Наука Таҥара баарын билиннэ
2022 с Нобелевскай премияны физикаҕа үс учуонай ылбыта.
СМИ:
В 2022 году лауреатами Нобелевской премии по физике стали стразу трое ученых, которые независимо друг от друга проводили эксперименты с запутанными фотонами, сенсорными технологиями и безопасной передаче информации.Всего за несколько лет научно-технический прогресс позволил физикам подтвердить существование черных дыр и гравитационных волн, разработать физические модели климата Земли и даже обнаружить далекие экзопланеты на орбите солнцеподобных звезд – каждое из этих открытий удостоилось награды Нобелевского комитета.
Нобелевскую премию по физике 2022 года вручили за изучение квантовой запутанности и технологий. Содержание. В 2022 году лауреатами Нобелевской премии по физике стали Антон Цайлингер, Джон Клауезер и Ален Аспе. Трое физиков удостоились награды за эксперименты по квантовой запутанности, в основе которых лежат труды таких выдающихся ученых как Нильс Бор, Альберт Эйнштейн и Джон Белл – все они хотели понять природу странного поведения элементарных частиц, способных находиться далеко друг от друга сохраняя между собой связь.
Кэлин өйдөөтөхпүнэ, кылгастык быһаардахха – “за запутанные частицы за их мгновенную взаимосвязь” диэххэ. Бу квантовай физика уобалаһа ол аата олох элементарнай частицалардааҕар бытархай частицалар эйгэлэрэ. Бу Саха Итэҕэлигэр научнай быһаарыы оруоллаах арыйыы буолан тахсар эбит.
“Запутанные частицы” диэн хаһан эрэ бииргэ үөскээбит частицалар кэлин хаһан баҕарар төһө да ыраахха бэйэ-бэйэлэриттэн сырытталлар. Бииригэр туох эмэ уларыйыы буоллаҕына, ол уларыйыы кыл түгэнинэн (мгновенно) тэҥҥэ атын частицатыгар бэриллэр диэн. Сырдык тэтимэ (скорость света) эҥин диэн өйдөбүл олох ааҕыллыбат.
Онон. Саха Итэҕэлинэн киһи үс куттаах диэн. Ол куттара – Күнү, Сири, Ыйы кытта ситимнээхтэр диэн. Научнай тылынан “запутанные” диэн. Ол аата киһи өйө, эмоцията, салҕанар дьоҕура барыта – Күнтэн, Сиртэн, Ыйтан ситимнээх диэн. Бу маны дакаастаан эксперимент бөҕө оҥороннор үс омук араас дойду учуонайа былырыын Нобелевскай премия ыллылар. Бу үөрэхтээхтэр Саха итэҕэлин кырдьыгын научнайдык дакаастаатылар.
Арҕаһыттан тэһииннээх Аһыныгас санаалаах Айыы Хаан аймахтара, көхсүттэн көнтөстөөх Күн Улууһун оҕолора буоларбытын эксперименнээн дакаастаатылар, он дакаастаан Аан дойду учуонай сообществотын итэҕэтэн бу улахан бириэмийэни ыллылар. Биһи Күнтэн уонна Марстан утахтанар “запутаннай частицалардаахпыт” диэн этии. Ол ситимэ үлэлиир диэн. Күҥҥэ туох буолара Марска уонна биһиэхэ дьайарын учуонайдар, 20-чэ сыл чинчийэн үһүөн биир түмүккэ кэлбиттэринэн дакаастаатылар. Мантан ордук Саха итэҕэлин дакаастааһын баар буолуон сөп дуо? Сөбүлэһэбин бу саҕалааһын эрэ. Аҥардас маны наука ылыныыта улахан дьыала. Эйнштейн теория относительности сокуона эргэрдэ.
Нобелевскай бириэмийэ луареаттарын үлэлэрин ырыттахха, бу запутаннай частицалар ситимнэрэ баарын дакаастааһын, быһалыы эттэххэ – наука Таҥара баар диэн билиннэ дии. Таҥара диэн киэҥ муҥура суох өйдөбүл буолан баран биһиэхэ биһигини сөп оҥорор – Баар Барыны Барытын Баар оҥорбут биһи Таҥарабыт Үрүҥ Аар Айыы Тойон Күн.
