Иккистээн тыллыбыт сардаана кэпсээн

Киэсик маннык көрдөххө уларыйбыт да эбит… Сүүрбэ сыллааҕыта күлэн-үөрэн, кэпсээн-ипсээн, киирэн-тахсан уол да уол этэ. Билигин «тос» курдук тойон. Уойан, оттомуран хаалбытын атыҥырыы соҕус ылынным. «Көр, Захар, бу гитара ылынным», -киһим сабыс-саҥа кып-кыһыл гитаратын хостоон имэрийэн ылла уонна уруккутун курдук, муус маҥан тиистэрэ кэчигирэһэ түстүлэр. «Чэ, Захар, «Мунчаарыыбытын» ыллыахха», — гитаратын кылын тарда-тарда уһуннук көннөрдө.
Бу мин даачабар, үгэспинэн, кэлэ-бара плов буһара сылдьабын. Киэсик хатыҥ анныгар олороро киирэн эрэр күн бүтэһик сардаҥаларыгар оччотооҕу тоҕус уонус сыллар бүтүүлэригэр Чочур Мырааҥҥа олорорбутун санатар…

Сыыйа тардан «Эйиэхэ маарынныыр кыысчааны көрөн дуу, эбэтэр мунчаарыы бутуйар муҥуттан, эбэтэр дойдубун ахтыбыт санааттан…» диэн Егоровтар ырыаларын ыллыыр. Киэсик ырыатын кытары эдэр саас кэрэ кэмнэрэ кутулла түстүлэр… Ыллаһа-ыллаһа, киирэн эрэр күн сарыалыгар эдэр сааспыт эмньик кэрэ кэмнэрин барытын харахпар ойуулаан көрдүм. Пааркаҕа буолар дискотекалар, Сэргэлээх 14-с уопсайа, Ленин болуоссатыгар көрсүһүүлэрбит, төрөөбүт күннэр, мырааҥҥа похуоттар… Санаабытыгар, куруук маннык эдэр сылдьыахпыт курдуга… Куруук доҕордуу, күлэ-үөрэ… Киэсик, Толик, мин… Үһүөн атын-атын үөрэхтэргэ үөрэнэрбит, ол да буоллар, суксуруһан аҕай биэрэр этибит. Уолаттар үөрэхтэрин бүтэрэн куоракка хаалар баҕалаахтара, оттон мин бүтэрэ охсон дойдулуур эрэ баҕа санаалааҕым… «Оттон эн, оттон эн, мин ырыам чыычааҕа куруутун эдэркээн кыысчааҥҥа маарынныаҥ…» Санаабар, гитара кыла быстыах курдук… Ырыа кэнниттэн иккиэн саҥата суох, ону-маны гыммыта буола сырыттыбыт, хайабыт да эргийбэт эдэр сааспыт күөгэйэр күннэрин санаан ыллахпыт буолуо…
— Оо, Толик манна баара буоллар… Захар, биһиги сахалар тапталбыт тоҕо олус килбигий? Тоҕо кэмигэр этиллиэхтээх тыллары эппэппитий? Тоҕо? Саха тапталын туоһута Толиктаах Аанчык дии… Арай онно Толик килбигийбэккэ, сытыы-хотуу буолбут буоллун… Баҕар, билигин олох атын олохтоох киһи буолуох этэ. Эйиэхэ кэпсээбитим дуу? Толик…Аанчык… туһунан…
-Кэпсээбитиҥ, дьэ, кырдьык кыһыы…
Толик оскуоланы бүтэрээт, баҕалаах үөрэҕэр физкультура учууталын идэтигэр ЯПУ-га киирбитэ. Куоракка аймахтара суох буолан, ырааҕынан эдьиийигэр Жатайга олорбута. Киин улуустан сылдьар буолан уопсай биэрэргэ ыксаабаттара. 109 нүөмэрдээх автобуһунан күннэтэ айанныыра. Сороҕор маннык сылдьарыттан үөрэрэ, уопсайга олорор бииргэ үөрэнэр оҕолоро иһэн-аһаан номнуо үгүстэрэ мөҕүллэн, бүтэһик сэрэтии ылан, сорохторо үүрүллүбүттэрэ даҕаны. Куорат дьалхааннаах олоҕо тыйыһа, көмүс күһүн сыгынньахтанан, кыһын тыына биллэн эрэрин курдук кытаанаҕа.

