Былырыын, ыам ыйын 25 күнүгэр сарсыарда эрдэ, сааскы куска тыыннаах мончуук гынаары атыыласпыт, тоҕо эрэ Гликерия диэн ааттаабыт тыһы көҕөнүм утуйар хоспут түннүгүн анныгар кэлэн маатыргыырыттан уһуктан кэлбитим. Куспун тоҕо Гликерия диэн ааттаабытым буолла дии саныыр этим, кэлин өйдөөбүтүм Амма Аччыгыйа “Сааскы кэм” диэн романыгар оскуола сэбиэдиссэйэ, үрүҥ эписиэрэ Силин кэргэнэ Гликерия Семеновна олбуор кытыытынан кус курдук түөрэҥэлээн ааста диэн суруйбута төбөбөр хатанан хаалбыт эбит. Куһум олбуор иһигэр босхо сылдьар буолан, төттөрү-таары хааман түөрэҥэлээн бөҕө буолар.

Төлөпүөммүн ылан көрбүтүм – хас даҕаны бөлөххө бэҕэһээ киэһээ Уйбаан Мигалкин ыарахан ыарыыттан орто дойдуттан барбытын туһунан иһитиннэрии кэлбит. Оо, икки-үс хонуктааҕыта “хайаан даҕаны үбүлүөйдүүбүн” диир этэ. Уһун кыһыны быһа ыалдьыбыта, бу соторутааҕыта эмиэ балыыһаҕа киирбитэ. Кэргэнэ Зоя Васильевна инсуллаан эмиэ ыарахан туруктаах сытара. Уйбаан балыыһаҕа сыттаҕына, кыһын бара сылдьыбытым даҕаны көрүһүннэрбэтэхтэрэ, онон төлөпүөнүнэн этэн биэрбит, кинигэҕэ киириэхтээх аан тылын бэчээттээбиппин бигэргэттэрэ биэрэн баран төннүбүтүм. Дьиэбэр кэлээппин кытары эрийэн, “аахтым, үчүгэй” диэн махтаммыта.

Муҥха саҕана “дойдум соботун сиэхпин наһаа баҕарабын, эйиэхэ киллэрдэхтэринэ, амсатаар эрэ” диэбитэ. Кыһын кырдьаҕас күтүөтүм Баһылай Аргунов Мүрү соботун ыыппытыттан илдьэн биэрбитим. Уйбаан: “Киһи кырыйдаҕына дойдутун аһын аһыан баҕарар эбит, дьэ, Эбэм балыгын амсайыам”, – диэн үөрбүтэ аҕай. Зоя Васильевна тута балык ыһаарылаары түбүгүрбүтүнэн барбыта. “Олорон чэйдии, кэпсэтэ түс” диэбиттэрин хайа муҥун ыксаабыта буолан, “өссө кэлэ сылдьыам” диэн уһаабакка барбытым. Онтон сотору буолаат, Зоя Васильевна ыалдьан охтубутун истэн соһуйуу бөҕөнү соһуйбутум. Уйбаан эрийэн: “Эн аҕалбыт собоҕун Зоям бүтэһигин ыһаарылаан сиэппит эбит”, – диэхтээбитэ.

Саас балыыһаҕа киирэн баран, хаста даҕаны “Сэттэ уоммун хайаан даҕаны үбүлүөйдүүбүн, эн бэйэҥ массыынаҕынан мин эппит суруйааччыларбын илдьэ тахсаҕын” диир этэ. “Чараҥҥа, Тулунаҕа сылдьыахпыт” диэхтээбитэ. Сотору-сотору төлөпүөнүнэн кэпсэтэр этибит, онно тыына кылгаан иһэрэ биллэрэ.

“Айар” кинигэ кыһатыгар саҥа кинигэтэ бэчээттэнэн тахсыахтаах этэ. Кэргэммэр, кинигэ кыһатын кылаабынай редакторыгар Марина Гаврильевнаҕа, “Уйбааммыт мөлтөөн иһэр, кинигэтэ тахса охсоро буоллар” дэтэлээбитим. Кинигэ кыһатын дириэктэрэ Август Васильевич эмиэ Уйбаан туруга мөлтөөн иһэрин истэн, кинигэтэ бэчээккэ барыытын тиэтэтэн биэрбитэ. Саҥа кинигэтин илиитигэр тутан үөрбүтэ аҕай, миэхэ “бэс ыйынааҕы “Чолбон” сурунаал нүөмэригэр саҥа кинигэм туһунан билиһиннэрэн кылгастык суруйан таһаараар” диэн көрдөспүтэ. Ону суруйа илик этим. Бүгүн хайаан даҕаны суруйдахпына сатаныыһы диэн быһаарыммытым.

