Курс валют
$
59.46
0.19
69.82
0.15
Курс валют
Курс валют
$
59.46
0.19
69.82
0.15
Меню
Поиск по сайту

Куоратымсыйыы…

07.02.2017 03:28 2

Ханна тиийэҕиэн төрдүн-ууһун умнубут, аатыгар эрэ “саха” сордоох...

Куоратымсыйыы…
Бары да тыаттан төрүттээх дьон олордохпут.
…Аан бастаан куоракка устудьуоннуу кэлэн баран, дойдубут дьонун көрдөхпүтүнэ уулусса нөҥүөтүттэн хаһыытаан ылан, сырса-сыҥалаһа сылдьан кэпсэтэр буоларбыт. Урут дэриэбинэҕэ хаһан да айах атан кэпсэппэтэх дьон  ахтыспыттыы, утаппыттыы астына-дуоһуйа кэпсэтэн-ипсэтэн, онтубутун сылы-сыллаан сонун оҥостон соһор буоларбыт. Поэт Дьаакып Тыаһытап тэлэһийэ сылдьан “Дойдум дьоно” диэн ырыа хоһоонун суруйбут киһи, бу адьас соторутааҕыта бараахтаата. Кырдьык, тэһийбэтэх күннэргэ дойдуҥ дьоно ийэҥ-аҕаҥ курдук күндү буолаллара. Урут. Былыр.

Оттон билигин атын сиргэ, дойдуга да бардахха саха саханы кытары кэпсэппэт, түҥнэри хайысыһар.  “Ээ”, — эрэ диэн искэр саҥа аллайаҕын уонна ааһа тураҕын. Урукку курдук саха икки ардыгар үөрэ-көтө сэһэн-сэппэн тардыы, күлэ-сала сэлэһии  аны суох.

Соторутааҕыта билсэр дьахтарым сааһырбыт эдьийин кэргэнэ соһуччу, эмискэ өлөн хаалла. 20-ччэ сылы быһа эйэ-дэмнээхтик бииргэ олорбут доҕоро хомолтолоохтук күн сириттэн күрэммитигэр дьахтар эрэйдээх көрбүтүнэн букатын буорайан хаалаахтаата. Бииргэ олорбуттара ырааттар да, бэйэлэрэ оҕоломмотохторо. Арай балыстарын, сурдьутун оҕолорун ньээҥкэлэһэн, олортон күннэрэ-ыйдара тахсар буолара.

Этэҥҥэ сааһыран баран булсубут дьон саахсаҕа наадыйбатахтар. Эр киһи эдэр эрдэҕинэ кэргэннэнэ сылдьыбыт, онно биир кыыстаах үһү диэн буолара. Дьахтар арахсан баран оҕотун чугаһаппатах, онон ол курдук кэлин да букатын билсибэккэ олорбуттар.

Ол гынан баран эр киһи суорума суолламытыгар, иһиттим дуу, истибэтим дуу диэбиттии кыыһа эринээн кэлэн, нэһилиэнньик аатыран, аҕатын тиһэх сылларыгар бииргэ олорбут эмээхсинин дьиэтиттэн үүрэн, массыынатын туура тутан ылбыт.

Урут омук дьоно квадратнай миэтэрэ туһуттан дьон тыыныгар да туралларын кэрэйбэттэр диэн сиилиир этибит. Онтубут эҕирийиэх бэтэрээ өттүгэр бэйэбитигэр эргиллэн кэллэ. Кырдьаҕаска, ийэҕэ-аҕаҕа сыһыан хаарыйар хаҕыс, кыһарыйар чэҥ кыаһаан буолла. Эмээхсин, оҕонньор, кыаммат-кырдьаҕас  хараҕын уутун тоҕуу… оо, төһөлөөх амырыын аньыыны оҥостон эрдэхпит…

…Хаһан эрэ телевидениеҕэ “Ыаллыылар” диэн аан бастааҥҥы сахалыы сериал тахсыбытын өйдүүргүт буолуо. Дьон киинэ геройдарын кытары бииргэ ытаһан-ыллаһан, сороҕор кыйаханан-кыыһыран, ардыгар үөрэн-хомойон өтөрдөөҥҥүттэн ыкса билсэр ыалларбыт курдук чугастык ылынан бу киинэни көрбүппүт.