Куорат таһыгар барар буолан, автобус чопчу бириэмэтигэр кэлэр. Толик арай училищетыттан биир кэмҥэ хайа эрэ кыыстыын тахсар буолла. Кыыс Мархаҕа кэлэн түһэр. Хаһыс эрэ күннэриттэн бэйэ-бэйэлэригэр мичээрдэһэр, приветтэһэр буоллулар, кэлин олох даҕаны уруккаттан билсэр дьон курдук кэпсээннэрэ-ипсээннэрэ элбээтэ. Кыыс Аанчык диэн ааттаах, хоту дойдуттан сылдьар, «ыллаан» саҥарар. Сап-саһархайынан көрбүт, муус маҥан, оччотооҕу кыргыттардыы «просто Мария» курдук чуолкалаах, икки гына өрүммүт баттахтаах. Начаалынай кылаас учууталын идэтигэр үөрэнэр, эмиэ бастакы куурус. Толик, кыргыттарга уруккуттан тоҥуй киһи, Аанчыктыын хайдах маннык доҕордуу буолбутуттан бэйэтэ да дьиктиргиир. Тугу-тугу кэпсэтэллэрэ эбитэ буолла, күл да күл буолаллара… Аанчык Мархаҕа түһэрэ уонна Толик көстүбэт буолуор диэри далбаатыыра.
Биирдэ иккиэн автобустарыгар хойутаан хаалбыт этилэр, тура сатаан баран автовокзалга диэри сатыы барбыттара. Күһүҥҥү ардахха баттатан маҕаһыынтан маҕаһыыҥҥа киирэн саһа-саһа автовокзалга тиийбиттэрэ. Ол быыһыгар Толик мороженай ылан биэрбитэ, оччолорго ааһан иһэр куорат дьоно суол кытыытыгар уоллаах кыыс ардах анныгар биир мороженайы сии туралларын көрөн, бука, дьоллоох, таптаһар сүрэхтэр дии санаатахтара буолуо… Ол эрээри ол кэмҥэ Аанчык да, Толик да, бэйэ-бэйэлэригэр сыһыаннара доҕордуу эрэ этэ, убайдыы-балыстыы курдуктара.

Урукку «сарай» диэн ааттанар автобуска анал миэстэлээхтэрэ, кэннигэр туран эрэ айанныыллара. Онно туран эрэ «крестики-нолики» оонньууллара, ырыа бүтэһик буукубатыттан салгыы ырыа таһааран куоталаһаллара. Биир тылынан, оҕолор этилэр, оҕолор…

Толик бүгүн үһүс күнүн Аанчыга суох айанныыр. Санаатыгар, «Оржанкаҕа» туран өр да күүттэ. Аанчык суоҕун курдук суох. Күнүс үөрэҕин быыһыгар коридорга көрөөйөмүй диэн одуулаһар даҕаны, ханна да суох. Саатар куурсун, ханнык аудиторияҕа үөрэнэрин чопчу ыйыппатах эбит. Толик бу күннэргэ утуйар уута уу буолбата. Кинини уопсайга киир диэбиттэрэ да, Аанчыгын эрэ көрсөр баҕаттан киирбэккэ уһата сылдьыбыта. Сороҕор автобуһа кэллэҕинэ, баҕар аныгыскыга кэлиэ диэн соруйан куоттарара. Сороҕор үһүс, төрдүс рейскэ биирдэ олорсоро. Биир киэһэ Аанчыгын суохтаан муҥатыйбыта. Онно биирдэ өйдөөбүтэ, кинини таптаабытын. Таптал маннык эрэйдээх уонна тута өйдөммөт быһыытын кини билиниэн баҕарбатаҕа. Оҕо эрдэҕиттэн спортсмен буолан, туох барыта дьэҥкэ уонна өйдөнүмтүө буоларын ирдиирэ. Тохсус кылаастан тренерэ тугу эппитин барытын толорор күннүгүн ылбыта уонна бэйэтэ да билбэтинэн хоһоон суруйан киирэн барбыта.

