Олус сөҕөн суруйабын
Бу күннэргэ урукку сыллардааҕар сылаас күннэр тураннар, дьоллоох Дьокуускай куораппытыгар грипп, парагрипп ыарыылара элбээн, оҕолор дьиэлэригэр олорон үөрэнэллэр. Улахан да дьоҥҥо сөтөллөн, хахсыйар киһи элбээбит, онон
“Улахан кыһалҕата суох кэлимэҥ – барымаҥ”диэн сүбэлиир бэйэм бу кэмҥэ улахан ыарыһахтар дьиэлэринэн элбэхтик кэллим – бардым.
Норуодунай артыыска Зоя Петровна Багынанованы билбэт киһи суоҕа буолуо, кини сөтөл бөҕө буолан, ыҥырбытыгар Саха тыйаатырыгар кини быыкаайык хоһугар тиийэн, сытар киһини эмтиирбэр тиийбитим. Түөһүн иһэ кып – кырылас, аҕылаан, саҥата да нэһиилэ тахсара.
“Олус эппиэтинэстээх кэмҥэ ыалдьарым сатаммат, испэктээкилгэ оонньуубун, кэллиэгэм Ефим Степанов үбүлүөйэ буолар, аны поэттар Варвара Потапова, Сэмэн Данилов, Бүөтүр Тобуруокап, Уйбаан Гоголев – Кындыл хоһооннорун ааҕарга сөбүлэспитим, кыһыл көмүс киэргэллэри оҥорор хампаанньаттан кэлэн, миигин 8 чыыһылаҕа устуох буолбуттара, онон хайдах да икки күн иһигэр үтүөрүөхтээхпин, тыйаатырга бырааспыт суох, көмөлөс” диэтэҕэ үһү. Хайа бэйэлээх киһи икки күн иһигэр үтүөрбүтэ баар буолуой? диэн саарбахтаатарбын да ылынарбар тиийдэҕим. Мин кини олус уустук олоҕун билэрим бэрт буолан, кинини киил тиит маска майгыннатабын.
Күн аайы үлэбэр барар Г. И.Чиряев уулуссатыгар үксэ арбайбыт талахтар үүнэн тураллар, үс тиит мастартан биир көҕөрбөтөҕө ыраатта, иккис мас билигин да саһарбыт көмнөҕүн түһэрбэккэ турар, үһүс мас соторутааҕыта диэри күөх турбута. Кинилэри мин бэйэбитигэр, сахаларга холуурбун суруйан турардаахпын. Сахалар наһаа аҕыйахпыт уонна өссө бэйэ – бэйэбитин абааһы көрсөн, бэрт былдьаһан, сиэһэ сатыыр олус куһаҕан адьынаттаахпыт. Оннук аатырбыт режиссер Федот Потаповы үбүлүөйүн да ыллаттарбакка Зоя Петровналыын оччотооҕуга эдэр Андрей Борисов тыйаатыртан үүрэн турардаах.
Испэктээкиллэргэ кылаабынай оруоллары оонньуу сылдьан, үлэтэ суох хаалар диэн хайдаҕый? Потаповтар наһаа да ыарахан кэмнэргэ олорон ааспыттар, иккиэн арыгыһыт да буолан, эрдэ суорума да суолланыахтарын сөптөөхтөрө. Үлэтиттэн эмиэ уһуллан, аанньа ахтыллыбат буолбут эдэр поэтесса Варвара Потапова курус хоһооннорун ол саҕаттан Зоя Петровна сөбүлээбит, кини хоһооннорун хас сүүстэ ааҕан, үөрэтэн, Зоя Петровна олоххо тардыһыыта, дьоҥҥо, оҕолоругар таптала өссө күүһүрбүт.
