Курс валют
$
72.87
0.14
86.56
0.21
Курс валют
Курс валют
$
72.87
0.14
86.56
0.21
Меню
Поиск по сайту

Марха эбэ дьикти ойуута-бичигэ

15.03.2021 08:52 6
Марха эбэ дьикти ойуута-бичигэ

Бу күннэргэ Марха өрүс икки ураты сонунунан соһутта. Бастакыта – космостан көстөр хаартыската аан дойдуну сөхтөрдө. Иккиһэ – Марха, Бүлүү өрүстэр балыктара 80-90% үөннээхтэр (паразиттаахтар) диэн Ил Түмэн дьокутаата А.А. Григорьева эппитэ элбэх дьону аймаата.

Өрүспүт “эриэн көҕүстэммит”

Булуу платота

Бу куосумастан түһэриигэ көстөр Саха сирин Марха өрүһүн хаартыскаларын дьикти ойуулара аан дойду учуонайдарын интэриэстэрин тарпыт. Бэл диэтэр, былыргы цивилизациялар ойуулара диэн ааттыыр Перуга Наска платоҕо көстүбүт курдук геоглифтарга майгынната көрөллөр эбит.

Өрүс кытыытын үрдэллэрэ, көрөргүт курдук, чарапаахы, моллюска хахтарын курдук үллэн, өссө сырдык-хараҥа сурааһыннардаах олус дьикти ойуу-бичик буолан көстөллөр эбит. “Былыр атын планета дьоно туох эрэ бэлиэ ойуу хаалларбыттар” диэтэххэ аатырарбыт чахчы. Турист бөҕө субуллуо. Өссө номоххо кэпсэнэр Бүлүү алтан олгуйдарын санаатахха, “сахалар ханнык эрэ сулустан кэлбит дьоммут быһыылаах” диэн саха тэҥэ суох буолуохпутун сөп курдук.

Марха ирбэт тоҥҥо сытар Бүлүү платота диэн ааттанар 400 х 200 км киэҥ, 700-900 м үрдүктээх көнө үрдэл сиринэн устар. Бу плато анныгар 1,5 км дириҥнээх аан дойдуга саамай халыҥ ирбэт тоҥ араҥата сытар. Учуонайдар биир сабаҕаларынан, “эриэн көҕүс” көстүүтэ ирбэт тоҥ ириититтэн үөскээбитэ буолуон сөп. Манна балачча өр сыллар усталарыгар ирбэт тоҥ ирэн, сир сиҥнэн, өрүс устар сиринэн ити төгүрүктүҥү эриэн балаһалардаах ойуулар, учуонайдар ааттыыларынан, “оһуордаах сир” үөскээбит буолуохтарын сөп.

Оттон АХШ геологиятын үлэһиттэрин сабаҕатынан, ити балаһалар былыр үөскээбит суурайыы дьапталҕаларын (“слоеный пирог” диэн ааттыыллар) үөһэттэн көстүүтэ буолуон сөп. Биллэрин курдук, үөһэ сытар элбэх хаар ууллан, сыл аайы аллара түһэригэр итинник ойууну түһэрэн ааһар. Холобур, биһиги мырааннарбыт ойуулара тэрээһэ курдугун өйдөөн көрөргүт буолуо. Мырааммыт ойуулара куосумастан хайдах көстөллөрө эбитэ буолла?

Марха өрүс “эриэн көхсө” ордук кыһын чуолкайдык көстөр эбит. Учуонайдар бу эрэгийиэҥҥэ сир тоҕо итинник хамсыырын, ойуу хайдах үөскүүрүн үчүгэйдик үөрэтиэхтэригэр диэри, Марха тулатыгар көстүбүт ойуулар аан дойду биир дьикти таабырына буолуохтара диэн саныыллар.

Оонньуута суох эттэххэ, биһиги үгүспүт долоҕойбутугар киллэрэ илик глобальнай сылыйыыбыт көстүүлэрэ өрөспүүбүлүкэҕэ элбиир туруктаахтар. Бастаан көстүбүт Баатаҕай чугаһыгар баар, биллибэт биричиинэнэн сүүнэ киэҥ сир дьөллүбүтэ сыл аайы кэҥээн иһэр.

Марха балыга чахчы үөннээх дуо?