Хайдах хоһоон эбитэ буолла, табыллыбыта дуу, суоҕа дуу, ким да билигин ону сыана быһан этэр кыаҕа суох. Таптал туһунан ырыалары истэр буолбута. Аанчыгын сотору көрсөн хайдах курдук иккиэн күүстээх тапталга куустарыахтарын өйүгэр оҥорон көрөрө, барыта ураты буолуо диэн эрэнэрэ. Толик спортсмен диэтэххэ, мөдөөт көрүҥнээх, дараҕар сарыннаах, олус холку, күлэн эрэ кэбиһэр, улахан саҥата-иҥэтэ суох, спорт диэн баран муннукка ытаабыт киһи. Кыргыттар киниэхэ үһүс, төрдүс кылаастан тапталга билинэн суруйаллара, уол ону олох аахайбата, буолуохтааҕын курдук ылынара. Бэл диэтэр, кыргыттар кини туһуттан охсуспут түгэннэрэ баара, ону кини күлэн эрэ кэбиһэрэ. Ол курдук оскуоланы биир да кыыстыын сиэттиспэккэ даҕаны бүтэрбитэ.

Аанчык… Аанчык… саатар араспаанньатын да ыйыппатах… Чэ, училище оннук улахана суох, булар инибин диэн эрэллээх уотун умулларда. Эдьиийэ анатомияҕа бэртээхэй кинигэ булан биэрбитин умсугуйан ааҕар, кырдьык спортсмен киһи эти-сиини, уҥуоҕу-иҥиэҕи үчүгэйдик билиэхтээх, оттон киһи иэйиитин, таптал туһунан кинигэ баара буолуо дуу… диэн саныы сытан утуйан хаалла.

Түһээтэҕинэ, Аанчыктыын Амма өрүскэ сөтүөлүү сылдьаллар, эмиэ күл да күл буолаллар. Сөтүөлүү сылдьан Толик Аанчыкка сардаана бэлэхтии сатыыр, кыыс ыла сатыыр да, сүүрүк устун бара турар, Толик хара күүһүнүнэн быыһыы сатыыр да, кыайан быыһаабат, өрүсүһэ-өрүсүһэ харбыыр да биир сиргэ турар… Өр да өр маннык баттатта, онтон уһуутаабытынан олоро биэрдэ. Толик Аммаҕа сайын лааҕырга сылдьан биир кыыс тимирэн эрэрин быыһаабыта, онно олус куттаммыта, сүүрүк күүһүгэр оҕустаран иккиэн былдьана сыспыттара. Кыыс төрөппүттэрэ махтанан күһүөрү плеер ылан ыыппыттар этэ. Сангаар кыыһа эрэ диэн өйдөөн хаалбыта. Ол онон хаалбыта, арай Толя ууттан куттанар буолбута. Ол да иһин түһээтэҕим буолуо диэн саныы-саныы, бу түүн хараҕын симэн да көрбөтөҕө.

Сарсыныгар коридорунан хааман истэҕинэ олус билэр уонна суохтаабыт, күүппүт куолаһа: «Толик-столик, привет» диэбитэ. Толик «Аанча-баанча три цыганка» диэн эппиэттиэхтээҕэ, оннук эҕэрдэлэһэ көрсөллөрө. Ону саҥарыахтааҕар буолуох Толик тыына хаайтара сыспыта… Аанчык баттаҕын ыспыт, эриммит, хараҕын кырааскаламмыт, тобус-толору буспут дьэдьэн уостара мичээрдээбиттэр. «Хайа, Толя-оля-голя, Толик-столик, туох буоллуҥ? Мин эн буруйгунан тымныыга тымныы мороженай сиэн ыалдьан хаалан Өктөмҥө эдьиийбэр тахсан эмтэнэн кэллим. Арба уонна уопсайга киирдим, оттон эн хаһан киирэҕин?». Толя оонньуурун былдьаппыт оҕо курдук сүүһүн аннынан Аанчыгын өр тобулу көрөн турда. Кырааскаламмытын, киэргэммитин олох сөбүлээбэтэ. Кимиэхэ киэргэннэҕэй диэн тута күнүүлүүр дуу, хайыыр дуу, урут билбэт иэйиитэ өйүн-санаатын сүүйбүтэ. Аат эрэ харата: «Билбэтим, суох буолуо», — диэт, ааһа бара турбута. Аанчык: «Киэһэ Мархалыыбын, аргыстаспаппыт дуо?»- диэтэ. Толик кыыһырбыт киһи курдук: «Суох, мин бүгүн куоракка хонобун,»-диэт, зал диэки былдьаспыта. Залга киирээт, тугу да умнан туран сүүрбүтэ, боксер уолаттар дьарыктана сылдьалларын көрөн, бэрчээккэ уларсан груша саайталаабыта. Аанчыгын кытта итинник кэпсэппититтэн кыйахаммыта, олох сатаан өйдөөбөтөҕө, бэйэтэ-бэйэтиттэн сүрдээҕин кэлэйбитэ.

