Алена Атласова «Саха сирэ. Күнтэн күн» биэриигэ Ийэ сылыгар аналлаах туох үлэ ыытыллыахтааҕын кэпсээтэ

Ил Түмэн дьиэ кэргэҥҥэ, оҕо дьыалаларыгар сис кэмитиэт бэрэссэдээтэлэ Алена Атласова «Саха» НКИХ «Саха сирэ. Күнтэн күн» нэдиэлэни түмүктүүр бэриэтиигэ таҕыста.

Ил Дархан Ил Түмэҥҥэ илдьитигэр 2022 сылы өрөспүүбүлүкэҕэ Ийэ сылынан биллэрбитэ. Маны таһынан, саҥа төрөөбүт хас биирдии кырачааҥҥа 100 тыһыынча солкуобай көрүллүөхтээҕин туһунан эппитэ. Саха сирин үбүлүөйдээх сылыгар ийэҕэ болҕомто ууруу улахан суолталаах. Сыл устата ийэҕэ сыһыаннаах туох үлэ ыытыллыахтааҕын уонна ийэ киһи сокуон өттүнэн төһө харысхаллааҕын Алена Николаевна бу биэриигэ кэпсээтэ.

Ыытааччы Алексей Семенов эппитинэн, быйыл өрөспүүбүлүкэҕэ ийэҕэ аналлаах үгүс үлэ былааннанна. Быйыл оҕоломмут ийэлэргэ номнуо 100 тыһ. солк. туоһу сурук туттарылынна. Маны таһынан, 5-тэн элбэх оҕолоох ыаллар дьиэ-уот нолуогун төлөөбөт буолбуттарын туһунан сиһилии ыйыталаста.

Ил Түмэн сис кэмитиэтин бэрэссэдээтэлэ маннык быһаарда: «Ил Дархан анал этиитин хас биирдиибит сэргии истибитэ, бэйэтигэр чугастык ылыммыта. Ол курдук, Саха сирэ төрүттэммитэ 100 сылыгар сөп түбэһиннэрэн, саҥа төрөөбүт оҕоҕо «Дети столетия» диэн 100 тыһ. солк. хаппытаал бэриллэр буолла. Билиҥҥи туругунан 600-чэ оҕо күн сирин көрдө. Бу хаппытаал уу харчынан утары бэриллибэт: оҕо кэлин үөрэнэригэр, эмтэнэригэр, дьиэ кэргэнинээн сынньанарыгар уонна да атын хайысхаларга туттуохха сөп».

Оттон 5-тэн элбэх оҕолоох дьиэ кэргэҥҥэ аналлаах өҥө үлэлиирин туһунан эттэ. Ол курдук, дьиэлэрин тупсаралларыгар эбии харчы көрүллэр. Итини норуот дьокутааттара элбэхтэ туруорсубут боппуруостара буоларын бэлиэтээтэ. «Хомойуох иһин, сыллата бүддьүөттэн 200 мөл. солк. көрүллэр эрээри ити итэҕэс, онон уочарат бэрээдэгинэн бэриллэр. Уочаракка барыта 1815 дьиэ кэргэн турар. Уочарат түргэнник сыҕарыйан испэт, онон Ийэ сылыгар манна туох эмэ миэрэ ылылларын баҕарабыт», – диэн Алена Николаевна быһаарда.

Маны таһынан, 5-тэн тахса оҕолоох дьиэ кэргэн дьиэ-уот нолуогуттан босхолоноллоругар этии киирбитэ. Былырыын Ил Түмэн дьокутааттарын туруорсууларынан элбэх оҕолоох ыал транспорт нолуогун төлөөбөт буолбута.

Салгыы ыытааччы өрөспүүбүлүкэҕэ күн бүгүн төрөппүтэ суох 634 оҕоттон 233 ыалга иитиллэрин туһунан бэлиэтээтэ. «Маныаха тулаайах уонна төрөппүт көрүүтэ-истиитэ суох хаалбыт оҕолорго, кинилэри иитэ ылар ыалларга көмө быһыытынан үбүлээһини икки төгүл улаатыннарар туһунан Ил Дархан эппитэ. Бу манна туох үлэ барарый?» – диэн ыйытта.

Алена Атласова эппитинэн, оҕону ылан бэйэтин оҕотун курдук иитэр ыаллар нууччалыы «приемнай дьиэ кэргэн» диэн ааттаналлар. «Ити судаарыстыба ыытар туһааннаах бэлиитикэтэ. Билигин оҕо дьиэ кэргэҥҥэ иитилиннэҕинэ ордук олоххо тардыһыылаах, уопсастыбаҕа туһалаах, көхтөөх киһи буолан улаатарын бары да бэркэ билэбит. Бу этиини олус сэргии истибиппит. Кэмитиэт манна сыһыаннаах Ил Түмэҥҥэ төгүрүк остуолу тэрийэн ыыппыта. Кэпсэтии түмүгүнэн, оҕону ииттэ ылар дьиэ кэргэн төлөбүрүн индексациялаан турабыт. Билигин үбүлээһин икки төгүл улаатара олус үчүгэй. Биллэн турар, оҕолорун сайыннаралларыгар, онно-манна күрэхтэһиигэ ыыталларыгар наадалаах көмө», – диэтэ Ил Түмэн дьиэ кэргэҥҥэ, оҕо дьыалаларыгар сис кэмитиэт бэрэссэдээтэлэ.

