Коркин Быыстапкатыгар – “Урожайдар”

Үтүө үгэскэ кубулутуллан быйыл 9-с төгүлүн ыытыллар Саха АССР, РСФСР, ССРС үтүөлээх тренерэ Д.П, Коркин төрөөбүтэ 98 сылыгар аналлаах Быыстапка программата күннэтэ уларыйа турар. Балаҕан ыйын 7 күнүгэр быйыл төрүттэммиттэрэ 75 сыллаах үбүлүөйдэрин бэлиэтиир “Урожайдар” түмүстүлэр. Түмүсүүнү өрөспүүбүлүкэ хамыыһыйатын бэрэссэдээтэлин солбуйааччы Баишев Юрий Петрович салайан ыытта. История тиһиктэрэ арылыннылар.

“Урожай” үбүлүөйүн бэлиэтээһиҥҥэ бэлэмнэнии үлэлэр Саха Өрөспүүбүлүкэтин Аҕа Баһылыга А.С. Николаев 2026 сыл атырдьах ыйын 3 күнүгэр таһаарбыт 542 № дьаһалыгар олоҕуран ыытыллаллар. Кэккэ сүбэ мунньахтарга киирбит этиилэр сүнньүлэринэн, тэрийэр хамыыһыйа бэрэссэдээтэлэ С.В. Местников бигэргэтэн эппитин курдук, тыа хаһаайыстыбатын Министиэристибэтин иһинэн “Урожай” уопсастыба хаттаан тэриллиэхтээх. Саха Өрөспүүбүлүкэтин физическэй культураҕа уонна маассабай спорка Управлениета (нач. Оконешников Р.Р.) штатын көрөн, үлэ-хамнас барыахтаах. Тыа сирин улуустарыгар үөрүүлээх быһыыга-майгыга дьаһаллар, чиэстээһиннэр ыытыллыахтара, делегаттар талылланнар, сыл түмүгүн таһаарар өрөспүүбүлүкэ “Чөмпүйүөннэрин Балларыгар” Россия таһымнаах бырааһынньыктыы тэрээһиҥҥэ ахсынньы ый бүтүүтүгэр көрсүһүөхтэрэ, бастыҥнарга наҕараадалар, дастабырыанньалаах түөскэ кэтиллэр бэлиэлэр туттарыллыахтара. “Урожай” үбүлүөйүгэр анаммыт дьаһал  өрөспүүбүлүкэ спорка Министиэристибэтин (Спиридонов Л.Н.) хайысхатынан барыаҕа. Саха Өрөспүүбүлүкэтин спорка Албан аатын музейын дириэктэрэ М.Е. Друзьянов архыып матырыйаалларынан дириҥ ис хоһоонноох Быыстапканы туруоран үлэлэтиэҕэ.

Тыа сирин спордун 1987-1992 сс. салайбыт, “Урожайга” 1992-1994 сс., 2003-2014 сс. бэрэссэдээтэллээбит, РФ физическэй культураҕа уонна спорка үтүөлээх үлэһитэ, Саха Өрөспүүбүлүкэтин үтүөлээх тренерэ, Д.П. Коркин аатынан Государстыеннай бириэмийэ лауреата Готовцев Прокопий Прокопьевич “Урожай” спортивнай-маассабай, үрдүк көрдөрүүлэрдээх олимпийскай чөмпүйүөннэри таһаартаабыт профессиональнай таһымнаах  тэрилтэ буоларын, саха норуотун сайдыыга тиэрдибитин; үлэлээн, тэрийсэн, кылаатын киллэрсибитинэн киэн туттарын; ол курдук, 1951 сылтан саҕалаан, оччотооҕу көлүөнэ дьон оҕо саастарыттан ылсаннар, бэйэлэрин кыахтарын ааһа баран, саахымаччыттарбыт, дуобаччыттарбыт РСФСР-га, ССРС-ка бастаталааннар, дьоһун саҕалааһын оҥоһуллубутун; “Урожай” тыа сирин нэһилиэнньэтин, ыччаттары хапппытын, профессиональнай-прикладной хайысхаҕа, өбүгэлэрбит оонньуулара тилиннэриллибитин; Саха сирин күрэсчиттэрин хамаандата Россияҕа 83 регионатан инники күөҥҥэ сылдьыбытын; 1992 с. өбүгэлэрбит дэгит күрэстэрэ көҕүлэммитин, “Боотур оонньуута” ыытыллыбытын, ол салгыы сайдан, билигин, “Дыгын оонньууларын” дьон-норуот сөбүлээбитин, ылыммытын; “Урожай” сөргүтүллүөхтээҕин, спорт эйгэтигэр таһаарыылаахтык үлэлии сылдьар үөрэппит, дьарыктаабыт үтүөлээх үлэһит буолан сылдьар иитиллээччилэринэн киэн туттарын  иһитиннэрдэ.