Дьарыга да дьарык буолбата, уруккутун курдук улаханнык үлүһүйбэт буолбута. Саха сириттэн Нерюнгри уолаттара бааллара, кини соҕотох саха этэ. Онон кими да кытта улаханнык билсибэт, дьарык, дьарык өссө төгүл дьарык эрэ… Түүн үчүгэйдик утуйбат буолан сэниэтэ туохха да тиийбэт. Бүгүн киэһэ тренериттэн, базатыттан күрээн Амур өрүс устун күүлэйдээн хааман кэллэ. Өрүс салгынынан тыынан көхсө арыый да кэҥээтэ. Өйүн- санаатын сааһылаан, Аанчыгар сурук суруйарга сананна.

«…Аанчык, дорообо. Бу суругу Хабаровскайга олорон суруйабын. Миигин бырастыы гын…Мин эйигин олус күүскэ таптыыбын. Куруук эйигин кытта бииргэ буолуохпун баҕарабын. Алтынньыга үүммүт мин күһүҥҥү сардаанам…»
Кытыл устун хаама сылдьан үгүһү суруйуон баҕарбыта, бэл, хоһоон айбыта. Ол эрээри элбэхтэн туттуммута, кыбыстыбыта. Икки нэдиэлэ курдугунан Дьокуускайга эргиллибитэ. Бииргэ үөрэнэр доҕорунан Спартагынан Аанчыкка суругу ыыппыта. Спартак күлэ-күлэ: «Оо, мощнай кыыс ди, бэйэм таптаан кэбиһэ сыстым,» — дии-дии суругу илиитигэр туттарбытын эппитэ.

Сарсыҥҥы күнүгэр остолобуойга киирэн иһэн, Аанчыгы уун-утары көрсө түспүтэ. Оо, онно долгуйбутун билигин да умнубат… Уҥуохтара халыр босхо барбыт курдуга, эппэт кэлэҕэй буолбута, иһиттэн нэһиилэ ороон «при-и-вет» диэхтээбитэ. Аанчыга өссө тупсубут, кырааската өссө элбээбит, хобулук, кылгас дьууппа кэппит, олох таҥара табатын курдук буолбут. Толяны өһүөннээх хараҕынан батары көрөн, биир да тыла суох тыал курдук кыыһырбыттыы ааһан хаалбыта. Толик Аанчык батары көрөн турар харахтарыгар «эн биһикки наһаа үчүгэй доҕордуу этибит, ону эн тапталга билинэн алдьаттыҥ. Мин эйигин убайым курдук таптыыбын, аны билигин доҕор да, таптыыр кыыһыҥ да буолар кыаҕым суох! Аны миигин эккирэтимэ» диэн тыллары аахпыта…