Ил Түмэн дьокутаата А.Григорьева Бордоҥ нэһилиэгэр быыбардааччыларын кытта көрсүһүүгэ «Холобур, Маалыкай уонна Малдьаҕар анныттан ылан чинчийбит балыктара (сордоҥ, сыалыһар, тугунуок, күстэх уо. д. а.) 80 бырыһыана паразиттаах диэн быһаарбыттар. Күндээдэ, Антоновка, Ньурба аннынааҕы балыктар 90 бырыһыаннара үөннээхтэрэ биллибит» диэн кэпсээбитэ дьону долгуппут. Оттон уопсастыбаннай экологтар “биһиэхэ оннук дааннай суох” диэн өйдөөбөттөрүн, сөбүлэспэттэрин биллэрбиттэр. Инньэ гынан кулун тутарга ХИФУ уонна Хоту сир прикладной экологиятын институтун кытта балык туох үөннээҕин билэ боруобаҕа ыла барар буолбуттар.

Атын алдьархай эбиллибитэ буолаарай?

Омос көрдөххө, үөһэ ахтыллыбыт икки бэйэ-бэйэлэриттэн ыраах тиэмэлэр биир сибээстээх буолуохтарын сөп. Глобальнай сылыйыыттан ирбэт тоҥ ириитэ. Бүлүү, Марха өрүстэр киртийиилэрэ алмаас, атом эстиититтэн эрэ буолбакка, ити былыр ирбэт тоҥҥо ытырыллыбыт араас үөн-көйүүр, бактыарыйа, ыарыы биллибэтинэн-көстүбэтинэн суураллан, эбии киртийэ турар буолуон сөп.

Ити 4 өрүстэрбит уу тардар сирдэрэ куосумастан дьону дьиктиргэтэр көрүҥнэммит буоллаҕына, ирии өр, күүскэ бара турар буолуон сөп. Аан дойду учуонайдара ирбэт тоҥ ириититтэн сир анныгар баттана сыппыт киһи аймахха, тыынар тыыннаахха кутталлаах ыарыы, импиэксийэ тахсан, улахан куттал үөскүө диэн сэрэтэллэр. Онон, дьиҥэр, норуот дьокутаата А.А. Григорьева аҕалбыт чахчыларыгар олоҕуран, палеомикробиологияҕа тиийэ билим араас салаатын холбоон, урукку уу, уу аннын буорун тэҥнээн, улахан кэлим киэҥ, дириҥ чинчийиини ыыттарыыны көҕүлүөх баара.

***

ИА Кыым.ру

Обсуждение • 6

Добавить комментарий
  1. Лиэп

    недропользователи отравили все реки Якутии.

  2. Бывшие рыбаки

    Форумчанка якт. Кому за «Вишня» из г.Мирного утверждает, что местное население изгадило реки путём выливания собственного мусора, моющих средств. Яро выступает против защитников экологии реки Вилюй, обзывает, материт. Когда в августе 2018 года был страшно загрязнён Вилюй, она была первым защитником недропользователя отказавшегося платить штраф.

  3. Миша

    Форумчанка Вишня всё время поднимает национальные вопросы, унижает местных жителей. Почему её не привлекают к ответственности за разжижение нацизма. Давно пора

    • Возмущены

      Так давно пора вычислить и по букве закона заставить ответить эту форумчанку или форумчанина. Вишня известна со своими оскорбительными выпадами, человеконенавистничеством и вбиванием раскола между народами Российской Федерации. А её перлы насчёт реки Марха внимательно прочитайте в её постах и репликах. Пора заскриншотить все её оскорбительные выпады и отправить в подобающие инстанции.

  4. Куордабыл

    Ону маны буолары буолбаты суруйан бутун! Марха орус сиригэр туох да оьуобай сирдэр суохтар. Барыта боростуой. Ол космоснимокка костор «слоеный пирог» элбэх сиргэ баар. Геологическай боруодалар дьаптал5алара. Хантан хостоон таьаарбыттара буолла — эмиэрикэ учуонайдара интэриэстэрин? Итинник сирдэри учуонайдар барытын билэллэр, онон сымыйа сурах. Онтон Марха5а балыктар ыарыылаахтарын туьунан ааспыт 5-6 сылларга постоянно суруйаллар, ватсапка хаартыска ыыталлар. Урут урдугэр анализ бо5отун ыллылар да биир ыарыылаах балык баарын бигэргэппэтэ. Хантан 90% ыарыылаах балык диэн сымыйанан суруйа олороллоро буолла? Барыта, тус бэйэлэрин интэриэстэрин иьин дьон санаатын буккуйуу, быыбар иннинээ5и пиар. Дьоннор ойгутун тута сылдьын, сымыйа5а киирэн биэримэн.

Оставить комментарий    

Россельхозбанк
АЯМ