Итинник ону-маны саныы сыттахпына кэргэним уһуктан: “Уйбаан Мигалкин бараары гынна быһыылаах… Түһээтэхпинэ кинилэр дьиэлэригэр сылдьабын, туох эрэ тэрээһин буолаары гыммыт быһыылаах ас-үөл бөҕө, ону дьаһайсабын”, –  диэтэ. Сүрдээҕин соһуйдум. “Бэҕэһээ киэһэ барбыт ээ”, –  диэтим. Онуоха: “Оо, ол иһин даҕаны… Кинигэтин эрдэ бэчээттэппиппит бэрт эбит. Илиитигэр тутан баран бараахтаатаҕа”, – диэтэ.

“Чолбон” сурунаал бэс ыйынааҕы нүөмэригэр “Поэт тиһэх тыллара” диэн Уйбаан Мигалкин хоһооннорун бөлөҕө уонна “Күн таммаҕын ыһыспыт дьылҕалар” диэн саха биллиилээх суруйааччыларын туһунан ахтыыларыттан быһа тардыылар бэчээттэммиттэрэ. Онно киирии тыл курдук маннык суруйбутум: “Ыам ыйын 24 күнүгэр ыарахан ыарыыттан  саха норуодунай поэта, тылбаасчыт, оҕо суруйааччыта, публицист, Саха Өрөспүүбүлүкэтин суруйааччыларын Сойууһун бэрэссэдээтэлэ Иван Васильевич Мигалкин биһиги кэккэбититтэн туораата. Кини бэс ыйын 23 күнүгэр 70 сааһын туолуохтааҕа…”

Ыам ыйыгар «Айар» кинигэ кыһатыгар саха норуодунай поэта Иван Мигалкин «Таптал тыллар сыһыантан» диэн ааттаах кинигэтэ бэчээттэнэн тахсыбыта. Бу кинигэҕэ кини айымньыларын сүөгэйэ-сүмэтэ түмүллэн киирбиттэрэ. Иван Мигалкин поэт, публицист, суруналыыс быһыытынан төрөөбүт дойду кэрэтин, алаас ахтылҕанын, киһи майгытын, көҥүл буолуу, таптал, оҕо саас, төрөөбүт тыл туһунан айымньыларыттан бэргэн этиилэрэ, дириҥ ис хоһоонноох санаалара тус-туһунан түһүмэхтэринэн бэчээттэнэн таҕыстылар. Холобур, «Алаас ахтылҕана – ураты ахтылҕан» диэн түһүмэх:

Сахам дьоно, эһигинэ суох –

чыычаах чырыптаабат алааһабын,

күн көрбөт кырдалабын,

ааҕааччыта суох умнуллубут поэппын», – диэн тылларынан саҕаланар.

Оттон дууһа көҥүл буолуохтааҕын туһунан маннык этэр: «Албан аакка-суолга биитэр харчыга атыыламмыт сүрэх, дууһа хайдах даҕаны көҥүл олохтоммот. Көҥүл дууһалаах эрэ сатаан таптыыр, таптатар!» диир. Үпкэ-харчыга, баайга-дуолга, сымыйа албан аакка атыыламмыт, иҥсэ мэнэгэй санаа кулута буолбут киһи сүрэҕэ, кырдьык, дьиҥнээх таптал диэн тугун билбэтэ чахчы.

Ити түһүмэх түмүгэр өссө маннык киһини «һык» гыннарар тыллар бааллар:

Үгүстэ охтуом…

Ол эрээри,

кэлин син биир туруом,

ырыабынан тайахтанан»

Ырыа үөрүүгэ-көтүүгэ эрэ ылламмат, кырыктаах кыргыһыы кэмигэр эмиэ ылланар, санааргыыр, санньыйар кэмнэргэ кут-сүр эмиэ ырыаны эрэйэр. Ол курдук ырыа ардыгар мөлтөөбүт-ахсаабыт киһиэхэ тайах, бигэ тирэх буолан эрдэҕэ.