Хайыаҕай, бастакы тапталым табыллыбата дии санаабыта… Сүөм түспүтэ… Биир көрүү умайа турбут кутаа уоту  умулларбыта… Кыра эрдэҕиттэн куруук ытыс үрдүгэр сылдьыбыт Толя манныкка түбэһэн хайдах да буолуон билбэтэҕэ. Кини таптала хардата суоҕар бэлэмэ суох буолан биэрбитэ. Санаатыгар, күн ахсын Аанчыктан сурук күүтэрэ да, мэлийбитэ. Үгүстүк оҥорон көрөрүнэн, Аанчык киниэхэ хардаран тапталга билинэн сурук суруйуохтааҕа, онтон буоларын курдук түннүккэ дуу, муннукка дуу өйөнөн туруохтаахтара, куорат устун күүлэйдиэхтээхтэрэ, саҥа дьылы көрсүөхтээхтэрэ… Кырдьык, онтон атыҥҥа бэлэмэ суоҕа. Бэйэтин кэмигэр кыайан көппөтөх кус оҕотун курдук санаммыта…

Аанчык көрөөрөй диэн хараҕын араарбакка одуулуу турдаҕына биир кыыс кэлэн: «Привет, мин Лена  диэммин, үҥкүүлүүбүт?» — диэт илиититтэн сиэтэн, Толя ээх да, суох да дии илигинэ үҥкүүлээн киирэн бардылар.

— Эн первай курскун? Ол да иһин аж хотон сыта кэлэр курдук, шучу-шучу…- кыыс үҥкүүлүү сылдьан күлэн тоҕо барда. Красавчик, аатыҥ ким диэний?

— Толик…

Кыыс эмиэ күлэ-күлэ:

— Толя, бу дискотека кэннэ “Стелска” барабыт, онно барсыый…

Толя таһырдьаны былдьаста. Тахсан тымныы салгынынан толору тыынна,  халлааҥҥа сулустары одууласта. Ити үгүс мөлүйүөн сулустан тоҕо хараҕым ол биир эрэ сулуска хатанар, үгүс кыыстан тоҕо сүрэҕим Аанчыкка эрэ талаһар… Билигин бытаан үҥкүү тыаһаатаҕына хайаан да Аанчыгы үҥкүүгэ ыҥырыам диэн эрэллээх төттөрү киирэн истэҕинэ, Аанчыга атын уоллуун бэрт ыксалынан таҕыстылар да, хара иномаркаҕа олорон баран айанныы турдулар. Толя букатын иэдэйдэ. Уолаттарыгар даҕаны эппэккэ, 17 кварталга эдьиийин дьиэтигэр сатыы барда. Баран иһэн ис-иһиттэн кыйаханна, уоскуйа сатыыр да, сатаан уоскуйбат. Киирээт сууммута-тарааммыта буолан баран сыппыта. Утуйар уута көппүтэ, иэдэһин устун сып-сылаас хараҕын уута сүүрбүтэ. Толик Аанчыга таптыырын дуу, абааһы көрөрүн дуу сатаан быһаарбата. «От любви до ненависти один шаг» дииллэр даҕаны, кини таптыаҕынааҕар, абааһы көрүөҕүнээҕэр ордук күнүүлүүр быһыылааҕа. Маннык тоҥуй күнүү кинини ис-иһиттэн кэрбиирэ, Аанчыкка чугаһаппата, эппэт кэлэҕэй оҥороро.

Толя аҕата үстээҕэр быраҕан барбыта… Эдьиийдэрин, таайдарын тылларын тамаҕыттан истэринэн, олус күнүүлээн ийэтин сорун сордоон арахсыбыттар диэн өйдөбүллээх улааппыта. Киэҥ аймах үгүс убайдар, таайдар, абаҕалар аҕатын суохтаппатахтара, хаһан да итэҕэстээх курдук санамматаҕа.

Бу түүн кини Аанчыгын умнарга санаммыта, туох баар күүһүн-күдэҕин спорка уурарга быһаарыммыта. Бэйэтэ-бэйэтигэр андаҕар биэрбитэ. Күннэтэ дьүккүйэн күүскэ үлэлээбитэ, араас сбордарга, дьарыктарга көлөһүнүн үгүстүк тохпута. Күүстээх дьаныар, тулхадыйбат дьулуур үтүө түмүктэринэн бэйэтин эрэ буолбакка аймахтарын, доҕотторун үөрдэрэ, киэн тутуннарара. Ол курдук, бу үс сыл үөрэнэр кэмигэр өрөспүүбүлүкэ хас да төгүллээх, Уһук-Илин үс төгүллээх чөмпүйүөнэ буолбута, бэл, Россияҕа, олох кыранан кыайтаран, кыһыылаахтык иккис миэстэҕэ тахсыбыта. Арай кини үөрүүтүн үллэстэр кыыс доҕоро суоҕа, Аанчыгын хам-түм көрөрө, үксүгэр ол хара иномаркалаах уолга олорсон иһэр буолара.

