Ил Түмэн оробуочай бөлөҕө Үөһээ Дьааҥы улууһугар үлэлээтэ
Норуот дьокутааттара киин улуустар кэннилэриттэн салгыы Дьааҥы бөлөх улуустарыгар олох-дьаһах хаамыытын миэстэтигэр көрөр-истэр сыаллаах сырыттылар.
Ил Түмэн тутаах кэмитиэттэрин салайааччылара тыа хаһаайыстыбатын салаатын үлэһиттэрин, үлэ дьонун кытта көрсөн, атах тэпсэн олорон сүрүннээн тыа хаһаайыстыбатын сорох боломуочуйалара улуустарга бэриллибитинэн киириэхтээх мэхэниисимнэр тустарынан, олохтоох бэйэни салайыныыга киириэхтээх саҥа сокуон уратыларын, судаарыстыбаннай бүддьүөтү ылыныы быйылгы уратыларын туһунан уонна инники соруктары дьүүллэстилэр.
Норуот дьокутааттара Дьааҥыга сырыылара Баатаҕайга хаарбах дьиэттэн көһөрүү бырагырааматын чэрчитинэн саҥа элбэх кыбартыыралаах таас дьиэҕэ көһөн киирбит элбэх оҕолоох Шишковтар дьиэ кэргэннэригэр ыалдьыттааһынтан саҕаланна. Шишковтар алта оҕолоох иллээх-эйэлээх дьиэ кэргэн улахаттара хайыы үйэ устудьуоннар, саамай кыралара түөрт саастаах. Элбэх оҕолоох ыал толору хааччыллыыллах, икки сэргэстэһэ турар биирдии хостоох студияҕа көһөн үөрүүлэрэ үтүмэн.
«Олохтоох уонна өрөспүүбүлэкэтээҕи былаас уорганнарыгар улахан махталбытын тиэрдэбит. Тыйыс тымныы ирбэт тоҥноох уһук сиргэ маннык саҥа таас дьиэлэри туталлара олус үчүгэй», – диэн ыал ийэтэ Иванна Шишковаүөрүүтүн үллэһиннэ.
Бу кэнниттэн дьокутааттар Баатаҕайга олунньу ыйга үлэҕэ киирбит, өрөспүүбүлүкэҕэ саамай улахан Арктикатааҕы атыы-эргиэн логистика киинигэр сырыттылар. Уопсайа 1150-тан тахса кв. м. иэннээх икки этээстээх комплекска аһы-үөлү, оҕуруот аһын, үүт-эт бородууксуйатын өр хаһаанарга усулуобуйа тэриллибит, киэҥ-куоҥ сылаас уонна тымныы ыскылааттардаах, тоҥорор камералардаах, холодильниктардаах.
Арктикатааҕы атыы-эргиэн логистическай кииннэрэ өрөспүүбүлүкэ хоту улуустарын олохтоохторун төгүрүк сыл сибиэһэй, удамыр сыаналаах аһынан-үөлүнэн хааччыйар, олохтоох оҥорон таһаарааччылары өйүүр сыаллаах Ил Дархан дьаһалынан тутуллаллар. Бу сыл устата Арктика 13 улуустарыгар барыларыгар атыы-эргиэн кииннэрэ тутуллан бүтэн үлэҕэ киирэллэрэ былааннанар.
Салгыы үлэ бөлөҕө тутуллан бүтэн үлэҕэ кириэхтээх «Ыраас уу» ууну ыраастыыр ыстаансыйаҕа сырыттылар. Бу эбийиэк үлэҕэ киирдэҕинэ Дьааҥы улууһун киин бөһүөлэгин Баатаҕайы ыраас иһэр уунан хааччыйыаҕа. Ыстаансыйа сууккаҕа 1100 кубометр ууну ыраастыыр кыамталаах.
Ол кэннэ дьокутааттар «Арчы» дьиэтигэр Үөһээ Дьааҥы улууһун баһылыга Владислав Иванову, улуус дьокутааттарын Сэбиэтин бэрэссэдээтэлэ Екатерина Ноговицына, Баатаҕай бөһүөлэгин баһылыга Егор Шестаков, нэһилиэктэр баһылыктарын, улуус дьокутааттарын уонна тэрилтэлэр салайааччыларын кытта көрсөн, саҥа сокуоннар олоххо киириилэрин быһааран, ырытан биэрдилэр. Олохтоохтору долгутар ыйытыктарга хоруй биэрдилэр, туруорсууларын иһиттилэр.