«Сыһыантан – таптал силис тардар» диэн түһүмэххэ «Айылҕаттан улахан кыахтаах киһи сэмэй майгыланар» диэн суруллубуту аахтаххына, тута саха омук барыта ытыктыыр, таптыыр сүдү салайааччыларбытын, суруйааччыларбытын, учуонайдарбытын, номоххо киирбит буулаҕа күүстээхтэрбитин саныы түһэҕин. Иван Мигалкин саха биллиилээх суруйааччыларын барыларын кытары ыкса билсибит, алтыспыт дьоллоох киһи. Кинилэр тустарынан олус үчүгэй, уйаҕас ахтыылары суруйан норуотугар бэртээхэй бэлэҕи оҥорбута. Ол ахтыылар ураты истиҥ иэйиилээхтэр, көмүлүөк оһох уотунуу сырдыгынан, сылааһынан эрэ сыдьаайаллар.

Саҥа кинигэҕэ биир олус сөбүлээбит этиибинэн «Ханнык да омугумсуйууну утары турар улахан күүс – Үөрэх, Билии-көрүү уонна Сайдыы» диэн дириҥ ис хоһоонноох тыллар буоллулар. Дэлэҕэ даҕаны, өбүгэлэрбит «Көтөр – өҥүнэн, киһи – өйүнэн!» диэн өс хоһооннонуохтара дуо?

Таптал туһунан төһөлөөх үгүс ырыа, хоһоон айыллыбыта буолуой?… Дьиҥнээх таптал хайаан даҕаны ыраас, сырдык буолуохтаах. Оччоҕо эрэ кини уостубат уоттанар, кэхтибэт кэскиллэнэр. Иван Мигалкин ол туһунан: «Ыраас санааттан Улахан Таптал саҕыллар» диэн саамай сөпкө этэр.

Оттон «Ханнык да киһи оҕо сааһын өрүү сэгэтэн көрө сырыттаҕына, кини сүрэҕэ, дууһата хаһан да мастыйбат, оҕо саастыы өрүү күөҕүнэн, сырдыгынан бар дьонун сэргэхтик үөрдэр, астыннарар, инникигэ сырдык эрэлинэн угуйар» диэн тыллары аахтаххына, оҕо сааскын санаан таалан олоро түһэҕин. Кырдьык, ол кэрэ кэмнэр киһи кутугар-сүрүгэр сылааһынан эрэ сыдьаайар, үтүөнэн эрэ угуттуур дьикти алыптаахтар, эбээт…

Айар үлэ, поэзия, төрөөбүт тыл, ааҕыы туһунан санаалар этиллэр түһүмэхтэригэр «Дириҥ билии, үрдүк култуура, дьоҥҥо-сэргэҕэ истиҥ сыһыан – барыта кинигэттэн саҕаланар» диэн этии баар. Ол эрээри онтубут эмиэ «ноолоох» эбит, Иван Васильевич ону маннык быһаарар: «Кинигэни сатаан талан ааҕыахха наада. Мантыкаҥ „ноото“ арай, олоҕуҥ устата көрдүүр эрэллээх доҕоргун бэркэ эрэйдэнэн буларыҥ кэриэтэ уустуктардаах».

Дьэ, ити курдук бу кинигэҕэ Иван Мигалкин хоһооннорун, араас суруйууларын сүөгэйэ-сүмэтэ талыллан киирбит. Бу саҥа кинигэтин бүтүүтүгэр ааптар:

Хоһоонтон дууһалыын сынньанар

Саха ааҕааччыта сэргии,

сэргэхсийэ аахтар,

Мин да киһи эбиппин дэниэм.

Ийэ сиргэ халтай кэлбэтэхпин билиэм» диэн тылларынан түмүктүүр. Иван Мигалкин ийэ сиргэ олорон ааһар кэмигэр айан-суруйан хаалларбытын саха дьоно үйэлэргэ сэргии ааҕыахтара диэн эрэнэбин.”

Бу ахтыыны суруйа олорон, сэттэбин туолбут сылбар Уйбаан Мигалкины аан бастаан көрбүппүн санаан кэллим. Уонна кини: “Ханнык да киһи оҕо сааһын өрүү сэгэтэн көрө сырыттаҕына, кини сүрэҕэ, дууһата хаһан да мастыйбат, оҕо саастыы өрүү күөҕүнэн, сырдыгынан бар дьонун сэргэхтик үөрдэр, астыннарар, инникигэ сырдык эрэлинэн угуйар» диэбитин хос-хос ааҕа-ааҕа уйадыйан ыллым. Кырдьык, оҕо сааскын сэгэтэн көрө сырыттаххына, сүрэҕиҥ мастыйбат, эбээт… Оччолорго ийэм, аҕам, эдьиийдэрим, убайдарым бары бааллара. Оҕо саас, дьоллоох оҕо саас… “Өссө Уйбаан Мигалкины аан бастаан көрбүтүм туһунан тугу эрэ суруйбутум ээ” диэн дьиэтээҕи компьютербар көрдөөн көрдүм даҕаны булбатым, онтон үлэм компьютерыттан булан ылан үөрдүм аҕай. Ону манна эмиэ хайдах баарынан киллэрэн биэрэбин.

