АЛАА МОҔУС курдук ТЭРИЛТЭ дуо?

Алаа Моҕус диэн сахалыы остуоруйаҕа туохха да топпот, иҥсэлээх киһи туһунан кэпсэнэрин үгүстэр билэҕит. Онтон бу сырыыга оннук моҕус киһи буолбакка, өрөспүүбүлүкэбит бүддьүөтүттэн биир саамай элбэх үбү туһанар, онтуката сылын аайы биллэрдик улаатан иһэр тэрилтэ туһунан суруйуум.

Ил Түмэн спикерин этиититтэн

Ааспыт сыл бүтүүтүгэр Ил Түмэн спикера А.И.Еремеев суруналыыстары кытта көрсүһүүтүгэр өрөспүүбүлүкэбитин барытын кэриэтэ 8-9 ыйдаах кыыдааннаах кыһыммытыгар итиинэн хааччыйар  ГУП “ЖКХ РС(Я)” аһара ороскуоттаах тэрилтэ буолбутун туһунан истэн олус соһуйбутум. Онно Алексей Ильич алта сыллааҕыта хомунаалынай эйгэҕэ 15-18 млрд солк. бүддьүөттэн ороскуоттанара. Билигин ол 55 млрд тэҥнэстэ диэбитэ. Ол аата ороскуот үс төгүл улааппыт. Салгыы кини бу ороскуот 2030 сылга 86-88 млрд тиийэрэ буолуо. Оччоҕо бүддьүөт үбэ хомунаалынай эйгэҕэ уонна бүддьүөт үлэһиттэрин эрэ хамнаһыгар тиийиэ. Тыа хаһаайыстыбата да, тутуу да үбүлэнэр кыаҕа суох буолар курдук эппитэ.

Дьэ, кырдьык, киһи итэҕэйиэ суоҕун курдук сыыппаралар, кытаанах тыллар!

Онтон салгыы спикер ОДьКХ систиэмэтигэр Артика улуустарыттан уратыларга суһал уларытыылары киллэрэр наадатын туһунан эппитин илэ, күөх экрантан истибитим. Онно кини холобур быһыытынан Нам улууһун ГУП-тан туспа барбыт “Намкоммунтеплоэнерго” диэн тэрилтэтэ сылга бу эйгэҕэ 1,5-1,8 (!) млрд солк.экэниэмийэлээтэ диэбитэ.
Баһаам үп, доҕоттор! Ону, куолубунан суоттаан көрдөхпүнэ, Артикаттан ураты 21 улуустар, бары намнар курдук дьаһаналлара буоллар, үгүөрү үп кэмчилэниэн сөп эбит дии санаабытым. Оччотугар, холобур, тыабыт сирин үбүлээһинэ балачча улаатан, сылга биир күн өрөөбөккө түбүгүрэр хотон-хонуу үлэһиттэрэ барахсаттар хамнастара, дохуоттара балачча үрдүөн сөп этэ.

Аны туран бу үлүгэрдээх сытыы кыһалҕа туһунан Алексей Еремеев бэйэтинэн туруорбут боппуруоһун истибит биир да суруналыыс, тойон-хотун, көннөрү да дьон бу туһунан баччааҥҥа диэри биирдэ “мыык” диэбиттэрин истэ, ааҕа илигим.

Онуоха, дьэ, “Кыым” хаһыакка (23.01.25.) биир балаһаны толору, олус хайгыы саныыр, куруук сытыы проблемалары таарыйан, хотуулаахтык суруйар Нина Герасимова диэн суруналыыс “Бүддьүөтү”сиир  олох-дьаһах коммунальнай реформатын  ыытар уолдьаста” диэн бэртээхэй ыстатыйаларын ааҕан уонна эбии бу систиэмэ туһунан онтон-мантан туоһулаһан баран, бу суруйарга сананным. Ол иннигэр кылгастык…

***

Сэбиэскэй кэм саҕана, сопхуостар баалларыгар тыаҕа хас тэрилтэ бэйэтэ тус-туспа хочуолунайдаах буолара. Бэккэлээтэҕинэ дэриэбинэҕэ биир обургу хочуолунай баара аҕыйах уопсастыбаннай дьиэлэри сылытара. Кэтэх дьиэлэри холбуур туһунан санаа да суоҕа. Оччотооҕу тыа сирин салайааччыларын биир сүрүн кыһалҕаларынан, элбэх ньиэрбэлэрин сиэбит үлэлэринэн хочуолунайдары маһынан-чоҕунан хааччыйыы, хачыгаар үлэтин хонтуруола буолара. Ону бэйэм эппинэн-хааммынан билбит суолум. Оскуолаҕа дириэктэрдии, нэһилиэккэ сэбиэттии, отделенияҕа управляющайдыы сылдьан хачыгаар “туругун”, оһохтор хайдах оттуллубуттарын хочуолунай турбатын буруотунан быһаарар буолбутум.