Дьэ, ол да иһин, хаһан эрэ мин эмиэ үлэтэ суох хаалбыт ыарахан кэммин санаан, Зоя Петровнаны кини бэйэтин туһунан суруйбут халын кинигэтин ааҕан, олус чугастык, аймаҕыргыы ылыммытым. Аһыыр аска да харчыта суох хаалбыт дьоннор эрэ итинник кэми, туругу өйдүүллэр. Куһаҕан эмиэ үчүгэйдээҕин Зоя Петровна кэлин Нерюнгрига кукольнай тыйаатырга үлэлии сылдьан өйдөөбүт, хортуоҥкаттан оҥоһуллубут бөрө собус – соҕотоҕун хаалан, содьоруҥнуурун көрөн, кып – кыра оҕолор ытаабыттар, оннооҕор кинилэр соҕотохсууйуну, атаҕастаныыны өйдөөбүттэрин сөхпүт. Оҕолор ытыылларын көрөн, Зоя Петровна дууһа кылын таарыйар үлэлээҕин бигэтик өйдөөбүт уонна билигин да ол хортуоҥкаттан оҥоһуллубут куукулаларын бырахпатах эбит. Аны Нерюнгрига нууччатымсыйан эрэр ыалларга дьиэлэринэн сылдьан, Сахабыт тыла алыптаах кэрэтин биир дойдулаахтарыгар Варвара Потапова хоһооннорунан тиэрдэ сатаабыт.
Биирдэ кэргэнэ Федот Потапов бэйэтин дойдутугар, аммаларга: “Эһиэхэ хоһооннор биэчэрдэрин ыытыахпытын баҕарабыт», – диэн төлөпүөннээбит.
Дьонноро барытын сыыһа өйдөөбүттэр, Варвара Потапова, Анна Ахматова, Зоя Багынанова, өссө Федот Потапов хоһоон ааҕа төрдүөн кэлиэхтэрин баҕараллар үһү диэн куттанан, аккаастаммыттар. Хантан Ахматова кинилэргэ тиийиэй?
Потаповтар санааларын түһэрбэккэ хортуоҥка куукулардаах, дирин ис хоһооннордоох сир – дойду, оройуон бөҕөнү кэрийэн, Ойуунускай балаҕаныгар, Пушкин түмэлигэр, телевидениеҕа – барытыгар Зоя Петровна Варвара Потапова хоһооннорун ааҕан, кини туһунан кэпсээн, норуот өйөбүлүн ылан, сааһыран да баран, тапталлаах Саха тыйаатырыгар төннүбүтэ. Андрей Борисовтыын сыһыаннара тупсан, Зоя Петровна талаанын бары билиннибит.
Бэҕэһээ Олонхо саалыгар Зоя Петровна мээнэ киһи билбэт туругар киирэн, өрө көтөҕүллэн, харахтара түөскэ иилиммит киэргэллэрин курдук тэбис- тэҥҥэ кылабачыйан Варвара Потапова, Сэмэн Данилов, Бүөтүр Тобуруокап , Уйбаан Гоголев – Кындыл хоһооннорун наһаа да иһирэхтик, биирдэ да сөтөллүбэккэ өйүттэн аахта. Бэйэни кыайыыны, күүстээх майгыны, поэзияҕа, сахабыт тылыгар тапталы Зоя Петровна сүүс бырыһыан көрдөрдө дии саныыбын. 83 саастаах киһи хайдах итиччэ элбэх хоһоону өйүгэр тутарын, ааҕарын сөрү диэн сөҕөбүн. Дьиҥнээх талаан диэн итинник эбит.
Хоһоонноорун ааҕа-ааҕа Зоя Петровна өссө поэттарын тустарынан наһаа долгутуулаахтык, юмордаахтык кэпсиир. Холобура, поэт Иван Гоголев “Алгыс” диэн дириҥ, алыптаах алгыстаах хоһоонун истэн, өйдөөбүт дьоннор оҕолоноллор үһү. Биир киһи хаста да кыыс оҕолонон, Зоя Петровнаттан куота сатыыр буолбут.
Бачча сааспар дылы хоһооннору итинник илбириһэн туран, иэйэ – куойа ааҕыллар биэчэргэ сылдьа илигим.