Үчүгэй кинигэ – бэйэтэ бырааһынньык

Киһиэхэ оҕо эрдэҕинээҕи бастакы өйдөбүлэ дириҥник иҥэн хаалар эбит. Оннук, мин оскуолаҕа киирэр сылым сайыныгар буолбут биир түгэн өйбөр-санаабар иҥэн хаалан, билигин даҕаны киинэ курдук харахпар бу баардыы тиллэн кэлэр. Онтум, бу соторутааҕыта саха народнай поэта буолбут Иван Мигалкины кытары ситимнээх…

Биир үтүө күн сүүрбэччэ оҕо мустаммыт, дэриэбинэ хоту уһугар, оскуола интернатыгар аһыллыбыт лааҕыр оҕолорун «сэриилии» бардыбыт. Оччолорго дьиэм таһыттан оччо ырааппатах бэдик наһаа ыраах барбыт курдук санаабытым. Лааҕыр оҕолоро интернат кэннинээҕи киэҥ хонууга лапталыы сылдьаллар эбит. Биһиги халдьаайы быарыгар, «Уус дьиэтэ» диэн ааттанар буор сыбахтаах балаҕаннаах, тэлгэһэтигэр сир хорутар, бурдук ыһар, быһар, окко туттуллар араас тэрил  мунньуллубут сирин таһыттан «атаакалаан» киирбиппит. Төһө да саба түһүү соһуччу буолбутун иһин, лааҕыр оҕолоро өмүттүбүттэрэ ааһан, утары буорунан тамнааттаһан барбыттара. Саба түһээччилэр төттөрү чугурус гыныыларыгар мин саамай инники буолан хаалбытым.

Лааҕырга Танда, Бээрийэ оскуолаларыттан кэлбит оҕолору таһынан Тиит Арыыттан бэйэбит билэр оҕолорбут кытары бааллара. Таҥааһаптар диэн тэллэх баттаһа олорор, күн аайы булкуһар ыалбыт сүрдээх сытыы-сымса, хаҥастай, Бүөккэ диэн уоллаахтара эмиэ лааҕырга сылдьар эбит. Кини бииргэ төрөөбүт убайа, быраата саба түһээччилэр ортолоругар бааллара. Бүөккэбит манна да кэлэн, син-биир саамай бастыҥнара быһыылааҕа. Харса суох утары сүүрэн киирэ-киирэ, хаҥас илиитинэн сүрдээх сытыытык быһыта быраҕаттаан салыннарбыта. Миэхэ адьас чугас сүүрэн кэлэ-кэлэ умса холоруктуу түһээт, хаппыт буорунан быраҕан кыыратара. Ол да буоллар, миигин биирдэ да бырахпатаҕа, хата: «Куот! куот!» диирин өйдүүбүн. Бу күн аайы бииргэ оонньуур атаспыт, баар суох тумус туттар киһибит бэйэбитин, буолаары буолан бииргэ төрөөбүт убайын, быраатын утары харса суох «сэриилэһэрин» көрөн сүрдээҕин соһуйбутум. Ол да иһин, ити түгэн өйбөр сүппэттии иҥэн хаалбыт быһыылаах. Кэлин улаатан, олох араас эриирдэригэр түбэһэн баран, оҕо сааһым доҕоро тоҕо биһигини утары «сэриилэспитин» өйдөөбүтүм.

«Сэрии» өссө сытайан, икки өттүттэн ыһыы-хаһыы муҥутаан эрдэҕинэ дьиэттэн муус маҥан ырбаахылаах, эмиэ оннук сып-сырдык бүрүүкэлээх эдэркээн пионер баһаатай уол ойон тахсан тугу эрэ ордоотообутугар биһиги тута атахха биллэрбиппит. «Уус дьиэтин» таһынааҕы тыаҕа түһээт, харса суох соҕуруу диэки сырсан сарымтахтаһыы буолбута. Улахан оҕолору куоттаран кэбиһэн баран, муннум быһыылаах диэн куттанан ытыы-ытыы сүүрэн иһэммин Тандалыыр айан суолугар тахсан кэлэн, сыыр үрдүттэн дьиэбин көрөн биирдэ уоскуйбутум.