Аанчык таксига олорон хараҕын уутун сатаан тохтоппотоҕо…Кини бүгүн Толигы көрүөм эрэ дии санаабатаҕа. Кини бу үрдүк үөрэҕи кэтэхтэн бүтэрэ кэлэ сылдьара. Кэлбитэ номнуо ый курдук буолбута.

Бүгүн бу бииргэ үөрэнэр кыыһа Катя дэлби хаайан кулуупка баран билэр дьонун көрсөн, барыта быа-туһах диэбит курдук, барыта киһи үөйбэтэх өттүттэн буоллаҕа…Олус да ахтыбыт эбит ити харахтары… Санаатыгар үйэ аҥара утары көрсөн баран турдулар, бу орто дойдуга баар сүүһүнэн мөлүйүөн харахтартан ити эрэ харахтары  билигин да суохтуурун, ити эрэ көрүүнү күннэтэ көрдүүрүн билэн Аанчык бэйэтэ бэйэтиттэн олус куттанна.

Барытын умнубут курдуга дии, эмиэ барыта хат саҕаланар дуо… Суох, мин умнуохтаахпын, мин кинини саныа суохтаахпын, табыллыбат, кэбис… Ибис-инчэҕэй буолбут сыттыгар умса түһэн ытыырын биллэрбэккэ, кыайан утуйбакка сыппыта. Туран уу испитэ, түннүккэ кэлэн таһырдьаны одуулуу туран аан бастаан Толялыын билсибитин санаабыта. Олус да оҕолуу истиҥ доҕордуу этилэр, билигин санаатахха, киһи да күлүөх. Онтон Толяттан сурук туппута, оо, ол онно кини саҕа дьоллоох кыыс бүтүн аан дойду үрдүнэн суоҕа. Хоһун кыргыттара тэҥҥэ үөрэн, туох баар мааны таҥастарыттан уларсан, кырааскалаан, баттаҕын эрийэн сарсыҥҥы күнүгэр киһи билбэт кыыһа буола тупсан, аһары киэргэммититтэн Аанчык бэйэтэ да кыбыста-кыбыста үөрэҕэр тахсыбыта. Санаатыгар Толик кыраһыабай, мааны кыргыттары таптыахтааҕын курдуга. Бу санаатахха, бэйэтин наһаа да түһэринэр, сэнэнэр эбит…

Санаатыгар, Толя чугаһаан кэпсэтиэ, ханна эмэ ыҥырыа диэн ээр-сэмээр күүтэрэ да, көрүстэҕинэ тугу да саҥарбата, кыыһырбыттыы алларааттан үөһээ көрөн таһаарара. Эбиитин уопсай кыргыттарын үгүстэрин кытта сылдьарын, кыргыттарын бэрчээккэ курдук уларытарын туһунан үгүс сураҕы истибитэ. Ордук Вика диэн кыыс уҥа-таала кэпсиирэ, кинини суругунан көмөрүн, хоһоон айан ыытарын, ону кини сөбүлээбэтин Аанчык истэрин курдук киэһэ ахсын киирэн, чэй испитэ буола олорон кэпсиирэ. Аанчык итэҕэйиэн баҕарбатаҕа, ол эрээри доҕордоһуу киэһэтигэр атын кыыстыын үҥкүүлүү сылдьарын көрөн олус кэлэйбитэ. Ол киэһэ Толикка суруйбут суруктарын барытын уоттаабыта. Үөрэҕин быыһыгар эдьиийигэр Өктөмҥө оҕо көрсөрө, күтүөтүн быраата иномарка массыынатынан таһара.