Онтон кэлин дьиэни-уоту ититии систиэмэтэ барыта кииннэнэн, сүрүнэ бүддьүөттэн үбүлэнэн, ОДьКХ диэн сүүнэ улахан монополист тэрилтэ дьарыктанар буолла. Онон саҥа улахан хочуолунайдар тутулланнар дэриэбинэ чааһынай дьиэлэрэ үксүлэрэ киин ититиигэ холбонон улахан абыраллаах үлэ оҥоһулунна. Үгүс дьон, ыал  мас мастыыр, оһох оттор курдук эрэйдээх үлэни умна быһыытыйдылар. Онтон нэһилиэк баһылыктара, тэрилтэлэр салайааччылара ол туһунан санаабат да буолан бардахтара.

Ол оннугар ититии иһин кэтэх ыаллар дьиэлэрин иэнинэн, тэрилтэлэр туһанар эбийиэктэрин сабардамынан олохтоммут тарыыбынан харчыларын “коммунэнергосбыт” тэрилтэ нөҥүө төлүүллэр. Онтон тарыыбы, олохтоох усулуобуйаттан көрөн үөһээҥҥи “госкомцен” тэрилтэ олохтуур үһү. Оччотугар бу тарыып төһөтүттэн ититэр ГУП, ХЭТ үлэтэ быһаччы тутулуктаах буолан тахсар. Онон кинилэр (ГУП-р) төһөнөн ороскуоттаахтык үлэлииллэр даҕаны тарыыптара үрдээн тахсар курдук буолар. Арааһа ыт манна көмүллэ сытар быһыылаах.

***

Ньурба улууһугар сүрүн эбийиэктэрин сылытыыга ОДЬКХ ГУП филиалын таһынан 4 чааһынай ХЭТ-р үлэлииллэр эбит. Ол 3 хочуолунайдаах “Альтеранатива”, 2-лии хочуолунайдаах Кыым”,”Кировскай”* уонна 12 хочуолунайы бас билэр “Арыылаах” чааһынай кэммиэрчэскэй, барыта биэс тэрилтэ бу эппиэттээх үлэнэн дьарыктаналлар эбит.

Бу “Арыылаах” ХЭТ-и А.Н. Тихонов диэн, хаартыскатыттан көрдөххө уонна хаһыакка биэрбит этиилэриттэн сылыктаатахха, сааһыра барбыт, салайар үлэҕэ мунна-уоһа “кэрдиллибит”, бэйэтин санаатын аһаҕастык этэ сатыыр, туруорсар, чахчы патриот киһи буолуон сөп. Кини үлэтин 2011 сылтан баара-суоҕа 4 хачыгаардаах биир хочуолунайтан саҕалаабыт.

Болҕойун эрэ. Оннооҕор ити соҕотох хочуолунайы ылан чааһынай ХЭТ-и тэрийиэххэ сөп эбит.

Онтон Алексей Николаевич күн бүгүн тэрилтэтин 97 үлэһиттэээх, 12 хочуолунайдаах обургу тэрилтэҕэ кубулуйбут.

Таарыччы аҕыннахха судаарыстыба ити хочуолунайдары 25 сылга босхо арендаҕа биэрэр эбит. Онуоха, биллэн турар, Киин ГУП үчүгэй туруктаахтары, саҥалары биэрбэтэ буолуо. Онон “Арыылаахтар” Кировка биир саҥа хочуолунайы, Маарга биири тупсаран оҥорбуттар. Ол кэннэ барыларын сылын аайы өрөмүөннээн, саҥардан иһэллэр эбит. Саамай хайҕаабытым диэн бары кэриэтэ хочуолунайдарыгар үлэһиттэригэр иһирдьэ туалет, суунар дуус киллэрбиттэр. Бэйэлэрин күүстэринэн ыалларга ититии систиэмэтин тардаллар, үлэһиттэригэр сайын оттуулларыгар усулуобуйа оҥоро, көмөлөһө сатыыллар эбит.

