БӨРТӨ СЫЛГЫҺЫТТАРА

Күһүн от хомуллубутун кэннэ, балаҕан ыйыгар Бөртөлөр сылгыларын өрүс арыытыгар киллэрэллэр. Онно сылгыны үүрүү туһунан сүрдээх эриэккэс хартыына буолар. Бөһүөлэк ортотунан кытаанах суол устун сылгы үөрдэрэ туйахтарын тыаһа биир кэм тап табыгырас буолан сиэлэн ааһаллар. Сылгыһыттар туоруохтаах сылгыны балачча кэҥэс өрүс салаатын  кытыытыгар  мунньаллар. Сылгы үксэ эдэр, үөһээ тыаттан киирэн улахан ууну саҥа көрөн төттөрү ыстаныы ханна барыай. Ыһыы-хаһыы дьэ манна буолар. Куотар сылгыны күөйэ тутан аҕалан, сылгылар биир кэм эргийэ сылдьаллар. Онтон дьэ уруккуттан өрүс салаатын харбаан туораабыт үөрүйэх сылгылар ууга түһэн харбаабытынан бараллар. Кинилэри батыһан атын сылгылар ууга киирэллэр. Ууга хаһаайыстыба үлэһиттэрэ мотуорунан сылдьан салайа тутан иһэллэр. Ол тухары ыһыы-хаһыы, иҥэрсийии тохтообот. Дьэ ити курдук хартыына буолар.

Онтон саас өрүс мууһа хамныан иннинэ  муус үрдүнэн хаамтаран туоратан үөһэ тыаҕа үүрэллэр. Сылын аайы маннык үлэ хатыланан баччааҥҥа диэри кэллэ.

«Бөртө сылгы собуота» ХЭУо «Туймаада» Агрохолдинг АУо ынах сүөһүнэн, сылгынан дьарыктанар биир бөдөҥ хаһаайыстыбата. Билиҥҥи туругунан бу хаһаайыстыба 804 сылгыны көрөн олорор. Ол иһигэр биэтэ 517 төбө. Ааспыт сылга 325 кулуну ылбыттар. Манна “Улахан Аан” племенной звенотун көрдөрүүтэ ордук үчүгэй. Бу звено 70-тан тахса бырыһыан төрүөҕү ылбыт. Онтон хаалсыбакка “Еланка” звенота 60-тан тахса бырыһыан төрүөҕү ылан үрдүк ситиһиилэммиттэр.

Бөртөлөр ааспыт сылга хаһаайыстыба приленскэй боруода сылгыны иитэр  племенной собуот статуһун ылан үлэһиттэр бары бу ааты-суолу үлэлэрин ситиһиитинэн көрдөрөн өссө дьаныардаахтык үлэлии сылдьаллар. Бу хаһаайыстыба племенной буоларын быһыытынан сылын аайы племенной кулуннары уонна 3-4-5 саастаах атыырдары атыылыы олорор. Уонна хайа, собуот статуһун ылан субсидия бөҕөтө кэлиэ дии. Ол собуот сайдыытыгар тирэх буолара саарбаҕа суох.

Хаһаайыстыба сылгытын 7 базанан көрөн олорор. Онно барыта 11 сылгыһыт үлэлиир. Олор истэригэр Павлов Василий Михайлович 33 сыл сылгыһытынан үлэлиир.

Онтон 40 саастаах  Лукин Анатолий Андреевич 15 сылын сылгыһыттыыр. Анатолий Андреевич аҕата, эһэтэ сылгыһытынан үлэлээн бу дьиэ кэргэн уопсайа 100 сыл сылгыга үлэлээн төрүт үгэстэри удьуордаан кэлбит сылгыһыт дьон быһыытынан биллэллэр. “Бэстээх Үрэх” звенону быйылгы сылга диэри 23 сыл устата Александр Васильевич Пудов салайан кэлбит. Онтон звенотун быйыл Анатолий  Андреевичка туттарбыт.  СӨ тыатын хаһаайыстыбатын үтүөлээх үлэһитэ, Хотугу Сулус уордьан кавалера Васильев Игнатий Гаврильевич  сылгыга 45 сыл үлэлээтэ, билигин  эдэр сылгыһыттары үөрэтэр, наставниктыыр. Дьэ ити курдук сылгыһыттар Бөртөҕө бааллар. Бары да сылгы үлэтин ымпыгын-чымпыгын билбит дьон, үлэтин да кыайа туталлар. Кинилэр Дьөһөгөй айыы оҕотун сылгыны иитии  үтүө үгэстэрин тутуһан ситим салҕанарын туһугар үлэлии сырыттахтара.

***
Прокопий ХАБАРОВ