Бу наука арыйыытынан Куппут Күнү кытта запутаннай ситимнээх, Сүрбүт Сири уонна Ыйы кытта запутаннай. Дьэ барыта орун оннугар түстэ диэххэ. Саха итэҕэлэ олохтоох, кырдьыктаах, сөптөөх буоларыгар наука бу былырыын буолар 2022 сылга наһаа улахан өҥөнү оҥордо. Билигин холкутук науканан быһаарыллыбыт көстүү буоларын быһыытынан, Таҥараҕа үҥэн өйгүн-санааҕын сөп-сөп сааһыланыаххын, оннугар түһэрэн биэриэххин сөп.
Эбии информация да ылыахха, кэпсэтиэххэ да сөп курдук буолан тахсар. Урут дъэ улахан олохторугар кыһалҕаламмыт эрэ дьон итэҕэйэн көмөлөһүннэрэбит диир буоллахтарына, билигин науканы билинэр киһи бу процедураны оҥостор, өйүн-санаатын “перезагрузкаланыан” сөп. Бу наукаҕа квантовай физикаҕа прорыв диэбэккин өссө. Били 1632 с Италия учуонайа Галилео Галилей Сир Күн тула эргийэрин эппитин, Ватикан 1992 с. эрэ билиммитин курдук аһары бастым дуу ити билиниини? Баар чахчыны наука билинэр эрэ, ону дакаастаатылар эрэ диэххэ сөп.
***
Утуман Таман
Дьэ, Саха Сирин салайан олорор дьон союз ыһыллыаҕыттан үгүс элбэх культура, образование, айылҕа харыстабыла диэн министерстволарын, үлүгэрдээх үбүлүүр хаһыаттарын, телевидениетын үлэһиттэрин кытта бэйэтиттэн ураты тугу да билбэккэ, истибэккэ бүгүн Олоҥхото остуоруйа, испэктээк диэн дьонугар тиэрдэн, көтөрү-сүүрэри илдьи кыттарары иилээн-саҕалаан тураах оннооҕор күрэммит. Ыһыахта ыһан ас көрдөөрүҥ уонна сайын ортото Олоҥхолуу олорооруҥ. Акаарыннан алдьаналлар дии саныырым, дьон кулгааҕын, хараҕын бүөлүүр акаарытыйыы, ииригирии, бэрдимсийии эбит.
Туох буолуой ураа, вперед хаһыы, бөх-сыыс Орто Дойдуну толоруо буо, онтон ордук бүгүн дьоҥҥо туох наада?
Тыллана да сатаатым сүүрбэ сыл устата кыһын аайы ылан истиҥ диэн Дьокуускайы, Һунтаары биир гына эрэ буолбатах, хаста да эргийэ. Мин курдук үүрүллэ-үөҕүллэ илдьити тиэрдэ сатаабыты буларгыт саарбах курдук. Бэрт дьон көрбөтөхпүт, аахпатахпыт биһиэхэ сылдьыбатаҕа диир инигит? Дууһа албынныыры сатаабат, айаҕын эрэ сатыыр.
Скатертью дорожка.
“Кехсуттэн кентестеех, ар5аhыттан тэhииннээх” – диэн ойууннары ааттыыллар сахалар.
Былыргы арийдар урун танастаах, капюшоннаах буолаллар. Арийдар кэлэннэр айыы ойууна буоланнар айыы итэ5элин, ыhыа5ы тар5аппыттар ар5астарыттан тэhииннэнэн.
Тангара (бог) баар диэн борустуой дьон нобель лауреаттарын теорияларынан ейдеебеттер. Баар да баар – ону научно дакаастыыр наадата суох – это аксиома. Религия – это великое заблуждение человечества. Бог методом проб и ошибок человечестваны сордоон муннаан септеех суолга выведет. Только в мировых войнах на 20 веке – около 80 млн. погибших людей. Но бог человечестваны ейдетуе ессе ыраах. Син на ошибках учатся.