“Ыаллыылар” киинэ биир түһүмэҕэр эбэлэрин кырдьаҕастар дьиэлэригэр туттарбыттара кэпсэнэрэ. Бу сценаны көрбүт дьон сорохторо: “Ама дуу?!” – диэн улаханнык бэккиһии санаабыппыт. “Саха киһитэ хайдах төрөппүт ийэтин-аҕатын баҕадыанньаҕа туттарыаҕай, артыыстар наһаалаабыттар!”- диэн сүөргүлээбиттээхпит.

Киинэ аан бастаан көрөөччүгэ дьүүлгэ тахсыбыт кэннэ 20-ччэ сыл ааста дуу, суох дуу.  Соторутааҕыта хатылаан көрдөрбүттэригэр, бастааҥҥы курдук ити сцена дьону тоҕо эрэ уолуппата, долгуппата. Төрөппүт ийэни-аҕаны кырдьаҕастар дьиэлэригэр туттарыы саха уйулҕатын тоҕо хамсаппат буолла?

Соторутааҕыта биир хаһыакка суруналыыс кыыс Дьокуускайдааҕы кырдьаҕастар уонна инбэлииттэр дьиэлэригэр сылдьан репортаж суруйбута бэчээттэммитэ. Бу дьиэ олохтоохторо баһыйар үгүстэрэ – саха эмээхситтэрэ, оҕонньотторо эбиттэр. Үксүлэрэ оҕолоох, ыччаттаах дьон. Саха дьоно ийэлэрин-аҕаларын кырдьар саастарыгар көрбөт-харайбат буолбуттар. 20-ччэ сыллааҕыта итинник өй-санаа биһигини итэҕэтиэ суох этэ. Оттон билигин? Тоҕо соһуйбат-уолуйбат буоллубут?

Детдомнарга иитиллэр оҕоттон 70-80 бырыһыаннара эмиэ саха оҕолоро. Саха дьахтарыттан, эр киһититтэн төрөөбүт быыкаайык омукпут сыдьааннара – тыыннаах тулаайахтара. Ама сэрии да сутун кэмигэр саха оҕотун бырахпыт аньыыта суоҕа. Ийэлэр, аҕалар ыччаттарын былаҕайга быраҕыахтарын кэриэтэ бэйэлэрэ суор тиниктиир субулҕатыгар кубулуйуохтара – оҕо эрэ тыыннаах буоллун, кини эрэ этэҥҥэ сырыттар…

Өксөкүлээх “Төрүөҕүттэн төттөрү төлкөлөммүт” айымньытын суруйан баран хос быһаарыыта баара: “Саха дьахтара өйүнэн буккуллуор диэри (до сумасшествия) оҕотун таптыыр”, — диэн. Ол тапталбыт ханна туман буолан көттө, сиик буолан симэлийдэ?

Урбанизация — аан дойду үрдүнэн барар дьалхааннаах, далааһыннаах хамсааһын. Дойду олоҕун отуора алдьаныыта, уларыйыыта-тэлэрийиитэ, үлүбээй үрдүк үөрэх сырсыыта, үлэ-хамнас эккирэтиитэ, санаа-майгы уларыйыыта – саханы алаадьы алааһыттан тэйитэн куораттарга, улахан бөһүөлэктэргэ үүрдэ.

Амарах, сайаҕас сахалыы, киһилии санааны тутан турбут, иҥэринэ сыппыт сыһыыларбыт быраҕылыннылар, алаастарбыт иччитэхсийдилэр, толооннорбут тулаайахсыйдылар. Дэриэбинэ улахан аҥаардара өй дуораана охсуллар өспүт өтөхтөргө кубулуйдулар.

Куорат сүпсүлгэнэ, кэлиитэ-барыыта, аалсыыта-сырыыта сырыынньа майгыбытын быыппаста сылдьар сытыы кылыска кубулутта. Кыраттан да биилээҕинэн кынчыаттаһар оҥордо. Тыһыынчанан, сүүһүнэн сылларга абына-табына тарҕанан, дэлэйдик олорбут дьон ыт муннун саҕа ыыспаларынан ыгыта симистибит, көхсүбүт кыараата, санаабыт ыһылынна.  Кирдээх быыл-туман сайаҕас санаабытын саппаҕырда тууйда.

