— Норуот айымньытын дьиэтэ Тыл, литература уонна история институтун (билиҥҥи Гуманитарнай чинчийии уонна хотугу аҕыйах ахсааннаах норуоттар проблемаларын института) кытта араас хайысхаҕа бииргэ үлэлиирбит. Онон араас тэрээһин боппуруостарыгар институкка сылдьарым. Норуот прикладной искусствотыгар Владимир Харлампьевич Иванову кытта үлэлэһэрбит. Биирдэ киниэхэ кэлэ сылдьан искусствовед Татьяна Петровна Тишинаҕа уруһуйдаммыт ойуулар сыталларын сонно сэргии көрдүм. Арай көрдөхпүнэ, саха оһуордара. «Тыый, бу ким бачча үчүгэйдик саха оһуордарын ойуулаан оҥороруй?” — диэн ыйыттым. Онуоха Татьяна Петровна: “Борис Федорович Неустроев, самодеятельный художник из села Баяга Алексеевского района”, — диэтэ. Мин ойуулар тоҕо сыталларын туоһуластым. Онтон Тааттаҕа улуус салайааччыларыттан биирдэстэригэр Руслан Николаевич Неустроевка “Борис Федорович ойууларынан альбом таһаарыахпыт этэ, ааптары булуҥ” — диэн сурук суруйдум. Руслан Николаевич: «Эн хантан биллиҥ?» — диэн хардары ыйытта. Дьэ онтон Борис Федоровиһы бэйэтин кытта билсэн, кини хомуйан ойуулаабыт саха оһуорун-мандарын бастакы альбомун аҕыйах да тираһынан буоллар, Норуот айымньытын дьиэтэ, биһиги таһаарбыппыт. Билигин ол көстөрө сэдэх. Онтон альбоммутун сүрэхтээбиппит. Искусствовед Владимир Харлампьевич Иванов олус хайҕаан сыаналаабыта. Дьэ ол курдук оһуорун-мандарын бастакы бэчээттэммит үлэтинэн дьон-сэргэ кинини билэн барбыта. Саха оһуорун-мандарын хомуйааччы, ойууһут, уус буоларын ааһан бөлөһүөк буола үүнэн тахсыбыта. Итэҕэл, саха төрүт сүрүн өйдөбүллэрин боппуруостарыгар барытыгар этэр санаалаах.
Альбоммут тахсыбытын кэннэ Баайаҕаҕа уустарга аналлаах сэминээри ыыппыппыт. Баайаҕалар букатын атын дьон эбиттэр этэ, түөлбэ уратытын тутан олороллоро. Бу кыһамньылаахтарын, түмсүүлээхтэрин, биир сомоҕолорун! Дэриэбинэ барыта биир ыал курдук турунан ас астаан, ыалдьыттары, сэминээр кыттыылаахтарын үөрэ-көтө көрсүбүттэрэ. Олох коммуна курдуктар этэ. 90-с сылларга онно ыытыллыбыт сэминээр, кинилэр уопуттарыгар олоҕуран, национальнай культура сайдар суолун торума оҥоһуллубута.
Онтон Дьокуускайга Арчы дьиэтэ тутуллан олоххо киириитигэр кэнсиэпсийэтин бигэргэтиигэ Мандар Уус барытыгар кыттыбыта, Сүбэбит чилиэнэ буолбута. Арчы дьиэтин үлэтин ис хоһооно, ис бараана, символиката тугуй диэн саамай быһаарбыт кини. Арчы дьиэтин сиэр-туом ыытыллар саалатыгар Аал Луук маһы тула Айыыларбыт бэлиэлэрин тус бэйэтэ мастан кыһан-хаһан, чочуйан оҥорон бэлэхтээбитэ.
Борис Федорович, Мандар Уус биир саамай махтанар, дьонун-норуотун кэскилин уһанан, саргылаах сарсыҥҥытын түстэспит норуоппут биир бэлиэ, ытык-мааны киһибит.
Ытыктыыр, тумус туттар сүгүрүйэр киһибитин Борис Фёдоровиһы айхаллаах 80 сааскынан нохтолоох сүрэхпититтэн истиҥник эҕэрдэлиибин! Эн курдук Киһи норуотун дьолугар төрөөн, олоҕун анаан сахабыт норуотун былыргы үтүө үгэстэрин, үйэлээх дьарыктарын, мындыр өйүн дьоҥҥо-сэргэҕэ тириэрдэн үйэлэргэ өлбөт-сүппэт үйэлээтиҥ, инникигэ эркээйилээтиҥ! Мин Эйигин кытары алтыспыппын дьылҕам бэлэҕин курдук сыаналыыбын, Эн айар үлэҥ бастакы хардыытыгар кыттыспыппыттан киэн туттабын! Ытык-мааны киһибит, өссө да норуотуҥ туһугар айа-тута, кэскиллээҕи кэрэһэлии, үйэлээҕи үксэтэ сырыт! Эн биһиэхэ сырдык сыдьаай, олохпут тирэҕэ, бигэ холумтана буолаҕын! Өрүүтүн да оннук буолуохтун! Туску!
***
Валентина Бочонина
Оставить комментарий