сахага Айыы Танара диэн православие бог ейдебулун тылбаастаан киллэрэ сылдьаллар, 19 уйэгэ православие ейдебуллэрэ сахалыы тылбаастанан хаhан да арахпат курдук инэн сылдьалларын биир да ученай уерэтэ илик, табу курдук эбит, сахалар Танара диэн халлааны ааттыыр этилэр, Танаралар диэн Айыылары саба быраган этэллэр, уеhээ халлаан олохтоохторо диэн, дьин саха Айыылара ити омук Тенгрианство диэнигэр туох да сыhыана суохтар, мээнэ билбэт эрээри дилетаннар дьону буккуйаллар,
Тоҕо? Таҥара, Ыамай, Эрилик диэн Теҥри, Умай, Ирлик буолар. Кинилэри Худай (Господь) диэн ааттыыллар. Теҥри (Тенгри) – Халлаан (Космос) худайа, Умай – төрүүр-уһуур худайа, Ирлик – ир – земля – Сир худайа – өлөөһүн, сири кытта сир буолааһын худайа.
Үрүҥ Аар Тойон (Үрүҥ Айыы Тойон) – айыы үөрэҕэр, сүдү үрдүк ааты ылар Айыы буолар.
Айыы Таҥара – Иисус Христос уонна кини халлааҥҥа баар аҕатын сахалыы ааттыыллар.
Таҥара баар буоллаҕа, ону туох да дакаастабыл наадата суох.
Танара баар буоллагына Сатана эмиэ баар. Эбэтэр атыннык Сатана баар буоллагына Танара эмиэ баар. Онтон Сатана чахчы баар. Хас биирдии киси исигэр. Ону ким – туох хам батыы сылдьар ? Танара эрэ дииргэ тиийиллэр. Ол эрэн киси барыта танарага барыан багарбат. Ол исин Сатана кисини уксугэр кыайар, бас билэр. Ол инниттэн бары иэдээн, бары кусаган, алдьархай. Того диэтэххэ Танара кисиэхэ хаанна баар гормоннар нонуо дьайар – араас илбис, имэн, тагыл, ымсыы санаа уо.д.а. Танара кисиэхэ мэйии нейроннарын нонуо дьайа сатыыр. Танарага туттарыгар аналлаах киси хааныгар баар гормоннартан соргото эрэ. олор да бастаан мэйии нейронын кэнниттэн, нейроны кытта эрэ сибээстээн улэлииллэр. Онтон Сатана туттар хаан гормоннара бэйэлэрэ туспа , мэйии нейроннарыттан тутулуга суох кисиэхэ дьайаллар. оссо сорохторо нейроннары саба баттыыллар. Уйэлэр тухары бу охсусуу бара турар. Онон ученайдар сопко этэллэр. Танара баар. Живой высшай материя мунур чыпчаалын бысытынан.
Туох эрэ баар кырдьык ону кэлин билбитим, дууьабын былдьатан баран. Куьазан база санаазын толорон баран ылаллар эбит
Ол иннинэ танара озото буолан уерэ кете сылдьыбытым
Таҥара – таҥан оҥорор, конструктор архитектор, диэбит курдук смысллаах тыл дии. Оттон Сатана – сатабыллаах, сатаан саҕан таҥан оҥорор, диэбит курдук смысллаах тыл дии.
Абааһы диэн тыл ???