Алена Николаевна Өктөмҥө олорор Светлана уонна Владислав Ксенофонтовтары холобур быһыытынан аҕалла. Кинилэр тоҕус оҕону иитэллэр. Дьиэ кэргэн мүөтү оҥоруунан дьарыктанар, хаһаайыстыба тутар. «Маннык элбэх оҕолоох ыалы өйүүр тоҕоостоох. Судаарыстыбаттан сөптөөх көмө көрүллэр, сыл ахсын кэҥээн, суолтата улаатан иһэр. Судаарыстыба уонна туһааннаах дьиэ кэргэн икки өттүттэн оҕону ииттэ ылар соругу бигэтик ылыстаҕына эрэ дойдубутугар сөптөөх сайдыы барыа, норуот, чуолаан соҕотох хаалбыт оҕо-аймах олоҕо тупсуо», – диэн норуот дьокутаата тоһоҕолоон бэлиэтээтэ.

Ыытааччы элбэх оҕолоох дьиэ кэргэттэр үлэ миэстэтин булалларыгар анал сокуон өрөспүүбүлүкэҕэ тахсыбытын эттэ. Алена Атласова босуобуйа эрэ харчытыгар буолбакка, элбэх оҕолоох дьиэ кэргэн бэйэтэ хамнастаах, үлэлээх буоллун диэн оннук дьаһаллар ылыллалларын туһунан кэпсээтэ.

Маны таһынан, ыытааччы иһитиннэрбитинэн, үгүс дьиэ кэргэн туох көмөнү судаарыстыбаттан ылыахтааҕын үчүгэйдик билбэт (чэпчэтии, босуобуйа уо.д.а.). Алена Николаевна элбэх оҕолоохторго «Дьиэ кэргэн, ийэ, аҕа уонна оҕо көмүскэллээх буолуутун туһунан» («Об охране семьи, материнства, отцовства и детства в Республике Саха (Якутия)») анал сокуон баарын туһунан эттэ, онно элбэх оҕолоох ыалга көрүллэр бары миэрэлэр сиһилии сурулла сылдьалларын ыйда. Итиэннэ билиҥҥитэ өрөспүүбүлүкэҕэ уонна федеральнай таһымҥа элбэх оҕолоох дьиэ кэргэни өйөөһүҥҥэ үгүс үлэ ыытылларын, сокуоннар ылыллалларын санатта. Маны барытын туһааннаах министиэристибэ сайтыгар булуохха сөбүн эттэ.

Сис кэмитиэт бэрэссэдээтэлэ ийэлэри, дьиэ кэргэни өйүүр уопсастыбаннай бырайыактар тустарынан сиһилии сырдатта. Манна оҕо, дьиэ кэргэн эйгэтигэр үлэлиир коммерческайа суох тэрилтэ быһыытынан «Праздник жизни» аһымал пуонда искэн ыарыылаах оҕолоох дьиэ кэргэни өйүүр үлэтин-хамнаһын холобур быһыытынан аҕалла. Итинник хайысхалаахтык үлэлиир уопсастыбаннай тэрилтэлэри өйүүргэ туһуламмыт гырааны икки төгүл элбэтэр Ил Дархан этиитин сэргии истибиттэрин туһунан Алена Атласова санаатын үллэһиннэ.

Түмүккэ, Ийэ сылыгар турар сыал-сорук туһунан кэпсээтэ. Холобура, биһиги кэлин ийэ буолар аналлаах кыргыттарбытын харыстыыр үлэ ыытыаллыахтааҕын эттэ. Хомойуох иһин, Сахабыт сиригэр өссө даҕаны оскуола туалета таһырдьа баарын ыйда, онон ити боппуруос быһаарыллар кэмэ кэлбитин бэлиэтээтэ.

«Ийэ буоларга, оҕону иитигэ, оҕо күн сирин көрдөҕүнэ ханнык көмө оҥоһуллуохтааҕын, оҕо ыалдьар түгэнигэр судаарыстыба өттүттэн хайдах быһыылаах көмө көрүллүөхтээҕин – бу хайысхаларга элбэх үлэ барыахтаах. Биир сыл устата барыта быһаарыллыбат эрээри Ийэ сыла биллэриллибитинэн үлэ саҕаланыахтаах. Ийэ сылынан сибээстээн оҕо-аймах, дьиэ кэргэн олоҕо тупсуохтаах, ийэ статуһа үрдүөхтээх», – диэтэ Алена Атласова.

***

Ил Түмэн пресс-сулууспата