Киэһэ дьоммут үлэлээн кэлбиттэрин кэннэ улахан дьүүл буолбута. Убайдарым иэннэрэ аһыйар гына дьарыллыбыттара. Онно улахан дьон: «Иван Мигалгин, лааҕыр пионербаһаатайа… Били хоһоон суруйар уол»  иҥин дииллэрин өйдөөн хаалбыппын. Ол кэмтэн ыла, түөрт уонтан тахса сыл ааста. Иван Мигалкин оччолорго уон сэттэлээх эдэркээн киһи эбит. Ол да буоллар, биһиги дьоммут кини хоһоон суруйарын бэркэ билэр, арааһа оройуон хаһыатыгар ааҕар эбиттэр.

Оттон мин өйбөр, ол уот кыһыл пионерскай хаалтыстаах, муус маҥан таҥастаах мааны да мааны киһи хаһан да сүппэттии хатанан хаалбыт. Ол курдук олус сөҕө-махтайа көрбүтүм.

Соторутааҕыта народнай поэт Иван Мигалкин үлэлиир хоспор киирэ сылдьан, «Дьон ис айылгытын анааран билэр талааннаах прозаикка күүстээх, киһини умсугутар айымньыларгын эрэнэ күүтэбин» диэн суруйан Галина Фролова хомуйан оҥорбут «Сир ийэни сырдыгынан күндүлүү…» диэн кини айар үлэтигэр, олоҕор анаммыт сабыс-саҥа бэчээттэммит, кырааска сытынан дыргыйа сылдьар кинигэни бэлэхтээн таҕыста. Бу баара-суоҕа икки сүүс ахсаанынан тахсыбыт кинигэттэн биирин миэхэ итинник истиҥ тыллары суруйан туран бэлэхтээбититтэн сүрдээҕин долгуйдум.

Кинигэни ааҕан баран, били, оҕо эрдэҕинээҕи сөҕө-махтайа санаабытым хаттаан көбөн кэллэ. Иван Мигалкин саха бөдөҥ суруйааччыларын барыларын кытары алтыспыт, алгыстарын ылбыт, бэл, атаахтаабыт да киһи буолар. Аны урукку ССРС өрөспүүбүлүкэлэригэр, кыраныысса таһыгар даҕаны биллэр суруйааччылары кытары литературнай институкка бииргэ үөрэммит буолан адьас истиҥ сыһыаннаах. Ол да иһин ыыра сүрдээх киэҥ, билбитэ-көрбүтэ баһаам. Кини интервьюларын киһи олус умсугуйа ааҕар. Ол олороҥҥун арааһы барытын ырыҥалыы саныыгын. Мин, бэл, быдан үйэҕэ ааспыт оҕо сааһым түгэнин кытары санаан ыллаҕым үһү. Онон Уйбаан Мигалкинтан бэртээхэй кинигэни бэлэхтэтэн, үөрэ аҕай сылдьабын. Үчүгэй кинигэ бэйэтэ бырааһынньык, эбээт.”

Убайбын Уйбаан Баһылайабыһы улаханнык суохтаатым. Сотору-сотору төлөпүөнүнэн кэпсэтэрбит, сороҕор эбиэккэ дьиэтигэр тиийэн чэйдиирим. Өссө кыратык утуйа түһэн ыларым. Уйбаан ол кэмҥэ тыаһа-ууһа суох оргууй сыбдыйан сылдьааччы. Миигин “тылбааһынан үлүһүйүмэ, бэйэҥ суруй” диир этэ. “Наһаа бытааннык үлэлиигин, сүрэҕэ суоххун” диэн хомуруйара. Ол быыһыгар тыа сирин олоҕун олус үчүгэйдик билэҕин, дьон майгытын наһаа бэркэ ойуулуугун диэн киһиргэтэрэ. “Саанчык сайыҥҥы быһылааннара” диэн кинигэбин ааҕан баран, “сиэммэр таһыйан да туран аахтарыам” диэн соһуппута. “Кэбис, оҕону таһыйыма”, – диэбиппэр күлэн мүчүҥнээбитэ уонна: “Тылыҥ-өһүҥ минньигэһэ бэрт, ээ. Оҕолор ааҕыахтарын наада”, –  диэбитэ. Онно тыл эмиэ ас курдук амтаннаах буолар эбит дуу, диэммин дьиибэргии истибитим. Поэт киһи тыл амтаннааҕын билэн эрдэҕэ.