Танара да баар Сатана да баар, бары бааллар. Былыргыттан биhиэхэ кэлбит итэ5элинэн Танара диэн киэн мунура суох ёйдёбул бара турар уhуга, иэнэ билигин да быhаарылла илик уора5ай. Ол гынан баран бу биhиэхэ Сир дьонугар баар барыбытын барытын иилээн са5алаан олорор Танара Кун буолар. Манна Кун Тиhигин Солнечнай системаны барытын киллэриэххэ сёб курдук буолан баран наhаа оннук буолбатах. Олонхо5о да этиллэринэн аныгы наука5а да баар быhаарыынан Кун бэйэтэ эмиэ айыллыбыт Аар, ол аата улахан, Айыы. Кун Тиhигэ бастаан айылларыгар икки эттик атын атын тиhиктэр ыксыhаннар бэйэ бэйэлэриттэн ороон таhаарбыт икки эттиктэритэн уескуур. Дьэ ол эттиктэри Танара уонна Сатана диэн ааттыахха сёб эрээри хара маннайгыттан Танара Сатананы бэйэтин иитигэр ылан айыылары кытта Айыы оностор. Ол иhин олоххо Сатана (Сэт Аана) – куhа5ан баарынан баар да5аны кинини син биир Танара – учугэй кыайар. Олох оноhуута тердуттэн оннук буолар. Сатана диэн Юпитер. Олонхо5о ааттанарынан Халлаан Суруксута Уhун Дьурантаайы Улуу Тойон диэн. Халлаан Суруксута диэн Сир кэтэ5эр кэллэ5инэ Кун ньууругар элбэх бичиктэри (биhиктэри) – солнечные пятна Кун иhиттэн ороон таhаарар. Биhиктэр куустээх тардыы тумугэр оронон та5ыстахтарына сана планета эбэтэр комета уескуур. Ол бичиктэри Им тахсыыта уонна Им сутуутэ, ол аата Кун тахсыыта уонна киириитэ, Кун кытаран турда5ына. За счёт дифракции Кун сарданалара кыhыл дьуhунэ эрэ хаалыыта ньуура киhи хара5ар кестер буолар. Былыргы дьон ону сарсыарда уонна киэhээ бэлиэтээннэр ол икки ардыгар сурааhын тарданнар ону барытын Кун экваторын линиятыгар сурун тутаннар ити бастакы руническай (run – бегущее письмо, унаттан ханас) онороннор бу олох Танара прямой телефонограммата оностоннор ону истэн, ону тутуhан олорбуттар. Киhи ханнык кэмнэ ханнык бэлиэ5э тереебутунэн кини дьыл5атын бэлиэтин оло5ун суругун диэн онороллор. Онтон ити хаалбыт тутуулар Стоунхендж, Аркаим биллэллэр. Уhун диэнэ Кун Тула Юпитер 12 сыл эргийэр. Олонхо5о аны биир маннык этии баар: “Киhи аймах Улуу Тойонно махтаныахтаахпыт, кини уола Урун Аар Айыы Тойон кыыhын ойох ыларын кенуллээн онтон ылата Орто Дойдуга олох баар”,- диэн. Бу эмиэ научный факт Сиргэ Ый спутнига баар буолуо5уттан ылата, Библия5а эмиэ ити этиллэр, туун кунус кыhын сайын баар буолаллар. Оннук эрэ тугэннэ Сиргэ органика уескуур буолар, онтон ылата Сиргэ олох баар диэн. Онтон эр киhи дьахтар тёрдулэрэ диэн араарар буоллахха: Сир – Орто Дойду Урун Аар Айыы Тойон Кун Танара кыыhа, онтон Эр Киhи Сатана уола буолан тахсар Олонхо5о этиллибитинэн. Ол иhин дьэ ити баар эр дьонно абааhы киириитэ. Онон итини билэ билэ Айыы Киhитэ, аны бу Айыы Киhитэ диэн этии эмиэ бу биhиги Сир дьоно Айыылартан теруттээх буоларбытын бэлиэтиир. Айыылар диэн Иллээх олохторо эстэн эрэрин билэннэр Иллэрэ эстибитин да кэнниттэн