Монреаллааҕы Олимпийскай оонньуулар көҥүл тустууга үрүҥ көмүс призера, ССРС спордун үтүөлээх маастара Иванов Александр Николаевич физическэй культура уонна спорт ураты көрүҥнэринэн буолалларын, физкультуранан физкультурнай-спортивнай общественнай тэрилтэлэр, онтон, спорт Министиэристибэтэ чопчу үрдүкү спордунан дьарыктаныахтаахтарын туһунан Ил Түмэҥҥэ этии киллэрэр уолдьаспытын; физкультурнай-спортивнай уопсастыбалар сөргүтүллэннэр, сааһыланыахтаахтарын, “Урожайынан” тыа хаһаайыстыбатын Министиэристибэтэ, “Спартагынан” промышленнай тэрилтэлэр, “Динамонан” быраабы араҥаччылыыр уорганнар, олимпийскай көрүҥнэринэн спорт Министиэристибэтэ о.д.а. хайысхаларынан үлэлэр ыытыллыахтаахтарын; Д.П. Коркин Быыстапкатын дьон үгүс араҥата сэҥээрбитин, ыытыллар дьиэтэ кыараҕаһынан, кэҥэтиллиэхтээҕин наадалааҕынан аахта.

Дьокуускай куорат “Урожайыгар” инструктордаабыт, 2018 сылга диэри “Урожай” бүтэһик бэрэссэдээтэлинэн үлэлээбит, Саха Өрөспүүбүлүкэтин үөрэхтээһинин үтүөлээх үлэһитэ Неустроев Егор Егорович спортсмен, салайааччы быһыытынан “Урожайтан” тахсыбытын, 18 тэрилтэлэри, үс сопхуостары хабар Дьокуускай куорат “Урожайын” бэрэссэдээтэлэ Т.А. Корниловалыын бииргэ үлэлээбитин, салайар үлэҕэ элбэххэ үөрэммитин; олимпиецтары Роман Дмитриеви, Иван Ярыгины көрсүбүттэрин, тустуу турнирдарын ыыппыттарын; суруналыыс А.П. Стручков, ырыаһыт А.М. Алексеев “Урожайы” салайар кэмнэригэр үгүс маассабай дбаһаллары ыытаннар, дьон ылынар гына эрчимнээхтик, таһаарыылаахтык үлэлээбиттэрин; куйуур, оттук мас бэлэмэ, от күүлэйэ, дьиэ кэргэттэр куоталаһыыларын курдук хамсатыылаах дьаһаллары ыытан, тыа сирин нэһилиэктэрин сэргэхситэн, “Урожайга” иккис тыыны П.П. Готовцев биэрбитин; профессионаллар буолбакка, окко-маска үлэлии сылдьар дьоҥҥо, тыа хаһаайыстыбатын үлэлэрин  көрүҥнэринэн күрэхтэһиилэр тэриллиэхтээхтэрин тустарынан эттэ.

Д.П. Коркин иитиллээччитэ, Саха Өрөспүүбүлүкэтин спорка Сэбиэтин бэрэссэдээтэлэ Сивцев Гаврил Гаврильевич Хабаровскайдааҕы физкультура институтун 1976 с. бүтэрэн кэлээт өрөспүүбүлүкэ “Урожайыгар” спорт отделыгар ылыллыбытын, 1977 с. от охсуутугар Хатас сиригэр-уотугар күрэхтэһии тэрийбиттэрин; 1978 с. Мэҥэ-Хаҥалас Төхтүрүн арыытыгар күрэхтэһиигэ “Горькай” сопхуос  дириэктэрэ В.В. Скрябин байтаһын биэни тиэрэ биэрэн күндүлээннэр, аһатаннар, оччуттар күрэхтэһиилэрэ көхтөөхтүк барбытын; өрөспүүбүлүкэ “Урожайын” үс бэрэссэдээтэллэрин Д.М. Даниловы, А.П. Стручкову, А.М. Алексееви кытта 1983 с. диэри солбуйааччынан ананан, тыа сирин дьонун спорка угуйан, суолталаахтык үлэлээбитин; хотугу норуоттар спартакиадаларын Муомаҕа, Эдьигээҥҥэ, Анаабырга хайытан ыыталларын; Баһылай Манчаары түөрт спартакиадаларын тэрийсэн ыытыспытын; А.П. Стручков көҕүлээһининэн, Москва Олимпиадатын чиэһигэр, 1980 с. Тыа сирин 1-кы Спортивнай оонньууларыгар, Ленинградтан мэтээллэри сакаастаан аҕаланнар, тэрээһиннээх күрэхтэһии буолбутун;  “Урожайы” сөргүтэн, салгыы тэрийэр боппуруоһу туруорар сөбүн бэлиэтээтэ.

