Александр Жирков: Саха тыйаатырдарын 2025-2026 сс. сезоннарын аһыллыыта Василий Васильевич Местников аатыгар ананыаҕа

Сүбэ мунньах уһулуччулаах театр режиссера, ССӨС народнай артыыһа Василий Васильевич Местников (1908-1958) үтүө аатын кэриэстээһин туһунан буолла. Мунньахха үөһээ этиллибит дьону таһынан Саха Өрөспүүбүлүкэтин судаарыстыбаннай сүбэһитэ А.С. Борисов, Саха Өрөспүүбүлүкэтин култууратын уонна духуобунаһын миниистирин солбуйааччыта М.В. Силина,  Мэҥэ-Хаҥалас улууһун баһылыга Д.И. Тихонов, Мэҥэ Хаҥалас дьокутааттарын Сэбиэтин бэрэссэдээтэлэ И.И. Андросов, «Кыталык» оҕо-ыччат киинин салайааччыта В.П. Винокуров, улуус культураҕа управлениетын салайааччыта А.Р. Исакова уонна улуус кииннэммит бибилэтиэкэтин ситимин директора М.А. Никанорова кыттыыны ыллылар.

Бу күннэргэ Новосибирскайга «Деал» кинигэ кыһатыгар В.В. Местников төрөөбүтэ 115 с. ананан бэлэмнэммит кинигэ оҥоһуллан бэчээккэ таҕыста. Быйыл ыам ыйыгар Мэҥэ Хаҥалас улууһун киинигэр Аллараа Бэстээххэ аһыллыбыт култуура дыбарыаһыгар В.В. Местников аата иҥэрилиннэ. Онтон Дьокуускай куоракка Саха өрөспүүбүлүкэтин үс судаарыстыбаннай тыйаатыра 2025-2026 сс. театральнай сезоннарын В.В. Местников аатыгар аныахтара.

Мунньаҕы аһарыгар Александр Жирков: «Василий Васильевич Местников саха театра, саха театральнай искусствота бүттүүнэ сайдарыгар оҥорбут сүҥкэн өҥөтө умнуллуо суохтаах», – диэн эттэ. Ол курдук, Василий Васильевич аан бастаан Саха тыйаатырыгар үрдүкү театральнай үөрэхтээх артыыстар улахан бөлөхтөрүн үөрэттэрэн аҕалбыта. Кини 1932 с. Москва к. театральнай искусство институтугар (билигин – ГИТИС) үөрэнэ сылдьан бэйэтэ туруорсан бу үөрэх тэрилтэтигэр Саха сириттэн аан бастакынан сүүрбэттэн тахса ыччат дьону сүүмэрдээн илдьэн, үрдүк үөрэхтээх артыыс идэтин бэрдэрбитэ. В.В. Местников үөрэттэрбит бөлөҕө 1936 с. үөрэҕин бүтэрэн, Саха театрыгар бастакынан үрдүкү театральнай үөрэхтээх артыыстар буолан, Саха театрын историятыгар саҥа суолу тэлбитэ. Кинилэр ортолоруттан саха тыйаатырын номоҕо буолбут аатырбыт артыыстар: Иоаким-Уустаах Избеков, Афанасий Петров, Матрена уонна Марк Слепцовтар, Николай Слепцов-Туобулаахап, Мария Белолюбская, Николай Харитонов, Георгий Алексеев уонна да атын Саха сирин, Россия норуодунай, үтүөлээх артыыстара, ускуустуба биллиилээх үлэһиттэрэ тахсыбыттара.

Василий Васильевич саха театрын советскай кэминээҕи устуоруйатыгар аан бастакынан саха олоҥхотун сыанаҕа толорууну сөргүппүтэ. Ол курдук, 1937 с. П.Ө. Ойуунускай «Туйаарыма Куо» диэн олоҥхо тойугун, онтон 1940 с. П.А. Ойуунускай «Ньургун Боотур» олоҥхотун туруортаабыта. 1943 с. бу спектакль Саха тыйаатырыгар 100-с төгүлүн туруоруллубута. Киирбит үбүнэн «Ньургун Боотур»  диэн танк оҥоһуллан Аҕа дойду сэриитин фронугар бэриллибитэ. «Ньургун Боотур» испэктээги хаттаан сөргүтэн, 1957 с. Москваҕа ыытыллыбыт Саха сирин күннэрин чыпчаал түгэнэ оҥорон К.С. Станиславскай уонна В.И. Немирович-Данченко ааттарынан тыйаатырга ахсынньы 11 уонна 12 күннэригэр икки күн субуруччу туруоруллубута. Онон, В.В. Местников салалтатынан саха олоҥхото, саха эпическэй айымньыта дойду киин тыйаатырыгар туруоруллан,  бүтүн Сэбиэскэй Сойуус, Аан дойду таһымыгар аан бастаан тахсыбыта.

Уһулуччулаах артыыс, режиссер, культура салайааччыта В.В. Местников баара эрэ 50 сааһыгар сылдьан 1958 с. кыһыныгар сырдык тыына быстыбыта. «В.В. Местников курдук дьон ааттарын ааттааһын, умнубат буолуу – саха культуратын, театральнай ускуустубатын историятын харыстаһыы, үйэтитии, саҥаттан саҥа сүһүөх айар дьону ситимнээһин, кинилэр ситиһиилэригэр тирэҕирэн салгыы инники диэки дьулуһуу мэктиэтэ буолар», – диэн Александр Жирков көрсүһүүнү түмүктээтэ, ахтыы кинигэтин оҥорбут дьоҥҥо, чуолаан бырайыак ааптарыгар В.П. Винокуровка уонна хомуйан оҥорбут Н.В. Сидороваҕа махтанна, тыйаатырдар салалталарыгар күһүн театр сезонун аһыллыытыгар, айар үлэлэригэр ситиһиилэри баҕарда.

***
Ил Түмэн пресс-сулууспата