Айыы Хаан – Марс планета дьоно бэйэлэрин хааннарын Сирдээ5и бары харамайдарга буккуйан аныгылыы эттэххэ геннай инженериянан Сиргэ дьону сахпытыттарын туоhута буолар. Ол иhин Айыы Хаан аймахтарабыт дэнэбит, аны аhыныгас санаалаах диэннээх. Онтон ити Тэhииннээх, Кентестеех диэннэр Айыылар ол аата планеталар бары спутниктар планеталарыгар да5аны бары Кунтэн тутулуктанан сылдьаллар диэн этиллэр. Тумуктээн эттэххэ Сатана а5абыт Сэт аана Эр дьонно барыбытыгар баар, ол эрээри Танара ыйаа5ынан сылдьар буоламмыт, Танара этэринэн киhилии суолу тутуhуохтаахпыт диэн. Танарабыт диэн биhиэхэ Кун. Онон Саха Былыргы Итэ5элэ Итэтэ5эли ейдуур курудук Итэ5эл, ким эрэ ханна эрэ, хаhан эрэ эппитигэр дуу эппэтэ5игэр дуу бук итэ5эйии буолбатах бу кестен турар уонна олоххо баар кырдьык Сирдээ5и олоххо хайа ба5арар киhиэхэ Айыылар – Айыы дьоно айбыттарынан ус эрэ суол баар оло5ор. Мантан ким да ханна да сатаан тахсан барбат. Дьинэр маны билэр эрэ туhалаах хайа ба5арар киhиэхэ. Уеhээ эппитим курдук Айыылар Сиргэ дьону са5алларыгар Сирдээ5и араас харамайдарга бэйэлэрин хааннарын былаан онорбуттар. Ол кырдьык буоларын таас туоhутунан Египетка турар Сфинкс буолар. Бу биhиги Айыы Хаан дьоно Сиргэ бэйэбит хааммытын олохтоох кыылларга, харамайдарга былаан эhигини онордубут диэн. Оннук эрэ гынан хаhан эрэ биhиги аhыныгас санаалаах киhилии хааммыт уhуктуо диэн. Билигин ити дьэ ейденен уhуктар кэмэ кэллэ быhыылаах. Ус олохпут суолларыгар тенуннэхпитинэ айыллыбытынан, холобур бу Сфинкска кестерун курдук Киhи хаанын хахайга буккуйбут буоллахтарына. Бу Сфинксы суох этэ диир кыах суох буолла5а дии. Ол буккаастан ус тыынар тыыннаах тахсаллар: 1 – хахай бэйэтинэн ол аата исходнай кыыл, 2 – киhи онорбуттарын курдук, 3 – кыыл уонна киhи икки ардынан, кыыл да буолбатах, киhи да буолбатах кинилэр икки ардыларынан дьиэ кыыла – суеhу буолар. Дьиэ кыыла – суеhу диэн бу тыа кыылын дьиэтитиппит диэн буолбатах, бэйэтэ бэйэтинэн тыынар тыыннаах. Дьэ аны майгыларын, сигилилэрин ырытыа5ын. Кыыл майгыта диэн охсуhуу, елерсуу, Киhи майгыта кенетунэн, албына суох, баары баарынан диэн, Суеhу сигилитэ диэн албыннааhын, албыннаhыы, уоруу, коррупция, таннарыы. Киhи аймах барыта ити са5ыыттан киhи буолбут тумуктэн уескээн сылдьабыт. Ити ус майгы, сигили хайа да киhиэхэ тэнинэн олоро сылдьар. Онон ханнык сыhыанна, ханнык тугэннэ, ханнык эйгэ5э киhи тубэhэр да бу ус суолтан хайатынан ба5арар барыан курдук, билбэт буолла5ына, эбэтэр иитиитинэн, оло5унан хайдах бара уерэммитинэн барар. “Саха буол, Киhи буол”,- диэн этии баар. Саха диэн бу омук аата буолбатах. Бу, бу ус суолтан, киhилии суолу тутуhар киhи диэн. Саха Итэ5элин сурун соруга Киhи киhилии буолууутун ситиhии диэн, онон дьинэ бутэр, уоннаа5ыта ол то5о оннук буолуохтаа5ын, хайдах оннук буоларын ситиhэри быhаарыы эрэ.