Cөдүөт ТУМУУҺАП суутунан куттуур?

Госдума быыбара чугаһаатаҕын аайы бобуллубут да буоллар, өссө да күннээҕи кыһалҕабытын быһаарар бассаабынан  куттуур, саанар, ыыстыыр, кыһытар, ыҥырар суруктар суккуллан олороллор.

Биллэн турар, быыбарга олохпут биллэ сэргэхсийэр. Кандидаттар бэртэринэн, кыахтарынан, ситиһиилэринэн күрэстэһэллэр. Быыбардааччылар санаабытын этинэн куолулуубут. Дьэ, ол быыһыгар сотору-сотору Госдумаҕа бэһистээн дьокутаат буолар баҕалаах Сөдүөт Тумууһап  аҕытаассыйалааччылара тууһуран туран Тумууһабы утарар дьону сууттуохпут диэн суоһурҕаналлар. Ама хайаан диэҕи баҕарыллар. Ыган-түүрэн, куттаан, саанан куолас хомуйуохпут дииллэрэ дуу?

Урут Сөдүөт Сэмэнэбис көхсө киэҥ буолара, быыбардааччыларын хаайыынан, хандалынан куттаабат буолара. Ол бэйэтэ быйыл кэлэн саҥарарга барытыгар өһүргэнэн, тыллаахха барытыгар таала кырыыланан турбут. «Кырдьаҕас хайдах буолла?» – диэн ыйытар дьон элбээтэ.

Бастакы айдаан. Сэргэлээххэ баар дьиэтин сөргүтээрии архитектор наймыласпыт. Ойоҕун аатыттан, онтон кыыһын аатыттан иккитэ харчы ыыппыт. Кэпсэтиллибит сууматын аҥаарын ыыппыт. Архитектор былаан-бырайыак бөҕө оҥорбут. Онтун Тумууһаптарга электроннай почтанан ыыппыт. Сөдүөт Сэмэнэбис, архитектор суукка үҥсүбүтүнэн, дьиэтин ол бырайыагынан туппут уонна харчытын аны төттөрү суутунан олордон ылбыт. Архитектор – элбэх оҕолоох соҕотох дьахтар эбит. Билигин сууттаһа сылдьар, оҥорбут үлэтин иһин Тумууһаптан хамнаһын ылаары.

Социальнай ситимҥэ архитектор «Тумууһаптан куттаммат суруналыыстар бааллар дуо?» диэн биллэрии биэрэн турар. Бу сууттаһар дьыалатын кэпсээри. Онуоха Тумууһап юристара «ол-бу буолума, ити суругуҥ иһин эмиэ эппиэттиэҥ!» диэн архитекторы ыган-түүрэн суруйбуттара эмиэ интернеккэ тарҕаммыта.

Сөдүөт Сэмэнэбис уруккуттан даҕаны кэччэгэй баай кэптээх. Чэ, ол биир биэрэстэ да суол туппатын, сатахха мас оскуола, балыыһа да туттарбатын. Ол гынан баран, сахалыы да санаатахха,  саатар бэйэтэ, оҕолоро, сиэннэрэ кэлэн хонон-өрөөн барар дьиэлэрин, киһи тыла хонуор диэри тоҕо айдаан таһаарда? Хайдах киһини, буолаары буолан соҕотох дьахтары атаҕастыахха сөбүй? Үөрэ-көтө оттон кэпсэппит сууматын киһилии төлөөн кэбиһиэхтээҕэ. Дьон хом санаата, абаламмыт тыла сүрдээх буоллаҕа. Ону бэйэлээх бэйэтин дьиэтигэр тоҕо ыҥырда? «Саха сахатабын» диэн арбаныы, «саха ыала» дии-дии  кинигэ бөҕө суруйар эбээт, уонна туран сахатын майгыта ханна гынна?

Сорох дьон бу быыбарга Тумууһап кыайбат: «Оннооҕор ааспыт быыбарга партиятын да испииһэгинэн, биир мандааттаах уокурукка да – иккиэннэригэр хотторбута. Рейтинэ намыһаҕын көрөн быйыл партиялара кинини испииһэккэ киллэрбэтилэр, бырыһыан ылбатын билэллэр буоллаҕа», – дииллэр. Ол оруннаах этии, партиялар уокуруктарга ким рейтиннээҕин анаалыстыы олороллор. Хотторор киһини тоҕо соһо сылдьыахтарай? Онон быйылгы быыбарга Тумууһабы биир мандаттаах уокурукка эрэ хаалларбыттар. Дьэ, тахсар буоллаххына таҕыс, суох да суох диэн быһаардахтара.

«Экономическэй, финансовай гений»  дэммит киһи, биллэн турар, балаһыанньатын суоттаатаҕа. Ол иһин быыбар кэнниттэн ылгын уолугар Айсен Николаевка Госсоветник буолуон сөп. Ботуччу хамнастаах, чиэстээх-бочуоттаах. Дьокуускайга ол айдааннаах Сэргэлээҕэр кэлэрэ биллибэт, Москуба уота угуйа сыттаҕа, 20 сыл тухары онно олоро үөрэммитэ чахчы.

Сөдүөт Сэмэнэбис – экономическэй наука доктара, учуонайдар учуонайдара. Онон  Москуба үрдүк үөрэхтэрин кыһаларыгар хайа талбыт бочуоттаах профессор дуоһунаһын булан биэриэхтэрин сөп. Арай бу быыбарга киниттэн ирдииллэрэ, арааскыта кытаатан былааһы утарар дьон куолаһын хайыт диэн быһыылаах.

Сөдүөт Сэмэнэбис 90-с сыллартан наар далбарга, былааска сылдьан кэллэ, бүтэһик быыбаргар ааккын харыстаан киирсиэх этиҥ.

***

Туйаара НУТЧИНА,
Aartyk.Ru