Дьэллэмник, наҕыллык олоро үөрэммит дьон куорат олоҕор бэлэмэ суох эмискэ кутулла түспүт буолан майгыбыт отуора алдьанна. Үлэ-хамнас сырсыытыгар оҕолорбутун компьютер, телефон, телевизор иитэр. Күннээҕи кыһалҕаттан соло булбакка төрөппүт ийэбитин-аҕабытын баҕадыанньанан тарҕаттыбыт. Оҕо төрөппүтүн, төрөппүт оҕотун өйдөөбөт буолла.  Көлүөнэ көлүөнэттэн тэйдэ, ситимэ быһынна, ону кытары өбүгэ үөрэҕэ, сиэрэ-майгыта тоҕунна, алдьанна, умнулунна, тэпсилиннэ.

Арай биирдэ эмэ түүлбүтүгэр көстөн ааһар күөл үрдүнэн наскыйа устар сылаас туман, хомус төбөтүн имэрийэр сиккиэр суугун, сарсыардааҥы сииккэ сайдыыр, һаттыыр саҥа… Сарсыарда ойон тураат үлэбитигэр ыстанабыт, сүпсүлгэҥҥэ умсабыт.

Ханна тиийэҕиэн төрдүн-ууһун умнубут, аатыгар эрэ “саха” сордоох…

***

Прасковья НИКАНОРОВА,

“Аартыкка” анаан.

КОММЕНТАРИИ 

#1

Опус бэрт!07.02.2017 03:04
Саха киЬитин сурэгэр, кутугар тиийэр суруйуу эбит!
Толкуйдатар, харааЬыннарар, санааттан санааны уескэтэр.
#2

батаап07.02.2017 09:41
Сахалааар! Тыабыт сиригэр төннүөҕүҥ, куоратымсыйаммы т үйэлэээх отуорбут алдьанна
#3

Отк07.02.2017 13:13
Наьаа сопко суруллубут, кырдтык толкуйдатар! Дааа. Все берет за душу за свой народ! Но все это же происходит и от безысходности, времена меняются, потребности к жизни тоже, чем люди беднее, неудовлетворенн ые своей амбицией тем злее и жаднее становятся, просто переселенцам из деревень последние 20 -25 лет надо усмирить свои амбиции на счёт городской жизни, а то видишь 2-3 года живут и начинают говорить,что городские жители но менталитет то другой, конечно все хотят в городе жить, чтоб дети учились в городе и дили в городе но это не значит, что они вовсе не деревенские, я помню уинас постоянно приезжали и останавлмвались из районов очень много людей, больные, не больные, абитура, чьи то зятья, невестки, дяди, тети кроме своих родствееников, даже уступали свои кровати, зло конечно брало, а сейчас где они, даже нет кто нибудь кусок мясо привёз!
#4

Оо07.02.2017 13:59
Хоргутуу…
#5

Байбал07.02.2017 14:01
Отк курдук манкуртарга кубулуйдубут.
#6

Горожанин07.02.2017 14:39
О, у нас тоже самое у отк было, понимаю во, по горло!самое ещё больные да, и по якутскому обычаю или доброте видимо так и думали, но бывало не по себе было но терпели, а вот где они теперь действительно, дети ихние или кто там ещё, вроде некоторые в городе и даже в голове не ударяет , что благодарить не помешало бы! Родители тоже болели, но не сдали же в дома инвалидов, а те по слухам сдали своего отца хотя были деревенские, мы городские не сдавали они деревенские сдали, где тут логика, куораттыйсыспыт ???
#7

