Тарас Тарасов: Саҥа сокуонтан биһиги тугу күүтэбит?

– Быыбардар тугу көрдөрдүлэр? Кэлиҥҥи кэмҥэ улуус нэһилиэк баһылыктарыгар турар хандьытааттар ахсааннара лаппа аҕыйаата. Урукку сылларга биир миэстэҕэ кырата 5-6 киһи турар буоллаҕына билигин алтернативаҕа да турар киһибит суох буолан түбэһиэх киһини туруораллар. Бу маннык салҕанан бардаҕына дьокутаат оруола түһүүтүгэр улахан охсууну аҕалыыһык. Бу нэһилиэк, улуус баһылыктарын дуоһунаһа кытта дьон сэргэ ортотугар суолталара түспүтүн, хамнастара аһары кыччаан ыччат дьон тардыспат буолбутун. Онон быыбардааһын тохтообута саамай сөп дии саныыбын, баһылык буолуон иннинэ салайааччы үлэннэн тургутууну ааһыахтаах, уопутуруохтаах, оччоҕо эрэ үчүгэй салайааччы тахсар. Тус бэйэм нэһилиэк кулуубун дириэктэриттан саҕалаан оройоуҥҥа култуура отделын слайааччытынан, улуус баһылыгын солбуйааччытынан, НВК «Саха» бэрэсидьиэнин солбуйааччытынан үлэлээн кэлбитим билигин нэһилиэги салайан үлэлэтэрбэр улахан уопуту биэрбитэ дии саныыбын. Дьэ маннык нэһилиэк, улуус, өрөспүүбүлүкэ таһымыгар үлэлээбит киһи ханнык баҕарар улуус, нэһилиэк салайааччытынан турара ирдэниллиэхтээх дии саныыбын.

Олохтоох бэйэни салайыныыга мин санааларым

Биир сүрүн туруорсуубутунан буолар олохтоох бэйэни салайыныы уорганнарыгар боломуочуйалары аттаран туруоруу боппуруоһа. Урукку сокуон биир сүрүн итэҕэһинэн олохтоох дьаһалталар толорор боломуочуйаларыгар үп тиийбэтэ, сороҕор олох да үбүлэммэт боломуочуйалары үөһээттэн соҥнооһун чахчылара бааллара бэлиэтэнэр этэ. Саҥа федеральнай сокуон быһыытынан боломуочуйалар олохтоох бэйэни салайыныы уорганнарыгар бэриллэр буоллахтарына үптэнэн-харчыланан, атын да материальнай ороскуоттарын судаарыстыбаннай былаас уорганнара утары уунан биэрэллэрэ булгуччулаах буоларын туруорсарга.

Бүгүн үлэлии олорор сокуоммут көрүллэр боломуочуйаларыгар үп-харчы ситэ көрүллүбэтиттэн миэстэтигэр үлэ ыытыллыытыгар харгыстар тахсалларын, ол түмүгэр кэтиир уорганнар ыстараап миэрэлэрин күүскэ туһаналлар. Кэлиҥҥи кэмҥэ прокуратура олохтоох дьаһалтаҕа күҥҥэ ардыгар иккилии предписание ыытар буолла. Олохтоох дьаһалта специалиһа тугу да үлэлээбэккэ эрэ наар манна эппиэттии олорорго күһэллэр.

Мин баһылык быһыытынан быйылгы сылга үктэнэн баран манныктарга ыстарааптанным:

– скотомогильник: бу маны барытын быраабыла быһыытынан оҥорорго кырата 1,5 мөл. солк наада;

– твердые коммунальные отходы: бу үп-харчы тиийбэтинэн нэһилиэктэргэ саамай быһаарыллыбакка турар кыһалҕа буолар;

– хранение использованных батареек, аккумляторов, лампы дневного цвета. Маны куораттарга эрэ быһаараллар.

Аны ГИБДД ирдэбилинэн ый аайы нэһилиэк уулуссаларын грейдэрдээһин, бу нэһилиэк таһымыгар хайдах да кыаллыбат, сылга иккитэ оҥотторобут.

Иһэр уу ыраастаммат диэн сыл аайы ыстараап, хас күөл аайы ыраастыыр установканы туруоруу ирдэбилэ улахан ороскуоту эрэйэр.

Онон 33 №-дээх олохтоох бэйэни салайыныы туһунан саҥа сокуону бу итэҕэстэри учуоттаан ылынылларыгар санаабытын тиэрдэбит уонна СӨ Судаарыстыбаннай Мунньаҕа (Ил Түмэн) бэриллэр боломуочуйаларга үбү-харчыны сөпкө көрдөрдөҕүнэ эрэ бу ыстарааптар тохтуохтарын сөп.

Сири бас билии нэһилиэк баһылыгын быһаарыытыгар киириэхтээх

Бу саҥа сокуон киирэринэн нэһилиэктэр кыраныыссаларын саҥаттан чопчулаан бигэргэтэр хайаан да наада. Былыр былыргыттан нэһилиэк сирин олохтоох дьаһалта бэйэтэ дьаһайан кэлбитэ, сир комиссията сири үллэрии, былдьааһын боппуруостарынан дьарыктанара. Билигин бааһынай хаһаайыстыбалары сайыннарар сирэ суох хайдах да быһаарыллыбат, онон сир олохтоох дьаһалтаҕа кэлэрэ саамай сөптөөх суол.

Тыа хаһааайытыбатын оҥорон таһаарар бородууксуйатынан олохтоох баһылык дьарыктаныахтаах. Эт, үүт былаана сүрүннээн нэһилиэктэргэ оҥоһуллар, онон дотацията нэһилиэккэ бэриллиэхтээх. Ону баһылык бэйэтэ көрөн дьаһайыахтаах. Дьон, норуот бэйэтин бэйэтэ салайынарыгар бастатан туран усулуобуйа тэриллиэхтээх, судаарыстыба кыттыһара аҕыйаан иһиэхтээх. Оччоҕуна сайдыы быдан тэтимириэ этэ. Сайдыы диэн тыа хаһаайыстыбата, тыа хаһаайыстыбатын бородууксуйатын оҥорон таһаарыы, тутуу, олохтоох промышленность, малы-салы оҥорон таһаарыы, эргиэни, араас өҥөнү күүскэ үлэлэтии. Оччоҕуна дохуот да элбиир, дьон да үлэлэнэр. Олохтоох салайыныы, ол аата боростуой дьон, нэһилиэнньэ сайыннаҕына, кыаҕырдаҕына нэһилиэк аата ааттанар, дьон киэн туттуута буолар.Нэһилиэк сайыннаҕына улуус эмиэ кыаҕырар, улуустар сайыннахтарына өрөспүүбүлүкэ туруктаах буолар.

Онон олохтоох бэйэни салайыныы уорганнарын боломуочуйаларын кэҥэттэххэ эрэ элбэх боппуруоһу быһаарар буолуохтара. Ол курдук боломуочуйалар бары аадырыстаах буолуохтаахтар.Үптээх-харчылаах муниципалитет олохтоох бэйэни салайыныытын уоргана диэн аат дьиҥнээхтик олоххо киириитэ кини чопчу боломуочуйаларыттан тутулуктаах.

Онон, дойдубутугар уонна өрөспүүбүлүкэтигэр бу былаас саамай алын тиһигэ – олохтоох бэйэни салайыныы нэһилиэнньэҕэ саамай чугас былаас тиһигэ буолан, саҥа ис хоһооннонон, бигэтик үлэлиир тутуллардаах буолуутугар эрэнэбит.

***
Ил Түмэн пресс-сулуусбата