Александр Атласов Сайылык күнүнэн эҕэрдэтэ

Ытыктабыллаах тыа сирин үлэһиттэрэ, үрүҥ аһы үрүлүтээччилэр, тыа сирин оҥкулун тутан олорооччулар!

Ил Түмэн тыа сиригэр уонна аграрнай бэлиитикэҕэ сис кэмитиэтин уонна тус бэйэм ааппыттан тыа сиригэр олорор, үлэлиир, тыа хаһаайыстыбатынан дьарыктанар дьоммутун бука барыгытын Сайылык күнүнэн итиитик-истиҥник эҕэрдэлиибин!

Санатан эттэххэ, СӨ Ил Дархана Айсен Николаев 2018 сыл сэтинньи 6 күнүгэр Саха Өрөспүүбүлүкэтигэр ыам ыйын 22 күнүн Сайылык күнүнэн биллэрбитэ.

Онтон өрөспүүбүлүкэҕэ сайылыктары тутуу 2006 сылтан тыа хаһаайыстыбатын министиэристибэтин нөҥүө анал үбүлээһин быһыытынан саҕаламмыта. 2017-2019 сылларга 74 мөл. солк 23 хаһаайыстыбаларга сайылыктары тутууга көрүллүбүтэ. Онтон 2022 сылтан сайылыктары тутууну үбүлээһин хаттаан сөргүтүллүбүтэ. Бу дьаһал саха төрүт дьарыгын сайыннарар, тыа хаһаайыстыбатын үлэһитин суолтатын үрдэтэр, сайылыктааһын үтүө үгэһин сөргүтэн үрүҥ илгэни элбэтэр, сүөһүнү төлөһүтэр сыаллаах ылыллыбыта. Сайыҥҥы кэм элбэх үүт ыанар, сүөһү төлөһүйэр уйгу-быйаҥ кэмэ. Бу көрдөрүү барыта сүөһүлэрбит киэҥҥэ-куоҥҥа, сайылыктарыгар, алаастарыгар, сыһыыларыгар күөх мэччирэҥҥэ сырыттахтарына эрэ ситиһиллэр. Өрөспүүбүлүкэ үрдүнэн 309 сайылык баара биллэр. Олортон 285-һэ сайыҥҥы үүт пиэрмэлэрэ буолаллар.

Бу күн өбүгэбит тоҕус ыйдаах тымныы кыһыны туораан, этэҥҥэ күөххэ үктэнэн, махтанан айылҕаҕа сүгүрүйэрэ, Үрдүкү Айыылартан өҥ дьыл буоларыгар көрдөһөр сиэри-туому хайаан да тутуһара.

Сайылыкка көһүү дьон сүргэтин көтөҕөр ураты кэм буолар – түптэ буруотун сыта, оҕо-аймах саҥата, бастакы кэҕэ этэн чоргуйара – бу барыта саха киһитигэр чугас, итэҕэлбитин кытта ыкса ситимнээх олус дириҥ суолталаах өйдөбүллэр.

Ыам ыйын 15 күнүнээҕи туругунан уопсайа 35040 төбө сүөһү сайылыкка көһөрө былааннанар (сүөһү уопсай ахсаанын 19,3 бырыһыанын ылар). Мантан 17067 ыанар ынах. Өрөспүүблүкэ үрдүнэн  309 сайылык тэриллэн көдьүүстээхтик үлэлиир. Мантан 255 толору механизациялаахтар, бу иһигэр 195 тэриллиилээх хаһаайыстыбалар киирэллэр. Сайылыктарга 1546 үлэһит баарыттан 663 ыанньыксыттар. Кинилэр истэригэр 229 бостуук уонна хотон үлэһиттэрэ, 313 ньирэй көрөөччү сайылыкка тахсыахтара.

«Саха сүөһүтэ» хааһына тэрилтэ тэриллиэҕиттэн аҕыйах кэм устата саха ынаҕын өрөспүүбүлүкэ сиригэр-уотугар киэҥник тарҕатыыга, наукаҕа олоҕуран иитиигэ киэҥ хабааннаах үлэ барбытын түмүгэр муус устар 1 күнүнээҕи туругунан 1433 төбө буолла, мантан ыанар ынаҕа – 458. «Саха сүөһүтэ» тэрилтэтин сайын аайы сайылыкка көһөр салааларынан Горнай Маҕараһын «Кылыс», Амма Болугурун «Күллэги» учаастага, Ньурба Аканатын «Чкалов», Мииринэй Сүлдьүкээрэ уонна Мэҥэ Хаҥалас Сыымах нэһилиэгин «Өргөннөөх» уонна Нам Таастааҕар «Тураҥнаах» сайылыктара буолаллар. Ыам ыйын 2 күнүгэр Амма Күллэгитигэр 172 төбө сүөһү сайылыкка көстө.

Биллэрин курдук, 2025 сылтан тыа хаһаайыстыбатын боломуочуйалара улуустарга бэриллэн тураллар. Урут үп-харчы тыырыллан кэлиитэ чопчу салааларынан ыйыллар буолара. Билигин көрүллэр суума барыта уопсай кэлэн, ханнык салааҕа, көрүҥҥэ үбүлээһини оҥороро – улуус бэйэтин көрүүтүгэр, быһаарыытыгар буолла. Холобур, сайылыктары, кыра кээмэйдээх хотоннору, оҕуруот аһын харайыыга о.д.а. тутуулары улуустар ханнык хайысхаҕа ыытар кинилэргэ ордук көдьүүстээҕин көрөн туттуохтара.

Сайыҥҥы уйгу-быйаҥ кэмҥэ элбэх үүт ыанар, сүөһү төлөһүйэр. Бу көрдөрүү барыта хороҕор муостаах киэҥҥэ-куоҥҥа, сайылыкка, алааска, сыһыыларга, күөх мэччирэҥҥэ сырыттаҕына эрэ ситиһиллэр. Онон сайылыктааһыны салгыы сайыннарыы барыа диэн эрэнэбин. Ыытыллар бэлиитикэ сүрүн соруга – үрүҥ илгэни үрүлүтүү, сылгы-сүөһү ахсаанын элбэтии, бэйэ бородууксуйатын хото таһаарыы буоларын умнумуоҕуҥ!

Күндү дьоммут, үрүҥ аһы үрүлүтээччилэр, хороҕор муостааҕы дэлэтээччилэр, тыа сирин оҥкулун тутан олорооччулар! Үлэҕит-хамнаскыт ситиһиилээх буоллун, самаан сайыммыт үрдүк үүнүүнү, үтүө түмүктэри аҕаллын, өбүгэ үтүө үгэстэрэ сөргүтүллэ, сайылыктааһын сайда, тэнийэ турдун!

***

Александр Атласов, Ил Түмэн тыа сиригэр уонна аграрнай бэлиитикэҕэ сис кэмитиэтин бэрэссэдээтэлэ