Биирдэ иккиэн Орто Халымаҕа бара сылдьыбыппыт. Орто Халыма куоратыгар, Налимскайга, Сыбаатайга, Эбээххэ көрсүһүүлэр буолбуттара. Анна Михайловна, Александр Третьяков диэн мин ииппит саҥаспынан аймахтарбар түһэ сылдьыбыппыт. Саша сахатыйбыт нуучча, саҥаспын кытары бииргэ иитиллибиттэр. Уйбаан биһигини наһаа маанылаабыттара. Дьокуускайга кэлэн баран, Уйбаан: “Сашалаах сайын куоракка кэллэхтэринэ, хайаан даҕаны миэхэ аҕалан ыалдьыттатаар”, –  диэбитэ. Сайын “дьоммут кэллилэр” диэн эрийбиппэр, “сарсын баччаҕа миэхэ кэлээриҥ” диэбитэ. Онно тиийэн, чэйдии-чэйдии бэрт үчүгэйдик сэһэргэспиппит. Саша хоту киһи сиэринэн үстэ хаста “Ивану Васильевичу Мигалкину” диэн суруктаах кус-балык кэһии ыыппыта. Орто дойдуттан барбытын истэн: “Оо, хайаан… Как так!!!” – диэн соһуйбута аҕай.

Ити сырыыбытыгар Эбээххэ оскуола дириэктэрэ Константин Константинович Бубякин илдьэ барбыта. Уһун суолу быһа Уйбаан Баһылайабыс кэпсээнин истэн тиийбиппит. Аара Сыбаатайга көрсүһүү оҥорон, күнү быһа айаннаан киэһэ Эбээх уоттара кыламнаспыттарыгар суоппарбыт соһуйбута аҕай. “Эбээххэ хаһан даҕаны маннык түргэнник кэлбиппин өйдөөбөппүн, адьас суолу билбэккэ хааллым дии. Суруйааччылар диэн олус даҕаны үчүгэй кэпсээннээх дьон эбиккит”, –  диэн күллэрбитэ.

Уйбаан ити курдук өссө ханна эрэ баран кэлиэхпит диэн былааннаах этэ. Биирдэ эмэ дойдубутугар тахсан нэһилиэктэри да кэрийиэхпитин, дьоммутун-сэргэбитин көрсүөхпүтүн баҕарар этибит. Ол кыаллыбата…

1. 2024 сыл түмүгүнэн «Айар» кинигэ кыһата Уйбаан Мигалкин «Таптал тыллар сыһыантан» диэн кинигэтин «Далааһыннаах кинигэ» диэн номинацияҕа сыл бастыҥ кинигэтинэн  биллэрбитэ. Бириэмийэни туттарыыга норуодунай поэт кыыһа Екатерина Ивановна Уйбаан Баһылайабыс кинигэтэ тахсыбытыттан үөрэн, экспромт хоһоон суруйбутун ааҕан иһитиннэрбитэ. Ол хоһоону хайдах суруллубутунан манна киллэрэн биэрэргэ сананным.

Экспромт

Авгуспут салайар

Кинигэ кыһата «Айар»

Олоҕу өйдүүргэ уһуйар,

Киэргэтэр, сырдатар,

Истиҥ иэйиинэн кууһар.

Арай бэчээттэниим «Айарга»

Бэлэммин оччоҕо ырайга.

Кинигэ суруйан таһаарар үгүс сыраны эрэйэр. Суруйааччы хас биирдии саҥа кинигэтэ таҕыстаҕына, оҕолуу үөрэр уонна ааҕааччы кини өйүн-санаатын дьулуурун, сүрэҕин-быарын иэйиитин сурукка тиспитин хайдах ылынарын долгуйа кэтэһэр. Уйбаан барахсан саҥа кинигэтин ааҕааччы хайдах ылыммытын билбэккэ бардаҕа. Бу кини тиһэх кинигэтэ буоларын уонна ону бар дьоно дьоһуннук ылыныахтарын сэрэйэн «бэлэммин оччоҕо ырайга» диэхтээтэҕэ.

***
Данил Макеев, СӨ үтүөлээх суруналыыһа, Россия суруйааччыларын Сойууһун чилиэнэ