Уус-Алдан спортоскуолатын, 1982 с. Дьокуускайдааҕы 1 № педучилищены, онтон, Саха государственнай университетын бүтэрбит, үтүөлээх тренердэр Д.Н. Платоновка, П.П. Харитоновка эрчиллэн, хайыһарга Саха сирин тоҕус төгүллээх чөмпүйүөҥкэтэ буолары ситиспит, Михайлова Анастасия Семеновна спорт эҥэрдээх кэргэнинээн, көҥүл тустууга ССРС спордун маастара Анатолий Афанасьевич Михайлов “Спартак”, Анастасия Семеновна “Урожай” чиэстэрин көмүскүүллэрин; куорат “Урожайын” бэрэссэдээтэлэ Татьяна Афанасьевна Корниловаҕа общественнай үлэҕэ уһуйуллубутун, салайар үлэҕэ уопут ылбытын; куорат хамаандатын тэрийбиттэрин, волейболистар түмсүүлээхтэрин, дьиэ кэргэттэр күрэхтэһиилэрэ көҕүлэммитин, Мария, Павел Глухаревтар Россияҕа бастаабыттарын, билигин доруобуйа салаатыгар ылсан, өрөспүүбүлүкэ Адаптивнай Киинин дириэктэрин солбуйааччынан үлэлиирин билиһиннэрдэ.

“СахаВА-ны” төрүттэспит волейболист, тэрийээччи, салайааччы Кронников Николай Данилович эдэр-оҕо саастарыгар Афанасий Седалищев, Алексей Федоров, Гаврил Николаев курдук тустуу маастардара доҕоттордоох буолан, оскуола-интэринээт эҥэрдээҕин иһитиннэрдэ. Д.П. Коркин аттыгар олоппоско олорон, улуу тренер быһааран кэпсиир киинэтин матырыйаалларын көрөрө, пленкатын “прояви” гынарын, уолаттарын киинэни көрдөрөн, быһааран, ырытан дьарыктыырын, ол уустук дьарыгы баһылаабытын сөҕөрө.  “Коркин улуута итиннэ” диир. Готовцев П.П. көрдөһүүтүнэн куйуурдааһын, от-мас күрэхтэһиилэригэр судьуйаласпыта, дьон сүрдээҕин сэҥээрэрин, күрэхтэһиилэргэ кыһыннары-сайыннары бэлэмнэнэллэрин, туттар тэриллэрин, куйуурдарын, сүгэлэрин-эрбиилэрн, хотуурдарын-атырдьахтарын бэйэлэрэ оҥостоллорун; Лоомтукаттан Петров уонна да атыттар бастыылларын өрө көтөҕүллүүлээхтик кэпсээтэ.