Оннук үс сыл биллибэккэ ааспыта, үөрэҕин бүтэрэн дойдулаабыта. Үөрэммит оскуолатыгар тута маҥнайгы кылаастары ылбыта, ийэтэ өр ыарытыйан бу орто дойдуттан барбыта, ииппит аҕата иһэр-аһыыр этэ, ону тулуйумуна, учууталлар уопсайдарыгар көспүтэ. Ол сылдьан Толя ыал буолбутун истэн сүрдээҕин хомойбута. Иһигэр куруук эрэнэр этэ, сибэкки дьөрбөлөөх киирэн кэлиэ диэн, ол эрэлэ уостан, бу олоххо кинини үөрдүөх туох да суох курдук буолбута.

Хоту дойду сааһа дойду сааһыттан салгынныын атына. Аанчык бу киһини туймаардар салгыны олус ахтыбытын өйдөөбүтэ. Дойдутун  сааһа оҕо сааһыгар эргиппит курдук буолбута. Уруккутун курдук күлэрэ-үөрэрэ элбээбитэ, нэһилиэк араас тэрээһиннэригэр кыттан сэргэхсийбитэ, саҥа ырыалары айан санаата көнньүөрэ сылдьара. Бу кэмҥэ армияттан, оскуолаҕа кинилэртэн алын кылааска үөрэммит  Руслан кэлбитэ. Руслан Аанчыгы урут да сөбүлүүрэ, билигин улахан киһилии аһаҕастык тапталга билиммитэ, ыал буолуох диэн хаайбыта. Аанчык да сааһым ыраатан хаалыа, оҕолонуом-урууланыам, барыта этэҥҥэ буолуо, испэт-аһаабат, туруу үлэһит уол хаһан да атаҕастыа суоҕа диэн эрэнэн туран өр толкуйдаан баран, сөпсөһөрүн биллэрбитэ. Руслан дьоно тулаайах кийииттэрин төһө да сөбүлээбэтэллэр, кыра соҕус уруу оҕотун тэрийбиттэрэ. Аанчык сирдээҕи олоҕун киэргэтэр, сүрэҕин чопчута кыыс оҕоломмута. Кыыһы Сардаана диэн сахалыы ааттаабыттара. Кэргэнин дьоно көмөлөһөн үлэтигэр да улаханнык киэптэппэтэҕэ, бу үөрэҕин да быспатаҕа. Хомойоро-хоргутара эриттэн эрэ этэ. Куруук күнүүлүүрэ, онтон сылтаан киҥир-хаҥыр кэпсэтэллэрэ элбээбитэ уонна хотуна бу үөрэнэрин, кулуупка сылдьарын, ыллыырын сөбүлээбэтэ. Уолун утары туруоран тэптэрэн биэрэрэ. Чэ, ити хааллын… Толя, тоҕо мин эйигин сатаан умнубаппыный? Тоҕо?…  Хаалла дии ардах анныгар сып-сылааһынан көрбүт харахтардаах… умнуом дуо аны ити харахтары… умнуохтаахпын… саныа суохтаахпын… Аанчык аралдьыйаары кинигэ ылан аахпыта буолбута да, өйө-санаата атыҥҥа этэ.

Үөрэнэ сырыттаҕына Толя кэлэн иккитэ-үстэ көрсө сатаабытын Аанчык чугаһаппатаҕа. Дипломун көмүскээн, үрдүк үөрэхтэнэн этэҥҥэ Сахатын сиригэр көппүтэ. Дьокуускайга кэлэн үс күн хаайтаран дьиэтигэр тиийбитэ. Сүрэҕэ тоҕо эрэ бобута тутара, туох  эрэ куһаҕаны биттэнэрэ. Дьиэтин аанын арыйбыта никсик сыта муннугар саба биэрбитэ. Бастаан атын дьиэҕэ киирдим дуу дии санаабыта… Хаһан да арыгы диэни испэтэх эрэ Руслан арыгылаабыта ырааппытын билбитэ. Бү күнтэн ыла Аанчык «арыгыһыт ойоҕо» диэн ааттаах эрэйдээх-буруйдаах олоҕо саҕаламмыта. Арахсаллара, онтон аны хаһан да иһиэ суох буолан төттөрү холбоһоллоро. Кэлин Руслана илиитин көтөҕөр буолбута. Аанчык кырбана сылдьан Толятын саныыра… Ньургун Боотур курдук бу абааһы олоҕуттан кэлэн быыһаан ыллар диэн… Руслан булчут этэ, уһун кэмҥэ бултуу бардаҕына, Аанчык барахсан сынньана түһэрэ. Арахсыан бэркэ баҕарара, ол эрээри арахсан да ханна барыай, үҥсэн да кимиэхэ тиийиэй? Маннык быһыынан олорбуттара, кыыстарын Сардаана кэннэ үс уол оҕоломмуттара. Нэһилиэк дьоно Анна Ивановна  ыарахан олохтооҕун билбэттэрэ, бэйэтэ да ытана сылдьыбата. Биэс сыллааҕыта Руслан ууга былдьаммыта, Аанчык түөрт улаатан эрэр оҕолоох огдообо хаалбыта.