Отк07.02.2017 19:20
Саха сордоох дии дии суруйбута хайдагый? Видимо себя сордоох считает, видать так и есть, лучше бы принизить себя автор затронула бы тему о том, что действительно не можем у себя развивать предприниматель скую деятельность во всех сферах а то получается богатеем и кидаем все заработанные деньги этим приезжим киргизами, армянам и всем кто добывает все наши ресурсы которые когда то были защищены конституцией, вся пенсия стариков, зарплата как никакая то все идёт на разгребление этим киргизам, эммигпантам всяким и гектары так же уйдут бесплатно а сы на них будем работать!!!
#8

Байбал08.02.2017 14:48
Отк эмтэн. Сааскытыйбыт быьылаах.
#9

Сахабын08.02.2017 15:02
Пахай, бары сордоохтор эбит дии, сордоох диэннэ собулэьэн агайдар, отк этэрин курдук кэлии дьонно хамнасчыттаары боголор оьургэммиттэр агай бэйэбит предприниматель лээн улэлиэгин диэбитигэр, бэрт киьи босхо хамнастанан опуттэнэпин буолуо, кадыров, нам Аллах помогает, диирин курдук танараттан ылыам диирин буолуо байбал саха сордоого!!!
#10

Пк08.02.2017 15:09
Сахалар сордоохтор. Эмиэ үөхсэн эрэллэ
#11

Наглядныйпример08.02.2017 15:46
Что и требовалось доказать. Комментарийдары этэбин.
#12

Айыы08.02.2017 17:02
Отк харчыбытын, пенсиябытын, хамнаспытын омуктар байалларыгар эрэ биэрэбит, бэйэбит того дьарыктаммаппыт ый, автор саха сордоох диэн бэйэбитин туьурунэн эппитин суруйбутугар того уохтулэр диэн сого олоробун, неадекваттар да бааллар эбит, кырдтык тыаттан куоракка дьонно туьэллэрэ эмиэ кырдтык, килмэп да ылбакка дьиэлээхтэр бэйэлэрин эмиэ хамнастарынан ылынан аьаталларын кэтэьэн олоролччулар, эмтэ кырдтык, утуйар танас сууйааьына аны бэйэлэрэ утуйар танаьа суох кэлэллэр ээ, эмтэ кырдтык, Онон бэйэм бэйэгитин ойдоьон харыстаьан сылдтаргыт буоллар!
#13

Ньырдьаан09.02.2017 19:21
Якутскайга кафелэр «Трапеза», «Пельменнэй», Апельсин торгцентр кафета уо. д. а. Сахалар киэннэрэ, уопсайынан сахалар уксун кулуккэ сылдьан уксун бас билэллэр. Манна да5аны, Москва5а да5аны. Ким кыахтаах Дьокуускайга кэлэр, мелтехтер тыаларыгар теттеру бараллар. Сахалар сордоохтор буолбатахтар — Сибиир еврейдэрэ диэбиттэрэ еще до революции. Из-за куска мяса не надо шум поднимать
#14

О5онньор20.02.2017 01:02
Улуутумсуйан биэрээхтиибит Ньырдьаан… эчи аатын да тункэтэгин ньыдьырыйа сытыйан дэбит курдук.

Источник: old.aartyk.ru

Обсуждение • 2

Добавить комментарий
  1. Халаан

    Саха омук суох буолта били Ойуунускайдаа5ыннан буттулэр.Билигин бары сырайгытын уцуоххутун сиэркилэ5э корунуц.Эбээн-эбэцки кос дьон буолан таах биир эрэ куннээ5иннэн олоро5ут.Эгэ киьилии-сахалыы саца ой-санаа кэлиэ дуо?!Син биир нуучча омук суо5ун кэриэтэ бары дьэбир укроп буолан дойдуну тацнарыы сиэьин уоруу эрэ баар.

  2. Ч

    Ыстатыйа уот харахха суруллубут. Оьургэммитэ буолар дьон эьиги дьиннээх сордоохтор буола5ыт. Туох да5аны, биир хааппыла да сахалыы толкуйгут суох уонна оьургэммитэ буола5ыт. Бу ыстатыйаны аа5ан, торумнаан, коннорунэ сатаныллыахтаах. Чэ ол гынан баран тоьолоох этилиннэ, сурулунна син биир оьургэммитэ буолан тоттору хаабытыгар туьэ турар «сордоохторбут».

Оставить комментарий