Өрөспүүбүлүкэ салалтата «Аһаҕас былаас тиһигэр олохтоох бэйэни салайыныы биир кэлим бириинсиптэрин олохтооһун» олохтоох бэйэни салайыныы саҥа федеральнай сокуонун бырайыагар Саха сиригэр икки таһымнаах систиэмэни хаалларыыны туруорсарын уонна онно үлэлэһэрин туһунан Ил Түмэн олохтоох бэйэни салайыныыга сис кэмитиэтин бэрэссэдээтэлэ Владимир Прокопьев кэпсээтэ.
«СӨ муниципальнай оройуоннарын уонна куораттааҕы уокуруктарын олохтоох салайыныы уорганнарыгар тыа хаһаайыстыбатын производствотын өйөөһүҥҥэ сорох судаарыстыбаннай боломуочуйалары сүктэрии туһунан» сокуоҥҥа киирбит уларыйыылар тустарынан, тыа хаһаайыстыбатыгар улуустар уонна өрөспүүбүлүкэ бары тэҥ боломуочуйаламмыттарын сис кэмитиэт бэрэссэдээтэлэ Александр Атласов сиһилии быһаарда.
Ол курдук, бу сылтан улуустарга көрүллэр 14 араас өйөбүл миэрэттэн улуустар ханнык хайысханы сайыннарыы кинилэр улуустарыгар ордук тоҕоостооҕун көрөн бэйэлэрэ быһаарар буолаллар. Холобур ынах-сүөһүнү тутар хаһаайыстыбалар субсидияны үүтү туттаран, эбэтэр төбө ахсаанынан ылалларын бэйэлэрэ талар кыахтаммыттарын быһаарда. Ону тэҥэ «алын инвестиционнай бырайыактар» диэн тус сыалаах ыстатыйа чэрчитинэн оройуон кыра кээмэйдээх тутуулары – хотон, сайылык эбэтэр сылгы базата тутарын бэйэтэ быһаарар кыахтаммытын кини кэпсээтэ.
Олохтоохтору ордук долгутар ыйытыктарынан үүт тутуллар сыанатын үрдэтии, өртөөһүнү тэрийии уонна ходуһалары нүөлсүтүү, бэтэринэриийэ туһунан балаһыанньаҕа киирбит уларыйыылар, Арктика улуустарыгар оттукка көрүллэр субсидия кээмэйин үрдэтии, агрошколалары өйөөһүн, олохтоох дьаһалта исписэлиистэрин хамнаһын үрдэтии, бөрөнү бултааһыыны көҕүлүүр үбүлээһини элбэтии, интернет ситимэ мөлтөҕө араас ирдэнэр электроннай отчуоту тиксэриигэ уустуктары үөскэтэрин, тыйыс айылҕалаах уһук хоту оройуоннар олохтоохторугар биэнсийэҕэ тахсыы сааһын аччатыы наадатын, итиэннэ бэйдиэ уонна көрүүтэ суох сылдьар ыттар тула үөскүүр кыһалҕаны тула кэпсэтии буолан ааста.
Ил Түмэн дьокутааттара киирбит ыйытыыларга барытыгар сиһилии хоруйу биэрдилэр, олус сэргэх, хардарыта туһалаах кэпсэтии тахсыбытын бэлиэтээтилэр, сорох киирбит этиилэр салгыы ситэри көрүүгэ ыллыллыахтара диэн мэктиэлээтилэр. Олохтоохтор Ил Түмэн сис кэмитиэттэрин бэрэссэдээтэллэрэ бэйэлэринэн кэлэн хоту дойду дьонун олоҕун-дьаһаҕын, олорор усулуобуйатын көрөн-истэн, үлэ дьонун кытта кэпсэтэн, нэһилиэнньэни долгутар ыйытыыларга кэпсэтиини ыыппыттарыгар махталларын тиэртилэр.
Салгыы норуот дьокутааттара кырдьаҕас Дьааҥы куоратыгар тиийэн, «Тымныы полюһа» тыа хаһаайыстыбатын потребительскэй кэпэрэтиибин билигин үлэлии турар уонна быйыл үлэҕэ киириэхтээх 100 миэстэлээх хотонноругар сырыттылар. Улууһу үүт-ас, эт, балык бородууксуйанан хааччыйар сыах туругун көрдүлэр. Кэпэрэтиип бырабылыанньатын салайааччыта Екатерина Портнягина хаһаайыстыба үлэтин-хамнаһын, кыһалҕаларын уонна инники былааннарын кэпсээтэ, үлэһит илии тиийбэтин ыйда. Быйыл улуус дьаһалтата саҥа оборудованиены ыларга закупка ыытан уонна тиэйэн аҕалыыга көмөлөһөн, хаһаайыстыба быйыл сайын аныгылыы тииптээх модульнай үрүҥ илгэ сыаҕын үлэҕэ киллэриэхтээх.
