Күлүмнүүр 160 сылыгар «Таба туһата» кинигэтин сүрэхтэниитэ буолан ааста
Бэҕэһээ Национальнай бибилэтиэкэ историческай саалатыгар уһулуччулаах судаарыстыбаннай, бэлитиичэскэй уонна уопсастыбаннай диэйэтэл, норуоту сырдатааччы, XIX үйэ бүтүүтүн, XX саҥатын саҕанааҕы саха интеллигенциятын лиидэрэ Василий Васильевич Никифоров – Күлүмнүүр төрөөбүтэ 160 сылыгар «Таба туһата» диэн кинигэтин сүрэхтэниитэ буолан ааста.
«Таба туһата» кинигэ аан бастаан 1924 с. Москубаҕа ССРС норуоттарын киин издательствотыгар бэчээттэнэн тахсыбыта. Бу кинигэ саха научнай литэрэтиирэтин бастакы пааматынньыга, манна хоту дойду маанылаах кыыла таба хаһаайыстыбаннай уонна биологическай сыаннаһын ырытыы киирбитэ. Кинигэ бастакы рецензена Максим Кирович Аммосов, ВЦИК Президиумун иһинэн Саха АССР бастайааннай бэрэстэбиитэлэ. 2025 с. бүтүүтэ Москубаҕа «Наука» издательствоҕа кинигэни хос таһаарбыттара.
Күлүмнүүр өрөспүүбүлүкэ судаарыстыбаннаһын төрүттэспит чулуу дьоммутуттан биирдэстэрэ, кини түмэли, бибилэтиэкэни тэрийиигэ, сахалыы тылынан тахсар бастакы хаһыат, сурунаал күн сирин көрөрүгэр, саха бэчээтэ, национальнай суруналыыстыка сайдарыгар дьоһун кылаатын киллэрбитэ. Сахалыы тылынан бастакы драма ааптара, ону нуучча тылыгар тылбаастаан, Арассыыйа империятын норуодунай тыйаатырдарыгар көрдөрбүттэрэ.
Кинигэ сүрэхтэниитэ саха норуодунай артыыһа Владимир Заболоцкай толоруутугар Күлүмнүүр туһунан ылбаҕай ырыанан саҕаланна. Василий Васильевич Күлүмнүүр чугас дьонун көмөтүнэн Былатыан Ойуунускай аатынан литэрэтиирэ түмэлигэр быыстапката тэрилиннэ.
Ванда Игнатьева кинигэ эппиэттиир эрэдээктэрэ, историческай наука хандьыдаата өр сыллар тухары Күлүмнүүр интеллектуальнай биографиятынан дьарыктанар. Бэрт аҕыйах киһи Василий Васильевиһы чинчийээччи учуонай быһыытынан билэллэр диэн бэлиэтээн туран, кинигэ устуоруйатын, ис хоһоонун, сыаннаһын, иккис таһаарыы хайдах оҥоһуллубутун туһунан кэпсээтэ. Күлүмнүүр Москубаҕа уһулуччулаах учуонайдары кытта алтыһан ааспыта олоҕун биир чаҕылхай, өрө көтөҕүллүүлээх кэмэ этэ. Ол иһин кинигэ хос таһаарыытын Москубаҕа бэчээттээтилэр диэн иһитиннэрдэ.
Ил Түмэн бэрэссэдээтэлин бастакы солбуйааччыта Александр Жирков Ванда Борисовна үлэтин үрдүктүк сыаналаата, Күлүмнүүр бэйэтэ энциклопедия курдук киэҥ билиилээх киһи кинигэтэ тахсыбыта 100 сыл буолбутун кэннэ хос таһаарарга сыралаах үлэни ыыппытын бэлиэтээтэ.
«Василий Васильевич үлэтин ылсан баран кини таһымыгар эппиэттэһэр курдук кинигэни оҥоруохха наада. Ванда Борисовна бу соругу чаҕылхайдык толордо. Кини аныгы ааҕааччыга ааспыт кэм эйгэтин, ааптар санаатын жанрыттан саҕалаан, истиилигэр тиийэ табатык тиэрдэр. Оччотооҕу кэм социальнай-экэнэмиичэскэй балаһыанньатын ырытан, кинигэ сорох кэрчиктэрин тоҕо киллэрбитий дии санаабытым барыта тоҕоостоох, Василий Васильевич үлэтин сөпкө өйдүүргэ эбии матырыйаал буолан тахсар”, – диэн этэн туран Александр Жирков Ванда Борисовнаҕа Күлүмнүүрү үйэтитэргэ дьоһун кылаатын иһин Махтал суругу туттарда.
Ол туһунан сиһилии “Ил Түмэн” хаһыакка ааҕыҥ.
***
Оставить комментарий