“Арыылаахтар” судаарыстыбаттан биир көмөнү ылбакка итиини биэрбит тэрилтэлэриттэн, чааһынай ыаллартан киирбит харчынан үбүлэнэллэр эбит. Онно Тихонов тарыып араастаһыытын олус бэккиһээн ахтар. Хаһыакка кини бу курдук диэбитэ суруллубут:

-Холобур дэриэбинэҕэ 2 хочуолунай баар. Биирэ ДьУоХХ ГУП филиалын киэнэ,биирэ-биһиэнэ. Ол эрээри биир дэриэбинэҕэ олорон биһиги тарыыппыт *80(!)* %-нан кыра.Дьиҥэ,бары биир өҥөнү оҥорор,биир үлэни толорор буоллахпыт- диэбит.

Эс! Киһи төрүт итэҕэйиэ суоҕун курдук! Оччотугар,холобур, ” Арыылаахтар” биир тэҥ үлэҕэ 100 мөл. аахсар буоллахтарына ГУП-р 180 мөл. солк. аахсаллар дуо? Кырдьык буоллаҕына бүддьүөтү, чааһынай дьону соролооһун буолбатах дуо?

Итинтэн сиэттэрэн кини эппит:

-А.И.Еремеев ОДьКХ туһунан этиитин, бу эйгэҕэ үлэлии, барытын иһиттэн билэ-көрө сылдьар буолан олох сөптөөх диибин, уруккуттан да ону этэбин. ГУП ЖКХ систиэмэтин уларытар уолдьаста. Быйыл ГУП ЖКХ тарыыбын 70%-н өрө таһаарбытын суотугар, харчы тиийбэккэ, бүддьүөт тута доҕолоҥноото. ГУП ЖКХ систиэмэтэ сиэрэ суох улахан, көнтөрүк, бытаан, олус элбэх киһини тутан олорор. Үп-харчы онно эрэ бара турар, онтон биһиги чааһынайдар өйөбүл диэни көрбөппүт. Онон Алексей Ильич сөпкө этэр, – диэбит.

Хайдаҕый? Итэҕэйэҕит дуо? Онтон мин итэҕэйэбин, сөҕөбүн уонна эбилик санааларым:

Мин кыһынын тыаҕа, куоракка да сылдьан көрдөхпүнэ, ордук суолу туоруур сирдэргэ, итии уу барар турбалара сыгынньах сытар, эбэтэр үгүс сиринэн үрдүнэн-аннынан эрэ сууламмыт буолааччылар. Ону биир киһиэхэ “*тугун сүрэй, халлааны сылытан” диэбиппэр, “ээ, ити хомунаалынайдар төһөнөн элбэҕи ороскуоттууллар, халлааны сылыталлар даҕаны элбэх харчыны аахсаллар, тарыыптара үрдүүр” диэн айахха аспыта. Аны санаатахха кырдьык оннук эбит. Тоҕо диэтэххэ кинилэр туохха да сөп буолбат монополист тэрилтэ буоллахтара. Тоҥон өлүөҥ дуо? Төһөнү этэллэринэн төлүүргэр тиийэр буоллаҕын.

Мин манан бу систиэмэҕэ үлэлиир хачыгаардары, исписэлиистэри төрүт хомуруйбаппын. Кинилэр эмиэ хотон-хонуу үлэһиттэрин курдук саамай туһалаах, наадалаах үлэһиттэр буоллахтара.Ити барыта аһара кииннээһин, гигантомания содула.

***

Биир тылынан ититии систиэмэтэ, чуолаан аһара кииннэммит ГУП ЖКХ сатала суох элбэх ороскуоттаах хаһан да маҕалайа хаммат, Алаа Моҕус курдук тэрилтэҕэ кубулуйбута туох да мөккүөрэ суох. Манна сөптөөх уларытыы, реформа ыытыллыбатаҕына, өрөспүүбүлүкэбит бүддьүөтэ, А.Еремеев этэринии, улаханнык, өссө эбии оҕустарара саарбаҕа суох буолбут. Ол иһин бу сытыы кыһалҕа тула Ил Дархантан, Ил Түмэнтэн саҕалаан, бары тустаах салайааччылар, суруналыыстар, уопсастыбанньыктар, биирдиилээн да дьон киэҥ кэпсэтиини таһааран сөптөөх дьаһаллар ылыллаллара уолдьаспыт.

Түмүккэ: бу уустук проблеманы кырдьыгынан кэпсээбит спикер Алексей Еремеевка, ону баарынан сырдаппыт суруналыыс Н.Герасимоваҕа, ол  кыһалҕа ис биэтэһин билэр, быһаччы үлэлии сылдьар Алексей Тихоновка улаханнык махтанабын. Маннык салайааччыларбыт, дьоммут элбэхтэрэ буоллар ньии!

***

Уйбаан ПОНОМАРЕВ,
Чурапчы улууһа

Фото с телеграм-канала генерального директора ГУП “ЖКХ РС(Я) Виталия Чикачева