эмиэ туспа киһигин, сөбүлүүр дьарыккын булун, дьонтон тэйимэ, саҥаттан аккаастаныма, хас да сааскар былааннаах олохтоох буол диэн. Кырдьыга оннук. Сыала-соруга суох олох – кураанах. Иллэҥсийбиччэ мин ыллыахпын, үҥкүүлүөхпүн баҕарарым буолуо. Дьэ үөрэнэ барыам этэ. Саатар биир-икки ырыаны сөпкө ыллыырга үөрэниэм этэ. Иистэниэхпин, баайыахпын, эбэтэр атын сири-уоту көрүөхпүн, дьоннуун алтыһыахпын баҕарыам. Эбэтэр көтөр, кыыл ииттиэхпин, үүнээйи үүннэриэхпин, уруһуйдуохпун, спордунан дьарыктаныахпын. Сир олоҕо кэрэ, сэргэх буоллаҕа – баҕарыахха эрэ наада.

***

Иккис түбэлтэ

Саастаах эрэ дьахтар иллюзияҕа ылларар дии санаамаҥ.

Соторутааҕыта биир дьүөгэм кэпсиир. Аймах дьахтара 35 саастаах, биир оҕолоох, кэргэниттэн арахсыбыт, олус творческай киһи диэн.  «Хайдах эрэ реальностан көтөн хаалар. Кинини олус дөбөҥнүк албынныахха сөп», – диир. Кэргэнин кытары олус эрэйдээхтик олорбуттар уонна соннук эрэйдээхтик арахсыбыттар үһү.

Кэпсэтэн билбитим бу кыыс дьонугар иитийэх оҕо эбит. Ол гынан баран дьоно, аймахтара ону бэйэтиттэн олох чып кистииллэр эбит. Биллэҕинэ «тулуйуо суоҕа»  диэн. Оннук чараас, оннук көтө сылдьар майгылаах эбит.

Киһи төрдүн-ууһун билиэхтээх этэ, дьиҥинэн. Баҕар, ол иһин сиртэн ситимэ суох тыал ханна үрбүтүнэн тэйбэҥнии сылдьара буолуо суоҕа дуо? Өбүгэлэрин билэр киһи сиргэ чиҥник турар дииллэр. Олоххо көрдөххө оннук да быһыылаах. Уонна киһини эмоциональнай өттүнэн олус харыстааһын, теплицаҕа хаайыы наһаа үтүөнү аҕалбата чахчы. Аһыыны билбэт ньулууну эмиэ билбэт. Тэҥниирэ суох. Ыалдьыбытаххына өлүөр сылдьары эмиэ сыаналаабаккын.

Бу эдэр дьахтарбыт эмиэ интернетинэн билсэн туох да греческэй Аполлон сиргэ түспүтүн курдук мөссүөннээх, быһыылаах-таһаалаах эр киһини таптаан кэбиспит. Биир дьүөгэтигэр уора-көстө хаартыскатын көрдөрбүтүгэр: «Оо, ИИ дии, хайдах буоллуҥ!» – диэбитин «Ымсыырыма!», – диэбит. Уонна дьиэтин солуок ууран баантан улахан суумаҕа кредит ылбыт. Онтун уу харчынан суумкаҕа хаалаан баран курьерга таһааран туттаран истэҕинэ, хата (дьолго!) полициялар кэлэн тутан ылбыттар. Бу Дьокуускай полициялара. Онон биһиги да дьоммут сүрдээҕин  үлэлиир буолбуттар. Баантан улахан кредит ылар соҕотох, арахсыбыт дьахталлары уонна пенсиялаахтары ураты кэтэбилгэ-манабылга ылаллар эбит. Онон хата ол дьахтар элбэх мөлүйүөнүн массыанньыктарга биэриэҕин тохтоппуттар.

Ол кэнниттэн өйдөнөр ини? «Саарбах, өрүү итинник», – диир аймаҕа кыыс.

Биһиги наар чэпчэкини, уустуга суоҕу батыһа сатыыбыт. Оройго охсуллубут киһи оҕотун эмиэ оройго охсуллартан  харыстыы сатыыр. Ол гынан баран бэрт сэдэх киһи атын дьон алҕаһар үөрэнэр дьоҕурдаах. Үөрэнии диэн – өй-сүрэх, кут улахан сырата, үлэтэ буоллаҕа. Үөрэнэр киһи үөрэнэр.  Үгүспүт наар «аптаах таблетканы» көрдүүр, биэрдилэр – ыйыһынным – өйүм, олоҕум уларыйда. «Аптаах таблетка» суох. Киһи бэйэтэ сайдарга, үүнэргэ кыһаллан, сыратын-сылбатын бараан, этинэн-хаанынан аһардан, өйүн-сүрэҕин харыстаабакка үлэлэтэн тиийэр. Чэпчэки суол суох.

***

Туйаара НУТЧИНА,
Aartyk.Ru