Оҕунан ытыыга ССРС спордун маастара, ССРС, РСФСР, Манчаары оонньууларын чөмпүйүөнэ, Саха Өрөспүүбүлүкэтин физическэй культураҕа уонна маассабай спорка отделын салайааччыта Алексеева Мария Семеновна оскуола-интэринээти бүтэрэн, спорка кыайыыларынан уйдаран улааппыт. 1958 с. хаһыакка тахсыбыт Д.П. Коркин туһунан ыстатыйаны аахпыт. Тустууктар Нальчикка “Урожай” күрэхтэһитигэр ситиһиилэнэн кэлбиттэр. Онтон саҕалаан тустуу сайдыбыт диэн ааҕар. 1967 с. интэринээт-оскуолаҕа үөрэнэ киирбит, спортоскуола аһыллыбытыгар Постников К.С. дириэктэринэн, тустууга Коркин Д.П., оҕунан ытыыга Стасов П.М., дуобакка Жирков С.И. тренердэринэн анаммыттар.  Мария Игнатьева 8 кылааска оҕунан ытыынан дьарыктаммыт. Михаил Матвеевтыын Россия, ССРС “Урожайыгар” элбэхтик  күрэхтэспиттэр, бастаталаабыттар, миэстэлэспиттэр.  Биир кылааска үөрэммит оҕолоруттан Петр Христофоров  Сойууска, Валерий Керемясов, Алексей Стручков Россияҕа бастаабыттар. Кылаастарыгар 18 спорт маастардара, 4 оҕынан ытыы маастардара, дуобат маастара Иван Новгородов уо.д.а. бааллар.  Олимпийскай чөмпйүөннэри таһаартаабыт ССРС үтүөлээх тренерэ Сергей Андреевич Преображенскай, Иван Ярыгин, Геннадий Страхов, Роман Дмитриев кэлэ сылдьыылара туспа умнуллубат кэрэ-бэлиэ түгэн. Д.П. Коркин науканан үлүһүйэрин, оҕолор тустан кэлэн бараннар отчуот суруйалларын, туох сыыһаны оҥорбуттарын, баҕа санааларын суруйалларын туһунан, билигин музейга анал паапкаларга мунньулла сыталларын, ааҕарга олус интэриэһинэйин, о.д.а. элбэҕи кэпсээтэ. Москватааҕы медицина институтун филиала аһыллан, научнай лаборатория үлэлээбит, оҕолор былчыҥнарын үөрэтии тэриллибит.

Д.П. Коркин иитиллээччитэ, ССРС спордун маастара, Саха Өрөспүүбүлүкэтин спорка Албан аатын музейын дириэктэрэ, спорка 50 сылын анаабыт, күн бүгүнүгэр диэри сонун этиилэри киллэрэр, хамсатыылары таһаарар “идиэйэлэрдээх” Друзьянов Михаил Егорович “Урожай” бэрэссэдээтэлэ А.М. Алексеевка солбуйааччынан үлэлиир сылларыгар үлэҕэ уһуйуллубута, үөрэммитэ элбэх. РСФСР “Урожай” ДСО бэрэссэдээтэлэ П.П. Кобызевтыын кэпсэтии сүнньүнэн, сытыы-хотуу, үгүстүк кэлэр-барар буолан, Украинаттан 16 тустуу көбүөрүн аҕалбыта. Итиччэ элбэх көбүөрү ким да аҕала илигэ.  Намҥа Тыа сирин II Спортивнай оонньууларын атрибуттарын оҥорбута.  Таллинтан бейсболка аҕалбыта. Судьуйалар, сэкэрэтээр, оонньуулар кыттыылаахтарын бэлиэлэрин Ленинградка аатырар “Монетнай дворга” тиийэн оҥорторбута. Эстафета Уотун оҥорторон өрүһүнэн туоратыыны тэрийбитэ. 2004 с. “Азия оҕолорун” III Спортивнай оонньууларыгар маҥнайгы кылаас оҕолоро 100 м, иккис кылаастар 200 м, итинтэн үөһэ кылаас үөрэнээччилэрэ сүүрэр дистанциялара сыыйа улаатан, XI кылаас оҕолоро уонна физкультуура учууталлара кыттыылаах чэпчэки атлетикаҕа тэрийбит эстафеталарын саамай улахан бырайыагынан ааҕынар. Оонньууларга кэлэ сылдьар  омуктар көрөн бараннар “Самый уникальный проект в мире”диэн үрдүк сыана биэрбиттэрэ.  Физическэй культура уонна спорт эйгэтигэр Д.П. Коркин аатынан Государственнай бириэмийэни көҥүл тустуу маастара, педагогическай наука кандидата Яков Сыроватскайдыын олоххо киллэртэрбиттэрэ. Михаил Егорович 1999 с. олимпиецтэргэ саастарын тухары төлөнөр стипендия бырайыагын оҥорон бырабыыталыстыбаҕа киллэрбитэ. 2001 сылтан стипендия олимпиецтэргэ ый аайы бэриллэр. Билигин стипендияны Үтүө дьулуур оонньууларын призердара, паралимпиецтэр, сурдолимпиецтэр эмиэ ылаллар. Итинник стипендия Саха Өрөспүүбүлүкэтигэр эрэ олохтоммута. Киһи үөйбэтэх өттүттэн этиллибит чаҕылхай идиэйэлэр олоҕу хамсатар күүһүнэн буолалларын Михаил Друзьяновтан билэн, итэҕэйиэххэ сөп.

“Урожайдарга” махтал уонна эҕэрдэ!

***

Баһылай Посельскай