Бу кэнниттэн дьокутааттар Варвара Кириллина аатынан «Тымныы полюһа» кыраайы үөрэтэр түмэлгэ сылдьан улуус историятын кытта билистилэр, сэдэх экспонаттары көрдүлэр. Түмэл салайааччыта Наталья Габышева 1990 сыллаахха арыллыбыт түмэл дьиэтэ эргэрбитин, кыараҕаһын уонна экспонаттары харайарага эппиэттээбэтин ыйда.
Ону тэҥэ, 1-кы №-дээх уһуйааҥҥа оҕолор сылдьар усулуобуйаларын көрдүлэр. 1941 сыллаахха Саха сиригэр биир бастакынан арыллыбыт уһуйаан күн бүгүнүгэр диэри 1900 сыллаахха тутуллубут дьиэҕэ үлэлии турар. Уһуйааччылар уонна төрөппүттэр кырачааннарга саҥа уһуйаан дьиэтэ тутулларыгар баҕа санааларын эттилэр.
Ол кэннэ дьокутааттар Верхоянскай оскуолатыгар куорат актыыбын, тэрилтэлэр салайааччыларын, дьокутаттарын кытта көрүстүлэр. Олохтоохтор туруорсар сүрүн боппуруостарыттан биирдэстэринэн Верхоянскай куораты Арктика дьоҕус куораттарын кэккэтигэр киллэрии буолар. Оччотугар тыа сирин нэһилиэнньэлээх пууннарыгар көрүллэр бары социальнай бырагыраамаларга кыттар, көмөнү туһанар кыахтаныа этилэр.
Ил Түмэн дьокутааттара Дьааҥыга үлэ сырыыта таһаарыылаах буолбутун, туһааннаах уонна суолталаах ыйытыктар уонна этиилэр киирбиттэрин бэлиэтээтилэр. Итиэннэ улуус бүтүн Арктика оройуоннара сайдалларыгар үчүгэй тэтим биэрэрин ыйдылар.
Үөһээ Дьааҥы улууһун баһылыга Владислав Иванов Ил Түмэн сис кэмитиэттэрин бэрэссэдээтэллэрэ састааптаах улахан үлэ бөлөҕө дьону-сэргэни кытта алтыһан, миэстэтигэр олох-дьаһах усулуобуйатын көрөн, туруорсар боппуруостарын истэн, наадалаах хоруйдары биэрэн барара олус суолталааҕын бэлиэтээтэ. Норуот дьокутааттарын кытта маннык алтыһыы хотугу тыйыс дойду инники кэскилин түстүүр далааһыннаах хардыылары оҥорорго, үлэни былаанныырга төһүү күүс буоларын эттэ.
«Парламент вице-спикерэ Юрий Николаев салалталаах Ил Түмэн дьокутааттарын улахан дэлэгээссийэтэ кэлэн бэйэлэринэн быһааран барбыттара Дьааҥыбыт сайдарыгар, улууспут дьонугар-сэргэтигэр улахан суолталаах. Инникибитин былаанныырбытыгар төһүү күүс буолар улахан тэрээһиннэр ыытылыннылар», – диэн Үөһээ Дьааҥы улууһун дьокутааттарын Сэбиэтин бэрэссэдээтэлэ Екатерина Ноговицына санаатын үллэһиннэ.
Дьокутааттар хоту улуустарга сырыыларын түмүгүнэн олох-дьаһах коммунальнай хаһаайыстыбатын салаатыгар тустаах реформа ыытыаллыахтааҕын, тыа хаһаайыстыбатын сайыннарыыга Арктика тыйыс усулуобуйатын учуоттуур арыый атын көрүү уонна сыһыан ирдэнэрэ тоҕоостооҕун бэлиэтээтилэр. Кинилэр бу сырыыларын түмүгүнэн үлэни салгыы ыытарга бэлэмэнэрин биллэрдилэр.
***
Ил Түмэн пресс-сулууспата
Ариан Иванов хаартыскаҕа түһэриитэ
Оставить комментарий