Эдэр артыыстарбыт кинини кэлэн “Эбээ, Эдьиий, Дьүөгэ” диэн тыллардаах эмиэ хоһоон ааҕан эҕэрдэлээтилэр, өссө кэлбит биэһэнчэ дьону, биһигини, алгыстаах алаадьынан, минньигэс туордунан күндүлээтилэр.
Биэчэрбит күнүс 12 чаастан киэһэ биэскэ дылы биир тыынынан биллибэккэ барда.
Барха махтал кэрэҕэ, үрдүккэ угуйар, төрөөбүт тылбыт сайдарын туһугар үлэлии сылдьар бары артыыстарбытыгар,
умнууга хаалбыт Варвара Потапова сахаларга бастакы поэтесса буоларын саната сылдьар Зоя Петровна Багынановаҕа!
Мин иккис оҕом, Индира өссө уон алта саастааҕар онус кылааска үөрэнэ сылдьан, (1981 сыллаахха) Варвара Потапова хоһооннорун ырытан, сочинение суруйбуттаах, онтуката конкурска бастаан, тыл үөрэҕэр киирэригэр төһүү буолбута. “Английскай тылы үөрэтэр факультекка көһөргө көмөлөһүҥ”диэн декан Марта Михайловаҕа бара сылдьыбыттаахпын.
Ол аата Варвара Потапова курус да буоллар киһиэхэ барытыгар өйдөнүмтүө хоһоонноро чороччу улаатан да эрэр оҕолорго кытта биллибит эбит, билигин да, кэлин да биллэ туруохтара диэн эрэнэбин.
***
Санаа быраас
9.11.2025.
Саха театра аата эрэ Саха диэн. Артыыстар бары нууччалыы сацараллар. Радио5а ТВга эфиргэ кэлэн. Ону туораттан конноро сатаан ньиэрбэ буттэ. Аны П. А Ойуунускай аатынан аатттахтар да тахсан плащады памятнигы соргутэр диэн суох.Суруйа сатаан. Уксулэрэ Илин эцэрдэр. Суобас саат суох. Хата болуоссат аатын уларытаары норуоту хайытан оссо харчы хомуйаллара.Культура ой санаа тыл ос молтох.Киьи кэлэйэр.
Зоя Петровна оруолларын бэркэ итэ5этилээхтик оонньуур. Театрга да аны киинэ5э учугэй. Сэргэх. Киьи коруох эрэ курдук. Грипп ыары элбэх. Салгыцца баар. Куорат антисанитария бацилла уйата. Куруук бу маны иьэ сылдьыц.От кашля “Бетукладин” в капсулах – институт Биологии продают. “Мокрица” трава сорняк в огороде растёт. От кашля печень почки желчный пузырь.Моментально проходит. “Жир семейства псовых” – Ыт сыата. 100 млгр. Крестьянской рынок 2- этаж налево ИП продают.Сделайте компресс от кашля. И от суставов. Кожные болезни. Читайте в интернете.Там всё подробно написано .Отправляйте на СВО своим ребятам на зиму.Этэццэ сылдьыц.
“Жир семейства псовых “- хорошо заживляет любые раны и болячки. Сделайте перевязку.Компрессы на ночь. Для ветеранов СВО. И ребятам на фронте.Все это проверено на себе. Аллергии нет. Таблетки импортные пустышки еще дорогие.Пенсионеры и хроники ходите постоянно в масках. Как в Китае.Помогает.
Дьон оло5ун биир киhи, ама да тойон буолбутун иhин улэтэ суох хааллартаан ыал устун ыытан кэбиhэрэ сурдээх дьыала буотах да, хайдах ол кэннэ спокойно утуйар ба5айытай
Культура театр кино барыта бэрт былдьаьыы.Сууттаьан а5ай биэртэрэ епорнай театр артыыстара. Онтон эстрада театра.Тойонтон тутулуктаах. Мэнээх киьи улэ5э тойон-хотун буолар. А. Борисов сиэмэх киьи. Ыьыахтар Игры Манчары Дети Азии культурота суох ааспат. Аны сууьунан памятник бо5о. Миллион/Миллиард харчы хамныыр ыскайданар. Гастроли Питер Москва ыьыахтар. Тот киьи аччык киьини ойдообот.