Толя Хабаровскайтан эргиллэн кэлэн баран үлэтигэр умса түспүтэ. Кэтэхтэн үөрэнэн үрдүк үөрэҕи бүтэрбитэ. Сотору кэминэн оскуола дириэктэринэн анаммыта, онтон улуус үөрэҕин салаатын салайааччытынан үлэлээбитэ. Билигин бу куоракка киирэн үөрэх министиэристибэтин тутаах үлэһитэ буолла. Марината куруук аттыгар, уоллара номнуо студент. Кэлин кыайан оҕоломмотохторо.

— Тоҕо, Аанчык, мин эйигин… -диэн истэҕинэ

— Тугу даҕаны саҥарыма…- Аанчык хараҕын уутун дьонтон кистээн сотто-сотто дьүөгэлэригэр төннүбүтэ. Кыратык олоро түһэн баран, Аанчык Галялыын тахсан барбыттара. Толя Галяны билэр буолан мух-мах баран кыайан барсыбатаҕа. Ол киэһэ Аанчык Галялаах Кешаҕа хоммута. Толик Киэсик доҕоро буоларын билэн, иккиэн да соһуйбуттара. Галя дьүөгэтэ кэпсиир Толята, кини Кешатын чугас доҕоро буолуо дии санаабат этэ. Ол түүн Аанчык дьүөгэтигэр олоҕун барытын кэпсээбитэ, ытаһан да, күлэн да ылбыттара. Онтон ол кэпсээни Галя кэлин эригэр Киэсиккэ кэпсээбитин, Киэсик миэхэ кэпсээбитэ. Мин ону эһиэхэ бэрт кыратык уларытан-тэлэритэн тиэртим.

Арба, бу киэһэ Толя биһигини кытары тоҕо суоҕун быһаарбатахпын дии… Толя Мариналыын номнуо кийиит көрсөөрү түбүгүрэ сылдьыбыттара. Кэлин Толик миэхэ бэрт дьиктини кэпсээбитэ. Куукунаттан соркуой кутан саалаҕа илдьэн истэҕинэ, уола кыыһынаан киирэн кэлбиттэр. «Аҕаа, билсэн кэбис, Сардаана диэн», — диэбитигэр, Толя хараҕа көрөрүн итэҕэйбэккэ, долгуйан ол соркуойдаах иһитин тоҕо түһэрэн кэбиспит. Көрдөҕүнэ, оруобуна үкчү кини Аанчыгын курдук кыыс киирэн, сардаана сибэкки курдук килбигийэн, имэ тэтэрэ турара… Марина иһит алдьанара дьолго дии-дии, оҕолорун сыллаталаан көрсүбүтэ. Дьэ дьикти буолар эбит, дьылҕа хаан оҥоһуута… Сороҕор ити курдук таптаһар сүрэхтэр кыайан бииргэ буолбакка хаалаллар. Ол кэнэммититтэн, килбикпититтэн эбитэ дуу, эбэтэр сахалыы бэйэбит тоҥуй сыһыаммытыттан эбитэ дуу… Сэрэйбиккит курдук, Толиктаах Аанчык аймахтыы буолан, сотору Аанчык уруу тэрээһинин түбүгэр хотуттан кэлиэхтээх…