Сөпкө эттин. Тот аччыгы өйдөөбөт, доруобай ыарыыны билбэт буолан ыарыһаҕы толору өйдөөбөт
Саха дьиннээх культурата режиссердар Ф.Потапов , В . Фомин уо.д.а. са5ана баара. А.Борисов культура эйгэтигэр карьера , бэйэтин эрэ оло5ун оностубут киhи.
Ис дьиҥин билбэккэ эрэ, кинигэни аахтым дии-дии биһиги кэммин чулуу киһитин баһааҕырдыы бөрүкүтэ суох көстүү, ордук саастаах дьон онтон туттунуохтааххыт.
Режиссерунан саҥа анаммыт киһи Андрей Саввич хайдах ааттаах суоллаах съезд делегата киһини үүрүөн өйүм хоппот. Театрга муҥур былаас администрация, директор о.д.а., режиссёр буолбатах, билигин да оннук. Режиссер Ф.Потаповы режиссер А.Борисовынан солбуйуу оччотооҕу Партия обкомун инициативата уонна быhаарыыта этэ.
В.Потапова туһунан этэр буоллахха, кини талаанын көрөн Суруйааччы союһа олус өрө туппута, араас куһаҕан дьаллыктан харыстыы сатыыр этэ. Францияҕа ыытан, дьиэлээн- уоттаан, үлэ маанылааҕар үлэлэтэ сатаан… Ити барыта Семен Данилов дууһатын докумуона буолбут “Чахчылар уонна Санаалар” кинигэтигэр сурулла сылдьар, булан ааҕыҥ. Өссө да элбэҕи чопчулуохпун сөп
Балбаара Потапованы Францияҕа ыытан, олохтоон үлэлэтэ сатаабыттара диэбиккин дуу?
Араас куһаҕан дьаллыктан харыстыы сатаабыта диэбиккин….
Дьэ сүрдээх да Ньурбачааҥка эбит диэх курдук суруйбуккун ди.
Оссо тогул дакастыыр. Суруйааччы художник учёный историк журналист былааьы хайгыыр эрэ буолла5ына кормушкатын сутэрбэт. Квартира дача маш. Льгота ылар. Ол иьин Россия Саха сирэ барыта историята тибис тиэрэ. Албын. Куьа5ан да учугэйдээх. Сэрии буолан онно моккуьэн хата коннорон эрэллэр. А5а Дойду сэриитин хотон баран ол чахчытын кистээьин. Дьэ бу тугуй. Окт. Революция эмиэ Ар5аа омуктар Майдаан/Айдаан тардан оцорбуттара. Ити билицци укропия курдук.Ол эмиэ то5о эрэ кистэлэц. Кими комускээн. 90-сыллар эстиилэрэ. Союз ыьыллыыта эмиэ ар5аата суох сатаммата5а.Оссо бу а5ыйах ахсааннаах норуот бэйэтин дьонун сиирэ.Тойон хотун сиэрэ суо5а.Арыгыны мэнээх атыылыра иэдээццэ тириэрдэр. Онно сиэмэх былаас буруйдаах.Дьону итирдэн былааска ацаардас айбардаан олоруу.
Саввичы нууччалыы коньюктурщик диэххэ сёп. Кини Хара Суору- С Омоллоону солбуйда. Аиза Р. барахсан сааhын тухары кинини кытта харсыспыта да кыайбатага. Билигин того эрэ опера театрын таhыгар абааhы курдук олорор,биир либреттолаах юhю.
А.С. икки кыыстаах: бииригэр олонхоленд туттарда,онно кыыс ген.директор буолар юhю,иккиhигэр киинэ уhуллар павильонун туттараары гынар,кыыс Сахафильм диэн тэрилтэгэ юлэлиир юhю.
Сэрэйдэххэ онно хотун буолара буолуо….Дьэ итинник сорох кыахтаах дьон оголорун хааччыйаллар.Эhиги онно туох диигит?